Ο Pierre-Augustin Guys, ήταν μέλος της Ακαδημίας Επιστημών και καλών Τεχνών της Μασσαλίας
Υπήρξε η κορυφαία μορφή, της λαογραφικής έρευνας, τον ΙΗ’ αιώνα στον ελλαδικό χώρο.
Υπήρξε ο πρώτος Ευρωπαίος που μελέτησε συστηματικά τον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό.
Οι περιοδείες του Pierre-Augustin Guys στον ελληνικό χώρο, ήταν περιοδείες, εμπορικές, αρχαιοσυλλεκτικές, ερευνητικές και κράτησαν μια εικοσαετία.
Είχε αγαπήσει την Ελλάδα και ήλθε σε αυτήν, σε ηλικία 30 χρόνων και συγκεκριμένα το 1748.
Αφιέρωσε μια ολόκληρη ζωή για να τεκμηριώσει την θεωρία του, που ταύτιζε τους αρχαίους με τους σύγχρονους Έλληνες. Ενώ πέθανε το 1799 στη Ζάκυνθο.
Συγκέντρωσε πληροφορίες για την κοινωνική οργάνωση, το γεωργικό ναυτικό και αλιευτικό βίο, για τη βιοτεχνία, τη λαϊκή κατοικία, την ενδυμασία, τη διατροφή, τη γέννηση, το γάμο, το θάνατο, τη λαϊκή λατρεία, το λαϊκό δίκαιο, τα ήθη, τα έθιμα, τις δεισιδαιμονίες, τις προλήψεις, για τη μαγεία, τη μαντική, τις παροιμίες, παραδόσεις, τα παραμύθια, την ψυχαγωγία, τη κοινωνική, οικονομική και πνευματική ζωή.
Ο Pierre-Augustin Guys αφιέρωσε ειδικό κεφάλαιο για τους ελληνικούς χορούς.
Πρόκειται, γράφει ο Γάλος Περιηγητής, για εθνικούς χορούς, που παραδίνονται από γενιά σε γενιά.
Είναι απλοί και εύθυμοι, μαθαίνονται εύκολα και δύσκολα λησμονούνται.
Οι κυριότεροι χοροί που χορεύονται στην Ελλάδα, αναφέρει ο Guys, είναι ο Κρητικός, ο ελληνικός, ο αρναούτικος (αρβανίτικος), βλάχικος και ο πυρρίχιος.
Οι δύο πρώτοι μοιάζουν πολύ μεταξύ τους και ο δεύτερος φαίνεται ότι προέρχεται από το πρώτο.
Το χορό οδηγεί πάντοτε μια κοπέλα, κρατώντας στο χέρι μαντήλι ή μεταξωτό κορδόνι, ακριβώς όπως στο χορό που εικονιζόταν στην ασπίδα του Αχιλλέα.
Με τον ίδιο τρόπο χορεύεται και σήμερα ο Κρητικός αυτός χορός που περιγράφει ο ‘Ομηρος.
Ο σκοπός του τραγουδιού, που στην αρχή είναι αργός και τρυφερός, γίνεται σε λίγο γρήγορος και ζωηρός.
Η κορυφαία κάνει ένα σωρό φιγούρες και η ποικιλία των κινήσεων, δημιουργεί ένα θέαμα συναρπαστικό.
Από τον κρητικό, γράφει ο Guys, προήλθε ο λεγόμενος ελληνικός χορός, που διατηρήθηκε ως σήμερα στα νησιά.
Κορίτσια και αγόρια χορεύουν στην αρχή χωριστά, με τα ίδια όμως βήματα και τις ίδιες φιγούρες.
Ύστερα οι δυο ομάδες σμίγουν, ανακατεύονται και σχηματίζουν ένα ενιαίο, γενικό χορό.
Τότε η κορυφαία πιάνει ένα αγόρι από το χέρι, απλώνοντας του μαντήλι ή κορδέλα.
Κι ενώ το ζευγάρι κρατάει το μαντήλι ή την κορδέλα από τις δύο άκρες, οι άλλοι χορευτές και χορεύτριες, ολόκληρη η σειρά, περνούν και ξαναπερνούν ανάμεσα τους σκύβοντας κάτω από το μαντήλι.
Στην αρχή ο χορός κινείται αργά και γύρω γύρω.
Ύστερα η κορυφαία κάνοντας διάφορα τριγυρίσματα, οδηγεί το χορό γύρω της.
Η τέχνη της είναι να αποσπασθεί από τη σειρά και να ξαναφανεί ξαφνικά στη κορφή του χορού με τους πολλούς ομόκεντρους γύρους ανεμίζοντας θριαμβικά το μαντήλι ή τη κορδέλα.
Πρόκειται για αναπαράσταση του κρητικού λαβύρινθου, του ”γέρανου”, γνωστού από την εποχή του Πλουτάρχου.
Η τρυφερή Αριάδνη οδηγεί το Θησέα της για να του δείξει το δρόμο που θα ακολουθήσει.
Ικανότερος χορευτής είναι κείνος που περιπλέκει περισσότερο τα τριγυρίσματα, έτσι που να κρατήσει πιο πολύ ο χορευτικός λαβύρινθος.
Κάπου κάπου αγόρια και κορίτσια ξεπλέκονται και σχηματίζουν χωριστούς κύκλους.
Αυτός ο χορός λέγεται ”όξω μέσα”.
Τα αγόρια υψώνουν τα χέρια χωρίς να κόβουν την αλυσίδα.
