Ποιο είναι το «προφίλ» των απίστων;

Μπορεί να μην πιστεύει κανείς σε κάποια θρησκεία ή στο Θεό, αλλά αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι δεν έχει ηθικές αρχές, ότι δεν πιστεύει σε τίποτε υπερφυσικό ή ότι δεν βρίσκει νόημα στο σύμπαν

Αυτό προκύπτει από μια νέα διεθνή επιστημονική έρευνα στο πλαίσιο του προγράμματος «Κατανοώντας την Απιστία», που αποσκοπεί στην επιστημονική κατανόηση του αθεϊσμού και της έλλειψης θρησκευτικής πίστης.

Το διεπιστημονικό πρόγραμμα (από κοινωνιολόγους, ανθρωπολόγους, ψυχολόγους, θεολόγους κ.α.), που υποστηρίχθηκε με 2,3 εκατομμύρια λίρες από το Ίδρυμα Τζον Τέμπλετον, πραγματοποιήθηκε από ερευνητές των πανεπιστημίων Κεντ, Σεντ Μαίρη, Κόβεντρι και Κουίν’ς Μπέλφαστ σε έξι χώρες (ΗΠΑ, Βρετανία, Δανία, Ιαπωνία, Κίνα, Βραζιλία). Οι επιστήμονες εντόπισαν ανθρώπους που δηλώνουν άπιστοι ή άθεοι (δεν πιστεύουν στο Θεό), άθρησκοι (δεν ανήκουν σε κάποια θρησκεία) ή αγνωστικιστές (δεν ξέρουν αν υπάρχει ή όχι Θεός και δεν πιστεύουν ότι υπάρχει τρόπος για να μάθει κανείς με σιγουριά), και τους υπέβαλαν σε λεπτομερείς ερωτήσεις σχετικά με τις πεποιθήσεις τους.

Τα βασικά ευρήματα είναι τα εξής:

– Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «προφίλ» απίστου: Οι άπιστοι εμφανίζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις τόσο μέσα σε κάθε χώρα, όσο και από χώρα σε χώρα. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να είναι κανείς άπιστος.

– Η μεγάλη πλειονότητα των απίστων σε όλες τις χώρες προτιμά να δηλώνει ότι δεν έχει «καμία θρησκεία».

– Σχετικά λίγοι προτιμούν να δηλώνουν «άθεοι» ή «αγνωστικιστές» για να ορίσουν την μη θρησκευόμενη ταυτότητα τους. Μερικοί προτιμούν να αυτοπροσδιορίζονται ως ουμανιστές, ελεύθεροι στοχαστές, σκεπτικιστές κ.α.

– Δεν ισχύει η ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι οι άθεοι είναι δογματικοί, όχι τουλάχιστον περισσότερο από ότι είναι οι υπόλοιποι άνθρωποι.

– Η απιστία στο Θεό δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη την έλλειψη πίστης σε άλλα υπερφυσικά φαινόμενα. Η πλειονότητα των απίστων -και σε μικρότερο ποσοστό των αγνωστικιστών- σε όλες τις χώρες δηλώνουν ότι πιστεύουν σε ένα ή περισσότερα υπερφυσικά φαινόμενα. Είναι σχετικά λίγοι όσοι άθεοι ή αγνωστικιστές δεν πιστεύουν καθόλου στο υπερφυσικό.

– Δεν ισχύει ούτε η επίσης κοινή πεποίθηση ότι οι άπιστοι δεν βλέπουν κάποιο τελικό νόημα στο σύμπαν. Αν και αναλογικά περισσότεροι από ότι ο γενικός πληθυσμός δηλώνουν ότι «το σύμπαν τελικά είναι άνευ νοήματος», οι περισσότεροι άθεοι ή αγνωστικιστές βλέπουν όντως νόημα στη ζωή.

– Οι περισσότεροι άπιστοι -με μικρές εξαιρέσεις- υιοθετούν αντικειμενικές ηθικές αξίες, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα του ανθρώπου, καθώς επίσης τη «βαθιά αξία» της φύσης, και σε καμία περίπτωση δεν είναι πιο ανήθικοι από τους υπόλοιπους ανθρώπους (σύμφωνα με έναν άλλο μύθο).

– Οι άπιστοι και οι υπόλοιποι άνθρωποι που δηλώνουν πιστοί, συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό για τις πιο σημαντικές αξίες που δίνουν νόημα στον κόσμο και στη ζωή του καθενός. Πάνω από όλα ιεραρχούνται η «οικογένεια» και η «ελευθερία» τόσο για τους πιστούς όσο και για τους άπιστους, ενώ άλλες αξίες που σε μικρότερο βαθμό εγκολπώνονται, είναι ο οίκτος, η αλήθεια, η φύση και η επιστήμη.