Connect with us

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Αναφορά στον Διγενή, του Διγενή η σέλα

Δημοσιεύτηκε

στις

Με ένα ριζίτικο τραγούδι, οι λεβεντοκόρμοι μαχητές της Κρήτης, σκαρφαλωμένοι στις απάτητες βουνοκορφές, στα χρόνια της σκληρής σκλαβιάς, τραγουδούσαν


“Ο Διγενής ψυχομαχεί, κι η γης το νε τρομάσει
κι’ η πλάκα τον ανατριχιά πως θα τον ε σκεπάσει,
γιατί από κειά που κοίτεται, λόγια αντριωμένου λέει,
Να ‘χε ν η γης πατήματα κι ο ουρανός κερκέλια,
να πάτουν τα πατήματα να ‘πιανα τα κερκέλια,
ν’ ανέβαινα στον ουρανό να διπλωθώ να κάτσω
να δώσω σείσμα τ ‘ουρανού και σείσμα του πελάγου…”

Αθάνατο έμεινε αυτό το τραγούδι, είναι ένας οίστρος των μαχητών που ηλέκτριζε τις ψυχές, και ατσάλωνε την περηφάνια τους, ώστε να μπορούν να πολεμούν αδίσταχτα τον εχθρό, και να αψηφούν τον θάνατο! Η Κρητική λαϊκή μούσα διάλεξε να πλέξει αυτούς τους στίχους στον ύμνο αυτό, και κάθε του λέξη να είναι και μια πύρινη φλόγα, λες και ξεπηδάει μέσα από ηφαίστειο! Με τους στίχους αυτούς του Δηγενή, οι Κρήτες κατάφεραν να σπάσουν τις αλυσίδες από τα δεσμά, και να σηκώσουν τροπαιοφόροι την ελληνική σημαία στο βωμό της μάχης! Ακόμα και όταν τέλειωσαν οι πόλεμοι, οι Κρήτες των ορεινών χωριών, συνέχιζαν να τραγουδούν στις παρέες, με υπερηφάνεια το τραγούδι αυτό, μόνο και μόνο σαν σύμβολο της Κρητικής παλικαριάς!

Η Κρητική αυτή παλικαριά, δημιούργησε θρύλους δια μέσου των αιώνων, έτσι δημιούργησε Σαραντάπηχους, και όσο σήκωνε τρόπαια, τόσο άναβε φλόγες ολοκαυτωμάτων, για να φωτίζουν τους λαούς στο δρόμο της ελευθερίας! O”Διγενής” λοιπόν ήταν ένας από τους θρύλους αυτούς, που συμβόλιζε δόξες, τιτανομαχίες, και τροπαιοφόρες νίκες, αδάμαστη αγωνιστική διάθεση για την ανθρώπινη ελευθερία.

Ο Διγενής, ονομάστηκε και “Ακρίτας” κατά τους Βυζαντινούς χρόνους, γιατί ήταν ακοίμητος φρουρός των συνόρων. Φρουρούσε τα σύνορα του Βυζαντινού κράτους, και τα καθιστούσε απροσπέλαστα από τις βαρβαρικές ορδές.

Ο “Διγενής Ακρίτας” εν ολίγοις είναι η προσωποποίηση της Ελληνικής ψυχής, και της γενναιοψυχίας από τους βυζαντινούς χρόνους μέχρι σήμερα, και ενσωματώνει τους ημίθεους της Ελληνικής παλικαριάς, και τους ενθουσιώδης υπερασπιστές του ιδανικού της ελευθερίας. Είναι ένας δοξασμένος και τιμητικός τίτλος, που δικαίως ανήκε στους Τιτάνες της ελληνικής ευψυχίας που πάλεψαν μαζί με τη σκλαβιά και τον θάνατο για να περιφρουρήσουν την ελευθερία.

Έτσι λοιπόν, τα είδε η ελληνική ψυχή, και όλους τους ήρωες και μαχητές, τους ονόμασε “Ακρίτες”.

