Κρητικά γιατροσόφια (Μέρος Γ’)

Γραμμένα πριν ένα και πλέον αιώνα στις φυλακές του Ιντζεδίν της Κρήτης και αντιγραμμένα από το τετράδιο του Κωνσταντίνου Ζωγραφάκη, που βρέθηκε ”φιλοξενούμενος” σ’ αυτές τις φυλακές το έτος 1904 δια να εκτίσει ”πενταετήν φυλάκισιν”

Τα γιατροσόφια αυτά, ίσως κάποιοι να τα χαρακτηρίσουν ως απλοϊκά και αφελή, αλλά όμως δε διαφέρουν και πολύ από τις σημερινές ιατρικές οδηγίες .

Τα παραθέτουμε, ως συμβολή στη γνώση της δημώδους ιατρικής της εποχής εκείνης, σε συνδυασμό με τις επεξηγήσεις των αγνώστων λέξεων.

Τα γιατροσόφια αυτά, τα αντέγραψε πιστά ο Γ. Ι. Ζωγραφάκης και περιλαμβάνονται στο βιβλίο του ”Κρητικά Τραγούδια, στον έρωτα, στη ζωή, στη Λευτεριά”.)

25. Δια τις α λ ε ι χ ή ν ε ς έβρε λιβάνι (ψιλό;) και βάλε και ολίγον στάκτη και ρίξε και εις αυτά ξίδι δυνατό, να το κάμεις αλοιφή και νηστικός κάθε πρωί άλειφε την αλειχήνα.
> Επεξηγήσεις: Αλειχήνες: Εξανθήματα της επιδερμίδας.

26. Όταν β ρ ω μ ε ί τ ο σ τ ό μ α σ ο υ, έβρε ρόδα ξερά και κοπάνισε αυτά καλά και με τη σκόνη αυτή τρίβε τους οδόντας σου κάθε βράδυ απίς φας για ψωμί και να τα πλύνεις καλά.

27. Άμα δ ε β γ ά ν ε ι η γ υ ν α ί κ α σ ο υ γ ά λ α, έβρε μαραθόσπορο και κοπάνισέ τον καλά και παίρνε ένα δράμι με κρασί κάθε μέρα (εννοεί να παίρνει η γυναίκα).

28. Δια κ α ρ δ ι ό π ο ν ο, έβρε κίμινο, κοπάνισέ τονε καλά και μάλαξέ τονε με μέλι και τρώγε ολίγο καθημερινά και τρέφεσαι ή να βρεις φύλλα του νερατζιού να τα τρώγεις ή του χοίρου τα κόκαλα, κοπάνισε και κάνε τα σκόνη και πίνε τα με κρασί.
>Σημείωση δική μας: Καλύτερα είναι να επισκεφτείτε πρώτα έναν καρδιολόγο…

29. Ό τ α ν π ο ν ο υ ν ε τ α β υ ζ ι ά τ σ η γ υ ν α ι κ ό ς, έβρε α μ ο λ ό χ α,κοπάνισέ τηνε με πρόβιο ξύγκι και βάλε το απάνω και τραβά τον πόνο ή κοπάνισε α δ ί σ κ ι α μ ο, τον οποίο και βάνε τονε απάνω εις τα βυζά όπου είναι πρησμένα.
> Επεξηγήσεις: Α μ ο λ ό χ α, η μολόχα, μάλλον η άγρια – Α δ ί σ κ ι α μ ο ς: Τον συναντήσαμε και σε άλλα γιατροσόφια – 22, 24.

30. Δια το λ ο ύ ξ ι γ κ α κ α ι ξ ε ρ α θ ι ό τ ο υ φ α γ η τ ο ύ, να πίνεις του ανθισμένου α ρ ι σ μ α ρ ί να το βράσεις και να πίνεις το ζουμί του, με αυτό θα γίνεις καλά.
> Επεξηγήσεις: Α ρ ι σ μ α ρ ί: Το δενδρολίβανο, αρωματικός και φαρμακευτικός θάμνος, γνωστός σε όλη την Κρήτη και σε όλη την Ελλάδα.

31.Όταν κρατούν κανέ(να) κ ρ υ γ ι ο ρ έ μ α τ α γή στον πόδα γή σε άλλο μέρος του σώματος, να έβρεις μέλι και να ‘λείφεις το μέρος όπου πονείς καλώς και έπειτα να έβρεις καθαρό ασβέστη άσβηστο και να κ ο υ κ ί σ ε ι ς το μέρος όπου έχεις αλειμμένο το μέλι καλά και έπειτα να βρεις ένα πανί λεπτό να το θέσεις απάνω εις το μέρος εκείνο και έπειτας το δέσε, να το έχεις εκεί δεμένο ώ σ τ ε ν α γ ρ ο ι κ ά ς τ ο ν π ό ν ο και ο πόνος αμέσως π ά φ τ ε ι.
> Επεξηγήσεις: Κ ρ υ γ ι ο ρ έ μ α τ α: Οι ρευματισμοί – Να το κ ο υ κ ί σ ε ι ς: Να ρίξεις κόκκους ασβέστη – Ώ σ τ ε ν α γ ρ ο ι κ ά ς τ ο ν π ό ν ο: Ώσπου να αισθάνεσαι τον πόνο – Π ά φ τ ε ι: Παύει, σταματά.

