Η βρύση της παλιάς γειτονιάς!

Σε κάθε γειτονιά σε πολλά χωριά της Κρήτης, υπήρχε και μια βρύση, συνήθως τσιμεντένια, με μια γούρνα με δύο ή και περισσότερες, αφού στα σπίτια δεν είχε πάει ακόμα το δίκτυο τις δεκαετίες του ’60 του ’50 και πρίν

Εκεί, η βρύση της γειτονιάς, ήταν η θέση προμήθειας νερού για όλες τις εκεί οικογένειες, και στους τυχόν περαστικούς.

Εκεί πότιζαν και τα ζώα τους, έπιναν και τα παιδιά που έπαιζαν τριγύρω, και έριχναν και μια σταλιά στο πρόσωπο τους, ή έπλεναν τα πόδια τους, που μομήμως ήταν λερωμένα από το παιγνίδι.

Συνήθως κάθε οικογέννεια στο σπίτι είχε ένα σιδεροβάρελο, πιθάρι ή μικρό πιθαράκι, και ενίοτε «αγκάρευαν» τα παιδιά τους, να κουβαλούν νερό μέχρι να το γεμίσουν, όταν ήταν να κάνει μπάνιο η οικογένεια, ή στα χοιροσφάγια, στα ζυμωταριά, ή όταν επρόκειτο να χτίσουν κάποιο τοίχο κλπ

Ενίωτε τους έταζαν και κανένα ζαχαρωτό άμα βαριόντουσαν, ή μικρό χρηματικό ποσό σαν ανταμοιβή!

Πολλές φορές τα παιδιά στη γειτονιά έπαιζαν ομαδικά μπάλα με τα χέρια, μπιζμπώλ, ντελιμά, γουρούνα, σκλαβιά, ψείρες, κάτω πά ή μακρυά γαϊδάρα κλπ. Μετά ως ήταν φυσικό δίψαγαν, και βούρ όλα στη βρύση!

Δεν έτρεχε πάντα νερό η βρύση αυτή που ήταν κοντά τους, γιατί πολλές φορές στέρευε, όταν γινόταν μεγάλη κατανάλωση, ιδίως τους καλοκαιρινούς μήνες.

Τις εποχές εκείνες, οι νοικοκυρές πήγαιναν με τη στάμνα στο χέρι, και έφευγαν έχοντας τη στον ώμο. Στο σπίτι τη στάμνα τη τοποθετούσαν στην ειδική θέση στο σταμνοστάτι. Εκεί στο σταμνοστάτι που τη τοποθετούσαν έβαζαν στο στόμιο το σταμναγκάθι για να μην μπείνουνε μιαρά, και το σκέπαζαν και με ένα βρεγμένο πανί ή κομμάτο φάρδο για να κρυώσει το νερό και να διατηρηθεί κρύο.

Τύχαινε να έρχονται εκείνα τα χρόνια στα χωριά διακονιάρηδες, και έπιναν και εκείνοι από τη βρύση της γειτονιάς. Περνούσαν πλανώδιοι έμποροι με το γαϊδουράκι πουλώντας ρουχισμό, άλλοι κηπευτικά πάνω σε ξύλινα τελάρα. Περνούσαν γενικά διάφοροι. Ερχόταν και γύφτοι αλλά και γύφτισσες, οι οποίες τα καλοκαίρια δεν έχαναν καιρό εκείνες να σηκώσουν τη φουστάνα τους να πλύνουν τα ποδάρια τους για να δροσιστούν, θαυμάζοντας τα “κάλη” τους ο ανδρικός πληθυσμός!

Τα παιδιά, που συνήθως «δεν τα τρέχανε καλά με το νερό» το χειμώνα, και με το ζόρι καθόταν να τους κάνουν μπάνιο οι μανάδες, ζεσταίνοντας νερό με λεμονόφυλλα και δαφνόφυλλα! Το καλοκαίρι όμως δεν είχαν πρόβλημα να μπουγελώνονται όλη μέρα, που το είχαν δει σαν παιγνίδι, και στο τέλος σε πολλά τους άρεσε να βάζουν ολόκληρο το κεφάλι τους μέσα στο νερό, αφού πρώτα άνοιγαν τη βρύση να γεμίσει καλά η γούρνα. Το ότι μπορεί να είχαν πιεί πριν μια ώρα οι γαϊδάροι και τα πρόβατα, αυτό δεν ήταν πρόβλημα!…

Το νερό που πίνανε τα πρόβατα δεν το συχαινόταν τα παιδιά του δημοτικού.
Θυμάμαι ένα χειμώνα στο δημοτικό που είχε τόση παγωνιά που πάγωσε το νερό στο πάτο της γούρνας στη βρύση του σχολείου! Ένα δυό παιδιά που είχαν στη τσέπη «τσακάκι» (μαχαιράκι αναδιπλούμενο), έκοβαν κομμάτια από τον πάγο και τα έτρωγαν σαν να ήταν …παγωτό!

Ένα άλλο εγλίστρισε στο παγωμένο νερό που ήταν απέξω από τη βρύση και έπεσε!