Του Διγενή η “σέλα”

Στην προσπάθεια του οι άνθρωποι της Κρήτης, να προσωποποιήσουν τον Διγενή, αλλά παράλληλα και να τον παραστήσουν σαν Τιτάνα, τον έπλασαν στη φαντασία τους, τεραστίων διαστάσεων!

Σε μια βουνοκορφή του Ψηλορείτη, που μοιάζει πράγματι με σέλα, της έδωσαν την ονομασία “Του Διγενή η σέλα”, γιατί πράγματι το βουνό, είχε την όψη σέλας αλόγου. Εκεί λοιπόν καθισμένος ο Διγενής λέει η παράδοση, έσκυβε και με τα γένια του έφραζε τον Γέρο ποταμό, που διασχίζει την πεδιάδα της Μεσαράς, και έπινε νερό!
“Σακί κουκιά κουκάλισε ώστο να ξημερώσει κι εννιά φουρνιές ψωμί φαε ώστο να δευτερώσει…¨” Ακούγαμε να λέει παλιά ο παππούς!

Υπάρχει ακόμα στο χωριό Βορίζα μια τεράστια μυλόπετρα, και υπάρχει και εκεί η δοξασία, ότι την έπιανε ο Διγενής, και την πέταγε από τη μια μεριά του Ψηλορείτη έως στην άλλη στα Αστερούσια όρη!

Με αυτές τις δοξασίες μεγαλώσαμε και εμείς, και για αυτό πάντα κάθε φορά που ατενίζουμε του Διγενή η σέλα, άθελα μας, και πες η δοξασία, αλλά και η ίδια η όψη της βουνοκορφής αυτής, γεμίζει η καρδιά μας πατριωτικά αισθήματα, αλλά και παράλληλα μια ικανοποίηση από μια οπτική καλλιτεχνική εικόνα, που για έναν ντόπιο Κρητικό δεν περνά απαρατήρητη.!

Κείμενο – φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Ποια είναι τελικά τα χαμοκάρυδα της Κρήτης;

Δημοσιεύτηκε

στις

Ειναι οντως τα χαμοκαρυδα της Κρητης, ενα ειδος μυκητα, που φύεται τον χειμωνα κατω απο τις αλαδανιες στα Χανια


Να ειναι αραγε τα χαμοκαρυδα, οι κροκοι που χρησιμοποιουν στη μαγειρικη? Χαμοκαρυδα τα λενε κι αυτα.

Πολλα ακουμε για τα μυστηριωδη αυτα φυτα, συγκεκριμενα για τη ριζα του φυτου, αλλα λιγοι γνωριζουν το θεμα, και περισσοτερο οι νεοι, καθ οτι το φυτο αυτο εχει εξαφανιστει τωρα και πολλα χρονια, και μοναχα οι παλαιωτεροι στα ορεινα της Κρητης το εχουν κατα νου, αφου το εχουν δοκιμασει στην νεανικη τους ηλικια σαν εκλεκτη ιδιαιτερη τροφη.

Η κατηγορια που ανηκει το φυτο λεγεται pumpere lifere , και ειναι ποα πολυετης.

Υπαρχουν διφορες κατηγοριες στην οικογεννεια αυτη οπου ανηκουν και οι κορδοκαρες.

Ο λαος τα ονομαζει χαμοκαρυδα, η αρκαλοψωμα, λεπτοκαρυδα η μανες.

Ειναι ενα χαμηλο φυτο που το προδιδουν κυριως τα ανθη του, τα οποια ανθιζουν Απριλιο με Μαιο.

Το φυτο φυεται σε ορεινες η ημιορεινες ζωνες, σε χερσαια ακαλλιεργητα χωραφια, στις ακρες των δρομων, η σ καλληεργημενα χωραφια με ελαφρυ αλετρι.

Το χαμοκαρυδο το συνανταμε σε πολυ μικρους πληθυσμους στη φυση, γιαυτο εξ αλλου ειναι και δυσευρετο, και θεωρειται εξαιρετικα σπανιο φυτο.