32. Όταν πάλι π ο ν έ σ ε ι τ ο α υ τ ί σ ο υ, έβρε (απισθιά;) ένα μάτσο και κοπάνισέ τη (καθαρά;) και βράσε τη με άσπρο κρασί και άμα κρυγιάνει βάλε το εις ένα γυάλινο (να κλείνει;) και ν α μ η ν ξ ε θ υ μ ά ν ε ι και βάλε από αυτόν τρεις έως τέσσερις σ τ α λ ι έ ς μέσα εις το αυτί σου και γίνεσαι τρεις ώρες γένεις εντελώς (εννοεί: σε τρεις ώρες γίνεσαι εντελώς καλά).
> Επεξηγήσεις: Α π ι σ θ ι ά: Πολυετής θάμνος – Κ α θ α ρ ά: Μάλλον εννοεί σε καθαρό μέρος – Ν α μ η ν ξ ε θ υ μ ά ν ε ι: Να μη φύγουν οι ατμοί που βγάζει – Σ τ α λ ι έ ς: Σταλαγματιές.

33. Άμα έχεις καμιά π λ η γ ή πουθενά (δηλ. κάπου), κάθε πρωί όπου θα σηκωθείς, νηστικός, χωρίς να πλυθείς, να βάλεις σ ά λ ι ο στην πληγή και είναι επίσημο γιατρικό.
Πράγματι τα ζώα χρησιμοποιούν το σάλιο ως θεραπεία. Γλείφουν επίμονα τις πληγές τους.

34. Άμα δε πάλι σ ε κ ρ α τ ε ί λ υ σ ο ν τ ε ρ ι ά, κάμε χάπια με κερί μελισσώ και κατάπινέ το και γίνεσαι καλά. Παίρνε δε απ’ αυτό 1 κουταλιά κάθε 2 ώρες και με τη βοήθεια του Θεού γιατρεύεσαι.
> Επεξηγήσεις: Ά μ α σ ε κ ρ α τ ε ί λ υ σ ο ν τ ε ρ ι ά: Άμα σε έχει πιάσει δυσεντερία.

35. Δια ε υ λ ο γ ι ά, τελεία (απομόνωση;), (αήρ;), καθαρή χ ρ ε ί α, χλιαρόν λουτρόν από την 11η ημέρα της νόσου, τα κλινοσκεπάσματα να αλλάσουν καθ’ εκάστην, εάν είναι και στο πρόσωπο ψυχρά επιθέματα, δίαιτα ει δυνατόν γάλα θερμόν (υπαρχει κάποια ασάφεια στο τέλος)
> Χ ρ ε ί α:Αποχωρτήριο, τουαλέτα.

35. Δια κ α τ σ ί β ε ρ η, ανάπαυση, θερμό το μέρος όπου μένει ο ασθενής, ει δυνατόν να μη μένει εκεί πολύ κ λ ι ν ά ρ ι, να μη σκεπάζεται πολύ, δ ι α τ η (σ ι ν α π ι σ μ ο ί;) ά φ θ ο ν ο ι-ά φ θ ο ν η;, ζωμός χλιαρός και ολίγος.
> Επεξηγήσεις: Κ α τ σ ί β ε ρ η: Η ιλαρά – Κ λ ι ν ά ρ ι: Εννοεί κρεβάτι, κρεβάτια; – Στο τέλος υπάρχει ασάφεια.

36. Δια (α σ κ ο υ λ α μ έ ν τ ο;), (άναυση; -εννοεί ανάπαυση;), θέλει αυστηρά δίαιτα, άφθονο γάλα ή το φαγί;, (αποχή;) (ιρωμαδών;)-εννοεί αρωματωδών;) ποτών, ο οίνος επιτρέπεται (χρήση;) μεγάλη (διουρητική;), βρασμένη σουμάδα ροδακόζουμο, πιες άφθονο ύδωρ, συνταγή(περμαγκανάτε;) 11 γραμμάρια σε 1000 γραμμάρια ύδατος, καθαρός να κάνεις κλύσματα τρία την ημέρα επί 6 ημέρες. Κατά το διάστημα των 6 ημερών της θεραπείας… να παίρνεις καθ’ εκάστην δύο το πρωί, Τέλεια θεραπεία… (έχει αρκετές ασάφειες και κενά).
> Επεξηγήσεις: Α σ κ ο υ λ α μ έ ν τ ο: (ιταλικά σκουλαμέντο: η βλενόρροια).

( Τα γιατροσόφια θα συνεχιστούν σε επόμενο άρθρο!!! )

Επιμέλεια κειμένου: ΦΑΝΟΥΡΙΟΣ ΖΑΧΑΡΙΟΥΔΑΚΗΣ