Αποκαλυπτήρια μνημείου πεσόντων στις Κουρούτες Αμαρίου

….. 16-8-2017 μια σημαντική ΜΈΡΑ για το χωριό μας, τα αποκαλυπτήρια του Ηρώου Ενός έργου που η έλλειψη του μας βάραινε χρόνια ως ένα ανεκπλήρωτο χρέος

Ενός έργου αφιερωμένου στη μνήμη, όσων έπεσαν σε πεδίο μάχης μακριά από τον τόπο τους σε αγώνες, κατ΄ επιταγή της Πατρίδας, όσων έπεσαν από δολοφονικά πυρά βάρβαρων κατακτητών στον τόπο τους.

Εξοφλούμε ένα πολλαπλό χρέος

-Προς αυτούς που έφυγαν νέοι με ανεκπλήρωτα τα όνειρα τους. Δεν γεύτηκαν τις χαρές της ειρηνικής ζωής, καθώς δεν είχαν τη δική μας τύχη που συμπέσαμε με μια μακρά περίοδο ειρήνης και απολαύσαμε ο καθένας με τον τρόπο του τις χαρές και τις χάρες της δημιουργικής ζωής.

Χρέος -Προς τις μελλοντικές γενιές που δεν γνωρίζουν και πρέπει να μάθουν.

Να αποκτήσουν μέσω των μνημείων την γνώση, την γνώση του παρελθόντος ως εφόδιο για την κατανόηση και διαχείριση του παρόντος
ο Κωστής Παλαμάς αυτό το διατυπώνει σε ένα στοίχο στο έργο Η Λειτουργία δεν τέλειωσε.

–Χρωστάμε σ΄ όσους ήρθαν, πέρασαν
Θα΄ ρθούνε, θα περάσουν,
Κριτές θα μας δικάσουν,
Οι αγέννητοι, οι νεκροί
χρέος -Προς τους Πατέρες και τις Μάνες που μαυροφορέθηκαν και θρήνησαν για μια ολόκληρη ζωή τον χαμό των πολυαγαπημένων παιδιών τους.

Νομίζω, καμία υπερηφάνεια καμιά εξύμνηση του ηρωικού και τίμιου αγώνα τους, δεν μπόρεσε να απαλύνει τον αβάστακτο πόνο μιας τέτοιας απώλειας.

Σε αυτόν τον θρήνο της μάνας είναι κυρίως αφιερωμένο το μουσικό μέρος αυτής της εκδήλωσης, με έργα λόγιων ποιητών και μουσικών καθώς και της τοπικής παράδοσης. Από δυο εξαίρετες καλλιτέχνιδες

Την Ρίκα Χαλκιαδάκη, Κουρουθιανής καταγωγής στο πιάνο και την Ελισάβετ Βερούλη, παλιά φίλη των Κουρουτών στο τραγούδι.

Το Ηρώο αναφέρεται σε στρατευμένους Κουρουθιανούς μετά την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα

Από τα «Ατομικά Δελτία Πεσόντων» που παραλάβαμε από το Ιστορικό αρχείο του Γενικό Επιτελείο Στρατού

καταγράφονται τα εξής:
_Ιωάννης Εμμανουήλ Στεφανάκης Στρατιώτης 1-1-1913
Βαλκανικοί Πόλεμοι
_Νικόλαος Εμμανουήλ Στεφανάκης Δεκανέας 4-7-1917
Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

_Εμμανουήλ Θεοδώρου Καπελώνης Στρατιώτης 17-8-1921
Καλε Γκρότο Μικράς Ασίας

_Χαρίδημος Θεοδώρου Καπελώνης Στρατιώτης 1-1-1921 Μικρά Ασία
_Μιχαήλ Κωνσταντίνου Νουκάκης Ανθυπολοχαγός 16-8-1921
Σαγγάριος Μικράς Ασίας

_Νικόλαος Κωνσταντίνου Κατσούγκρης Στρατιώτης 10-3-41
Ύψωμα Σεντέλι Αλβανία Β΄ Παγκόσμιος

_ Κωνσταντίνος Εμμανουήλ Στεφανάκης Δεκέμβρης του 1944
Κατά την κατοχή Κουρουθιανοί συμμετείχαν με διάφορους τρόπους και είχαν σχέση με αντιστασιακές οργανώσεις. Ωστόσο το χωριό μας δεν υπέστη τα τρομερά πλήγματα άλλων χωριών της περιοχής

Τα θύματα προέκυψαν κατά την διάρκεια μπλόκων στο χωριό και εκκαθαριστικών επιχειρήσεων στην περιοχή.

Ο Γεώργιος Σαρρής 76 ετών δολοφονήθηκε τον Δεκέμβριο του 1943 στην Κάτω Βρύση πηγαίνοντας να ποτίσει τα ζώα του

Τα δύο παιδιά, οι Μιχάληδες, δολοφονήθηκαν τον Σεπτέμβριο του 1943 στη θέση Τραπέζα στο Κουρουθιανό αόρι

Ο ένας ο Μιχάλης Βοσκάκης του Γερόνυμου, βοσκός, ήταν εκεί, στον τόπο της δουλειάς του με τις αίγες του. Καθισμένο στον βράχο της Τραπέζας το βρήκαν οι ανελέητες ναζιστικές σφαίρες το 17 χρονών αθώο παιδί. Ο άλλος Ο Μιχάλης Καπελώνης του Σίφη, αψηφώντας την απαγόρευση, ως μια υπέρτατη πράξη αντίστασης – τι άλλο είναι αντίσταση από την ανυπακοή σε απαγορεύσεις τυράννων- ανέβηκε να τον συντροφεύσει και να του πάει φαί.