1545193_871591132920187_4591252932640327974_n

Ειναι φυτο που τρωγετα η ριζα του, που μοιαζει με καρυδι, η με πατατα, αλλα και α φυλλα του γινονται τσιγαριστα.

Τα χαμοκαρυδα τρωγονται ωμα αλλα και ψητα. Θεωρειται εκλεκτικος ”μεζες”, αφου εχει μια ιδιαιτερη γευση που εχει πολλους φανατικους φιλους.

Για να το βρει κανεις θα πρεπει να το αναζητησει στους ειδικους τοπους που φυεται , να σκαψει στη ριζα του φυτου, περιπου απο 10 με 20 εκατοστα στο εδαφος για να αποκαλυφθει το χαμοκαρυδο.

Δεν ειναι ομως και λιγες οι φορες, που στο θερος το δραπανι αναμεσα στα σιτηρα αρπαζε και τον βλαστο χαμοκαρυδου και επειδη ηταν επιφανειακο ξεπατωνοταν ευκολα,, σε οποιον τυχαινε το ετρωγε φυσικα.

Για να φας ενα χαμοκαρυδο, θα πρεπει να το πλυνεις απο τα χωματα, να καθαρισεις τον φλοιο. και στη συνεχεια να αφαιρεσεις εσωτερικα την ”καρδια” που ειναι σκληρη, και το υπολοιπο τρωγεται.

Δεν θα πρεπει να παραλειψω να πω, οτι τα δυσκολα φτωχα χρονια, τα παιδια που εβοσκαν τα ζωα στην εξοχη στα χωρια, ειχαν κατα νου τα χαμοκαρυδα, οπως και οτιδηποτα τρωγεται, και ηταν χαρα τους να τα βρουν και να τα γευτουν καθ οτι η πεινα… δεν εκανε αστεια!

Ειχα ομως την τυχη προσωπικα, να ανακαλυψω επι τελους αυτο το σπανιο ειδος, στα ορεινα της Κρητης, που τειναι και προς εξαφανιση, και σας παραθετω το φωτογραφικο υλκο

Φωτογραφια – κειμενο: ΧΟΥΣΤΟΥΛΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Οι μάγειροι στα χωριά της Μεσαράς τα ελιά χρόνια

Δημοσιεύτηκε

στις

Οι παραδοσιακοί μάγειροι της Κρήτης, ήταν άνθρωποι με φυσικό ταλέντο, με αυξημένη αντίληψη, και με γνώσεις που είχαν μεταδοθεί σε αυτούς από περασμένες γενιές


Οι μάγειροι βοηθούσαν σε γάμους, αρραβώνες βαφτίσεις, εκκλησιαστικές γιορτές σε πανηγύρια, σε ζεύκι, και γενικά σε μεγάλα γλέντια, που οι δουλειά τους ήταν οι ετοιμασίες που σχετίζονται με το μαγείρεμα. Πολλοί στην Κρήτη πίστευαν ότι το μαγείρεμα κανονικά είναι «αντρική υπόθεση», και αυτό το στήριζαν στην αυξημένη αντίληψη, αλλά και αγάπη που είχαν οι άνδρες κάποιο στον τομέα αυτόν. Βέβαια στη μαγειρική στους γάμους πολλές φορές υπήρχαν και γυναίκες, εξ ίσου άξιες και ικανές, που η φήμη τους φτάνει και μέχρι των ημερών μας. Όλοι οι μάγειροι χωρίζονταν σε δύο βασικές κατηγορίες, οι μάγειροι «στο κελαρικό», και οι μάγειροι «στον ξυλοφουρνο». Κοντά στους μάγειρες στα γλέντια είχαμε και τους παραδοσιακούς σερβιτόρους που βοήθαγαν και εκείνοι γενικά στις δουλειές όπως και οι γυναίκες, αλλά κύρια δουλειά τους ήταν το σερβίρισμα.