Τότε τα κορίτσια, πάντοτε χέρι χέρι, περνούν κάτω από την αλυσίδα, χορεύουν μπροστά στα αγόρια και ξαναβγαίνουν σχηματίζοντας ένα κορδόνι.
Και αναρωτιέται ο Guys: Δεν είναι ο θίασος του Θυσέα που χορεύοντας χωρίζεται και ξαναενώνεται;;
”Ο Λαβύρινθος δεν υπάρχει πια, αλλά ο χορός που τον εκφράζει έχει διατηρηθεί.
Αυτός ο χορός εκτελείται τέλεια στη Νάξο”.
Οι Έλληνες έχουν ακόμα ένα χορό, τον αρναούτικο.
Πρόκειται για αρχαίο πολεμικό χορό, που έχει διατηρηθεί ως την εποχή μας.
Τον οδηγεί ο αρχιχορευτής που κρατάει ένα καμτσίκι στο χέρι και ένα ραβδί.
Τρέχει απάνω κάτω, από τη μια άκρη στην άλλη, παρακινεί του χορευτές, τους εμψυχώνει, αεικίνητος.
Πότε χτυπάει το πόδι του στο χώμα, πότε κάνει ”στράκες” με το καμτσίκι του.
Και οι άλλοι, χέρι χέρι, χορεύουν ακολουθώντας τον με ομοιόμορφο και συγκρατημένο βηματισμό.
Ο πραγματικός πολεμικός χορός είναι ο πυρρίχιος.
Δεν τον χορεύουν πια οι υπόδουλοι Έλληνες αλλά μόνο οι Τούρκοι και οι Θράκες, που οπλισμένοι με ασπίδες και μαχαίρια πηδούν ελαφρά υπό τους ήχους αυλού και μονομαχούν με εκπληκτική ταχύτητα και ευκινησία.
Να επισημάνουμε πως πρόκειται για τους Έλληνες του Πόντου, που είχαν διατηρήσει από γενιά σε γενιά τον αρχαίο πολεμικό χορό.
Ιστορεί ο Ξενοφών για τον πυρρίχιο των αρχαίων Θρακών:
”Επεί δε σπονδαί τ’ εγένοντο και επαιάνισαν, ανέστησαν πρώτον μεν Θράκες και προς αυλόν ωρχήσαντο συν τοι όπλοις και ήλλοντο υψηλά τε και κούφως και ταις μαχαίραις εχρώντο.
Τέλος δε ο έτερος τον έτερον παίει, ως πάσιν εδόκει πεπληγέναι τον άνδρα.
Ο δ’ έπεσε τεχνικώς πως.
Και ανέκραγαν οι Παφλαγόνες, και ο μεν σκυλεύσας τα όπλα του ετέρου εξήει άδων τον Σιτάλκα, άλλοι δε των Θρακών τον έτερον εξέφερον ως τεθνηκότα…”
(Κύρου Ανάβασις, ΣΤ’,Α’,5-6).
Στους Έλληνες του Πόντου ο αρχαίος Πυρρίχιος έχει επιβιώσει ως τον αιώνα μας.
Είναι ο πολεμικός χορός Σέρα, που χορευόταν με σπαθιά.
Πυρρίχιος θεωρείται επίσης η κρητική ”σούστα”.
Ωστόσο διατηρούνται ίχνη πυρρίχιου χορού στη Μάνη, στο Μυστρά και στα Σφακιά.
Σ’ αυτή τη τελευταία περιοχή κατοικεί ένας πρωτόγονος λαός με δικούς του νόμους.
Και καθώς δεν έχει την δύναμη να πολεμήσει την Οθωμανική αυτοκρατορία, περιορίζεται στη υπεράσπιση της ανεξαρτησίας του.
Οι Έλληνες χορεύουν και το βλάχικο.
Δεν μοιάζει με κανέναν άλλο ελληνικό χορό, απαιτεί ρυθμικές κινήσεις και φαίνεται πως κατάγεται από τη Δακία.
Αργότερα σε επιστολή της, η Madame Chenier, που ήταν ελληνίδα, με το όνομα, Ελισάβετ Σάντη Λουμάκη, από την Κύπρο ή τη Χίο, μητέρα του Γάλλου ποιητή Andre’ Chenier, προς το συγγραφέα, επεξηγεί:
Ο κρητικός χορός δεν παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως χορός.
Η σημασία του βρίσκεται στο γεγονός ότι αποτελεί επιβίωση του πανάρχαιου εκείνου χορού των μυθικών χρόνων.
Το κορδόνι που χρησιμοποιούν στον κρητικό χορό θυμίζει το νήμα του κουβαριού που η Αριάδνη έδωσε στο θησέα για να βγει από το Λαβύρινθο, ύστερα από τη θανάτωση του Μινώταυρου.
Το μαντήλι, γράφει, εκφράζει το σπαραγμό της Αριάδνης ύστερα από την εγκατάλειψη στη Νάξο.
Αυτή την εγκατάλειψη θυμίζει και το δημοτικό τραγούδι που τραγουδούν σήμερα στη Νάξο όταν χορεύουν τον κρητικό:
”Καράβι όπου εμίσεψες και πήρες τον καλόν μου,
τα ματάκια και το φως μου
για στρέψου φερεμούτονε για έπαρε και μένα.
Κι ο χορός απαντά:
Καραβοκύρη, αφέντη μου, και ναύκληρε ψυχή μου,
τι τη θέλω τη ζωή μου.
Για στρέψου φερεμούτονε για έπαρε και μένα.
Επεξεργασία-διατύπωση: Φανούριος Ζαχαριουδάκης.
Ακολουθήστε το Cretanmagazine στο Google News και στο Facebook