Δε φτάνει μόνο αυτό, αλλά το είδε και ο δάσκαλος και νευριασμένος που ήταν απρόσεχτο, του δίνει κάμποσες μπατσαριές στα μάγουλα, και «εθρουλίσανε τα’ αφθιά του» από το πόνο!

Δεν ήταν σπάνιο, σαν είχε στερέψει η βρύση αυτή, κάποιο παιδί στη προσπάθειά του να πιεί έστω και μια γουλιά νερού, να ρουφάει με δύναμη, μπας και κατέβει λίγο!

Πολλές φορές πράγματι, με το κάθε ρούφηγμα κατέβαινε μια ποσότητα νερού!
Κάποιοι μεγαλύτεροι που έβλεπαν παιδί να έτσι ρουφάει νερό απ’ τη βρύση, έχοντας «μπουκώσει» στη κυριολεξία το στόμιο της βρύσης, του έλεγαν:

-Μη τη «μπουκιάζεις» μωρέ τη βρύση, γιατί θα βγάλεις κακομοίρη λυχναράδες!

Δεν ήξεραν τα παιδιά τι ήταν οι «λυχναράδες», ωστόσο πράγματι ήταν μια αρρώστια της εποχής, που προερχόταν από τα μικρόβια που είχε η βρύση, και εκδηλώνονταν με σκάσιμο των χειλιών δεξιά αριστερά.

Τους «λιχναράδες» τους λέγανε άλλοι και «λειχήνες»

Το πρόβλημα όμως, πως η κάθε γειτονιά είχε μονάχα μία βρύση, αυτό ήταν και η αιτία ο κόσμος το νερό «να το συνορίζεται»! Κάποιες φορές είχε ουρά και τσακωνότανε ποιος θα πρωτογεμίσει τα δοχεία του.

Βέβαια δεν ήταν τόσο μεγάλο το πρόβλημα να γεμίσει κάποιος μια στάμνα, αλλά όταν ερχόταν ο άλλος με δύο κτήματα φορτωμένα με τέσσερις κανίστρες στενόπορες ή πλατύπορες σε κάθε «κτήμα» (για να ποτίσει «τσι αργουλίδους» του, εκεί έπρεπε να περιμένεις ώρα πολύ!

Δεν ήταν λίγες οι φορές, που οι μανάδες μας έδιναν το σταμνί να πάμε να το γεμίσουμε από τη βρύση και να τους το πάμε. Για τη περίπτωση, μας είχαν μάλιστα και μικρά παιδικά σταμνάκια!

Τα παιδιά τότε ήταν όλα φιλότιμα, και πηγαίνανε εύκολα στα θελήματα, στο μπακάλη κλπ, ακόμα και στη γειτόνισσα όπου τα έστελνε για θελήματα

Πηγαίνανε γιατί τους άρεσε «να μαζεύουν ευκές», και μετά από κάποια ευκή, κοιτάζανε τα νύχια τους αν εμφανιστεί το άσπρο γνώριμο σημαδάκι!

Δεν ήταν λίγες οι φορές που τα παιδιά έσπαγαν το σταμνάκι, γιατί ως συνήθως ήταν απρόσεχτα!

Κι όμως, το ευλογημένο νερό αυτό, που ήταν και καθάριο, ήταν δωρεάν από την κοινότητα!

Όλα τα έργα αυτά για να πάει το νερό σε όλες στις γειτονιές, μια βρύση σε κάθε μια, τα έκανε εξ ολοκλήρου η κοινότητα, και το νερό το παρείχε δωρεάν.

Όμως ο ανδρικός πληθυσμός βοηθούσε ενεργά στις εργασίες αυτές.

Έσκαβε ο ανδρικός πληθυσμός του χωριού με κασμάδες και σκαλίδες (αξίνες), και ένας πίσω στο χαντάκι να πετάει με το φτυάρι τα χώματα έξω.

Γινόταν έτσι ένα βαθύ χαντάκι για να περάσουν οι σωλήνες, αμιάντου τότε.

Τα μεροκάματα αυτά που ονομαζόταν και «γκαρικοί», ήταν υποχρεωτικά, και αντιστοιχούσαν σε συγκεκριμένο αριθμό ανά οικογένεια.

Αν κάποιος δεν πήγαινε στους «γκαρικούς» που του αναλογούσαν, έπρεπε στη θέση του υποχρεωτικά να ορίσει κάποιον άλλο, έστω και αν τον πληρώσει

Έτσι κάποια στιγμή, οι κοινότητες, κατάφεραν με δικά τους τα έξοδα και τις εργασίες των πολιτών, και έφεραν σιγά – σιγά και το νερό ακόμα και μέσα σε κάθε σπίτι του χωριού!

Δυστυχώς το νερό, αυτό το πολύτιμο αγαθό, σήμερα έγινε προϊόν εκμετάλλευσης από τη πολιτεία, και μπήκαν ρολόγια παντού, ακόμα και στα νερά για το πότισμα στα χωράφια.

Έμεινε μονάχα; ο ήλιος και ο αέρας που να παρέχεται δωρεάν, γιατί η θάλασσα σε πολλές περιπτώσεις έχει δεσμευθεί, και πληρώνει ο κόσμος είσοδο…

Κείμενο – Φωτογραφία: Γεώργιος Χουστουλάκης