Στο κελαρικο

Ο άνθρωπος που είχε ειδικά καθήκοντα αλλά και τις γνώσεις να ξεχωρίζει τα κρέατα ανά κατηγορία, λεγόταν «Κελάρης» και η δουλειά του να αναλαμβάνει το λεγόμενο «κελαρικο». Ο Κελάρης ήταν απαραίτητος, και κυρίως στους γάμους, αλλά και σε κάθε εκδήλωση που περιελάμβανε συνεστίαση, γιατί ήταν εκείνος που παρελάμβανε όλα τα κρεατικά από τα κανίσκια, και ξεχώριζε ποια είναι κατάλληλα για την περίσταση. Ξεχώριζε δηλαδή Ο Κελάρης, ποια προορίζονται για ψητά, ποια κάνουν για βραστά και ποια για οφτά ή ψητά.
Τα βραστά θα μπουν σε καζάνια στη παρασθιά, τα ψητά θα μπουν στα ταψιά με πατάτες και στο φούρνο, ενώ τα οφτά σε ταψιά με κλιματόβεργες. Κάθε καλεσμένος στο γάμο, στο κανίκι του μπορεί να είχε εκτός των άλλων και κρέας, συνήθως ένα γουλίδι, μισό αρνί ή ολόκληρο, ανάλογα την συγγένεια, και αμέσως το παρελάμβανε ο Κελάρης. Αρχικά τα κρέατα της ημέρας τα κρεμούσε προσωρινά στα τσιγκέλια, τα οποία βρισκόταν είτε σε κάποιο δένδρο με δροσερό ίσκιο, είτε σε κάποιο ελεύθερο δροσερό δωμάτιο, αποθήκη κλπ. Εκεί ο κελάρης τα ξεχώριζε σε κατηγορίες, όπως αναφέραμε παραπάνω. Επειδή ακριβώς ήθελε η δουλειά αυτή άνθρωπο με μεγάλη εμπειρία να τα κάνει όλα αυτά, για αυτό δεν αναλάμβανε κανείς άλλος, πέραν του κελάρη.
Στο χωριό μας τη Γαλιά είχαμε την τύχη να έχουμε ικανούς κελάρηδες , και ο καλύτερος στο είδος του ήταν σίγουρα ο γνωστός σε όλους Μανώλης Ζαχαριουδάκης η «Κελάρης» όπως τον αποκαλούσαν, επίσης και ο Μανώλης Μαραγκάκης ή « Μαραγκομανωλης».
Ο Μανώλης ο Κελάρης της Γαλιάς που απεβίωσε μάλιστα πρόσφατα, είχε βοηθήσει με τις υπηρεσίες του σε πολλούς γάμους στο χωριό μας. Οι βοήθεια των μαγείρων, και των κελάρηδων γινόταν εθελοντικά και χωρίς πληρωμή. Ο Κελάρης της Γαλιάς ο Μανώλης, είχε βοηθήσει σε πολλά οικογενειακά τραπέζια γάμων και βαφτίσεων, που είναι βέβαιο ότι σε όλους εμάς θα μείνουν αξέχαστα!
Υπάρχει και μια παροιμία του λαού της Κρήτης, και μάλιστα πολύ γνωστή, που λέει:
«Α που ‘καμε ηγούμενος, ήκαμε και κελάρης»!
Η παροιμία ασφαλώς θέλει να πει, πως για να φθάσει κάποιος ψηλά, όπως ένας Ηγούμενος, πέρασε πρώτα και από τα χαμηλά στάδια, όπως το να βοηθάει στο μαγείρεμα, να σερβίρει κλπ. Από χαμηλά ξεκινά συνήθως κάποιος για να μπορέσει να φθάσει ψηλά, εννοεί ο λαός μας.