Είχε φτερά στα πόδια λένε ο Μιχάλης ίσως και αυτό να του έδινε θάρρος και αυτοπεποίθηση.

Ο Μιχάλης του Σίφη δεν ήξερε για την Αντιγόνη και πως ο Σοφοκλής εξύμνησε την δική της ανυπακοή στον Τύραννο Κρέοντα. Ανήκε όμως στο ίδιο είδος εκείνων των Ελλήνων που όπως λέει ένας άλλος ποιητής «…θαρρώ πως πρώτοι αυτοί στον κόσμο, έκαναν οίστρο της ζωής, τον φόβο του θανάτου» Αν. Εμπειρίκος

Σχετικά με το Ηρώο

Στον επιτάφιο που εκφώνησε ο Περικλής για τους νεκρούς του πρώτου χρόνου του Πελοποννησιακού πολέμου λέει: ( με το δημοκρατικό ύφος που ταιριάζει σε έναν Αθηναίο του 5ου αιώνα) Εγώ θα είχα τη γνώμη ότι για ανθρώπους που στάθηκαν με έργα γενναίοι θα ικανοποιούσε να εκφραστούν και οι τιμές με έργα όπως αυτά που βλέπετε ότι και τώρα ετοιμάστηκαν με δημόσια φροντίδα…….

Με δημόσια φροντίδα και εμείς χάριν στο Δήμαρχο Αμαρίου που βρίσκω εδώ την ευκαιρία να του απευθύνω τα θερμά συγχαρητήρια που δικαιούται και τα ευχαριστήρια πιστεύω όλων των Κουρουθιανών.

Με δημόσια φροντίδα λοιπόν και με έργα καλά, τιμούμε τους πεσόντες μας, έργα που ως μνημεία διδάσκουν

Το δικό μας μνημείο προσπαθήσαμε- εκτός της ιστορίας- να διδάσκει και ήθος, το ήθος και τη δύναμη της απλότητας, μακριά από περιττές και αταίριαστες μεγαλοστομίες και χωρίς προκλητικό στόμφο

Η χάλκινη κόρη του Μανώλη Νουκάκη με την αρχαϊκότητα και το δωρικό ύφος της – αυτό μας υποδείχνει, με αυτό το γενικό ύφος και ήθος συνάδει.

Από τον σχεδιασμό του αυτό το κτίριο προοριζόταν να αποτελεί φορέα του Ηρώου

Η ψηφιδωτή μορφή Κρητός του Μανώλη Νουκάκη την πλατεία γι΄ αυτό τοποθετήθηκε . Υπήρξαν αντιρρήσεις ως προς το γεγονός πως το Ηρώο δεν είναι άμεσα θεατό από τους περαστικούς. Σεβαστή άποψη υπήρχαν και άλλες διχογνωμίες, που άφησαν τον χρόνο να κυλήσει χωρίς πρακτικό αποτέλεσμα.

Όταν τον Σεπτέμβρη του  2006 τοποθέτησα την Ορειχάλκινη κόρη τη Θεοδώρα εκμυστηρεύτηκα στον Μανώλη που ήταν παρών την ιδέα πως θα μπορούσε να συσχετιστεί με το Ηρώο και έτσι θα αποκτούσε ένα συγκεκριμένο συμβολικό περιεχόμενο.

Εξέφρασε μεγάλη ικανοποίηση, γι αυτό και νομίζω πως το πνεύμα του, ως προς τούτο τουλάχιστον θα είναι ήρεμο και ευχαριστημένο…

Τελειώνοντας θα ήθελα να αναφερθώ σε ένα ποίημα που μου ήρθε στο νου καθώς σχεδιάζαμε το μνημείο με τον Γιώργη, συμπεριλαμβάνεται στην λεγόμενη «Παλατινή ανθολογία» ως επίγραμμα στον τάφο του Μίδα και αποδίδεται στον Κλεόβουλο από την Λίνδο, έναν από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας. Λέει

Ένα κορίτσι είμαι από χαλκό, πάνω στου Μίδα το μνημείο
Όσο θα τρέχει το νερό και τα ψηλά τα δέντρα θα φουντώνουν
Όσο θα λάμπουνε ψηλά ήλιος και λαμπερό φεγγάρι
Όσο θα ρέουν οι ποταμοί κι η θάλασσα θα κυματίζει
Θα μένω πάντα εδώ στον τάφο επάνω τον πολύκλαυτο
Λέγοντας στους περαστικούς, του Μίδα πως είναι εδώ ο τάφος

Η Θεοδώρα πάνω σε αυτό το κενοτάφιο των Κουρουθιανών Ηρώων θα λέει βεβαία τα δικά της στους περαστικούς, προτείνοντας ως δώρο το αγαθό της ειρήνης και ευχόμενη Αυτός ο κατάλογος του Ηρώου να είναι ο οριστικός, και τελεσίδικος.
Αντώνης Νουκάκης