Στο ξυλοφουρνο

Ο μάγειρας που θα ανελάμβανε τις δουλειές του ξυλόφουρνου, ήθελε και αυτός να έχει αρκετή πείρα! Έπρεπε ανάλογα τα φαγητά στα ταψιά, ανάλογα τα κρέατα, να είναι σε θέση να γνωρίζει το πόσο δυνατό θα κάνει το φούρνο, βάζοντας τα κατάλληλα ξύλα, αλλά και πόση ώρα θα έχει μέσα τα ταψιά, και κάθε πόση ώρα θα τα γυρίζει να ψηθούν και από κάτω. Ένας έμπειρος στο είδος του στη Γαλιά ψήστης δηλαδή, ήταν ο Μανώλης Ζαχαριουδάκης, η «Ντουιντομανώλης».
Σπουδαίος μάγειρας ήταν και ο Καργάκης Ζαχαρίας από το Μονόχωρο ή Καργοζαχάρης . Δεν είναι εύκολο να μπορεί κάποιος να γνωρίζει τι κρέας ακριβώς είναι στο κανίσκι, αν προέρχεται από γέρικο ζώο και το κρέας του είναι σκληρό, ή από νεαρό χρονιάρικο ή βυζαστάρι , οπότε εξαρτάται και τι χρόνο χρειάζονται κάθε ένα από αυτά στο ψήσιμο.
Ακόμα δύσκολο είναι να είναι σε θέση να μπορεί ένας μάγειρας να βγάλει τις σωστές μερίδες, ανάλογα τους καλεσμένους να ξέρει τι ποσότητα φαγητού να ετοιμάσει.
Οι μάγειροι που ειδικεύονται στον ξυλόφουρνο, είχαν την ικανότητα να φτιάχνουν κρεατικά με πατάτες, αλλά και ψητά σωστά αλατοπιπερωμένα πάλι σε ταψιά, αλλά στον πάτο του ταψιού είχαν τοποθετήσει κλιματόβεργες. Πάνω εκεί ακουμπούσαν τα γουλίδια, και αφότου ψηνόταν, είχαν το χαρακτηριστικό άρωμα του ψητού κρέατος, που στη Κρήτη πάντα είχε την τιμητική του.

 

Από την άλλη, οι μάγειροι στα χωριά, αναλάμβαναν και τα καζάνια για τα βραστά, τα γαμοπίλαφα, και πιο παλιά «τα ροβίθια με τη κοιλιά γιαχνί», που χρόνια τώρα έχει εγκαταλειφθεί. Υπήρχαν και γυναίκες μαγείρισσες για τα βραστά, που έκαναν απίστευτες νοστιμιές, ακόμα και πατάτες που τις τηγάνιζαν σε μπόλικο λάδι αλλά στο καζάνι που τοποθετούσαν στην παρασθιά. Οι πατάτες ψηνόταν στο καυτό λάδι, φούσκωναν, έκαναν δέρμα απ ‘έξω, και είχαν φανταστική γεύση!
Οι μάγειροι στα χωριά ακριβώς λόγω πείρας, πάντα κατάφερναν και έβγαζαν ασπροπρόσωπους τους ανθρώπους που έκαναν το γλέντι, ποτέ δεν συνέβη η παραμικρή στραβή σε κανένα φαγοπότι.
Οι άνθρωποι αυτοί που βοηθούσαν στο κελαρικό, στο ψήσιμο και γενικά στα μαγειρέματα και σερβιρίσματα, είναι ευλογημένοι από το Θεό, ώστε να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους συνανθρώπους τους, και για αυτό και πάντα ήταν ιδιαίτερα συμπαθείς από όλους, διότι τους είχαν συνηθίσει σε ευχάριστα γεγονότα.
Σερβιτόροι στα χωριά υπήρχαν περισσότεροι από τους μάγειρες, καθ ότι δεν απαιτούσε η δουλειά αυτή ιδιαίτερες γνώσεις. Πολλοί ήταν εκείνοι που ήταν ταχτικοί στα σερβιρίσματα, και πήγαιναν σε όλους σχεδόν τους γάμους, πέραν εκείνων που βοηθούσαν έκτακτα.
Οι άνθρωποι βέβαια που καλούσαν μάγειρες κελάρηδες και σερβιτόρους, ποτέ δεν τους άφηναν έτσι χωρίς κάποια δώρα στο τέλος. Φεύγοντας τους έδιναν ότι είχαν, συνήθως περισσεύματα από το γάμο, μια μπουκάλα κρασί, κρέας, γαμοκούλουρα κλπ.
Όλα αυτά βέβαια σιγά – σιγά τείνουν να χαθούν, όπως και τα παραδοσιακά γλέντια, και όλα πλέον τα αναλαμβάνει το κέντρο ή η ταβέρνα.
Όμως για εκατοντάδες χρόνια στα χωριά υπήρχε αυτή η ομαδικότητα, και άνθρωποι βοηθούσαν αφιλοκερδώς, που με λίγα λόγια υπήρχε σωστή αλληλεξάρτηση, φιλαλληλία αλλά και αγάπη μεταξύ των συγχωριανών. Ο κόσμος από την καλή σχέση μεταξύ τους, είχε μονάχα να κερδίζει, γιατί πιο πολύ λειτουργούσε η αλληλοβοήθεια παρά η πληρωμή σε χρήμα.
Όσοι πάντως έτυχε να παρευρεθούν καλεσμένοι σε γάμους στα χωριά της Κρήτης, έχουν να το λένε για τις νοστιμιές, αλλά και τη ποικιλία των φαγητών, που μπροστά στη τεχνική των παλιών αυτών μαγείρων, δεν πιάνουν μια οι σημερινοί σεφ της εποχή μας!

Κείμενο – φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Η ζωή στο χωριό – Η κλώσσα με τα κλωσσόπουλα

Δημοσιεύτηκε

στις

Όσοι μεγαλώσατε σε χωριό, σίγουρα θα θυμάστε την κλώσσα με τα κλωσσόπουλα


Όταν μια κότα κάνει το χαρακτηριστικό ήχο κλου- κλου φουντώνοντας τα φτερά της, κάθεται  όλη μέρα στη φωλιά όπου γεννάει τ’ αυγά, σημαίνει οτι θέλει να κλώσσει.

Μάζεψα φρέσκα γονιμοποιημένα αυγά (δηλ.το κοτέτσι πρέπει να έχει κόκκορα) από τις υπόλοιπες κότες.

Σε μια κότα βάζουμε 12 το πολύ 14 αυγά για να μπορεί να τα σκεπάζει, εγώ της έβαλα 10 αυγά γιατί είναι νάνα.

Έβαλα ένα πλαστικό καφάσι με άχυρα μέσα στο κλουβί και της έβαλα μέσα τα αυγά.

Την πρώτη μέρα δεν τα ήθελε γιατί δεν της άρεσε το κλουβί και την έβγαλα έξω μαζί με το καφάσι και αμέσως έκατσε μέσα.

Το βράδυ την έπιασα στον ύπνο κα8 την έβαλα ξανά μέσα στο κλουβί. (Η απομόνωση είναι απαραίτητη για να μπορέσει η κλωσσού να επιβιώσει κα8 στην συναίνεσα και τα μικρά)

Λένε πως οι παλιές νοικοκυρές καθώς πήγαιναν να βάλουν τ’ αυγά στην κλώσσα, φορούσαν μαντήλι για να κάνουν τα μικρά λοφίο (σαν τσαλαπετεινός).

Αν πριν βάλουν τ’αυγά  φορούσαν κάλτσες  τα πουλάκια γινόταν «τσουραπάτα» δηλ. στα πόδια ήταν ντυμένα με  φτερά ως τα δάχτυλα.

Σημείωσα την ημερομηνία και λογικά μετά από 21 μέρες, τ’ αυγά σπάνε με τη βοήθεια της κλώσσας και τα μικρά ξεπροβάλλουν.

Για το λόγο ότι είναι Χειμώνας και κάνει κρύο είχαμε καθυστέρηση και το πρώτο πουλάκι το είδα σε 23 μέρες και σήμερα 24η μερά είχαν ξεπουλιάσει σύνολο πέντε.

Μέσα στο κλουβί τους έχει βάλει ειδικό φύραμα για πουλάκια και αμέσως πηγαίνουν και τρώνε.

Πείτε μου υπάρχει ομορφότερο θέαμα από αυτό;

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Facebook

Δημοφιλη