Το αρχέγονο σύστημα ύδρευσης κάποτε της Γαλιάς

Στην αρχαία Κρήτη, και κυρίως στις πόλεις, υπήρχε ένα σύστημα ύδρευσης, το οποίο χρησιμοποιούσε υπόγεια φρεάτια (πηγάδια) για με ειδικό αερισμό, και αυτά τα πηγάδια επικοινωνούσαν μεταξύ τους σαν συγκοινωνούντα δοχεία με υπόγειες σήραγγες, ή με πήλινες σωλήνες.

Από το τελευταίο φρεάτιο, υπήρχε σύστημα με πήλινες σωλήνες, για τη μεταφορά νερού στο σημείο που το χρειαζόταν.

Μπορεί το σύστημα αυτό να φτιάχτηκε πριν τη κατοχή, όμως σαν σύστημα ειναι σήμερα γνωστό διεθνώς, με τον περσικό όρο Qanat (Κανάτ).

Πρόκειται για μια επαναστατική τεχνολογία, που αναπτύχθηκε πριν από περίπου 3.000 χρόνια στην Περσία, για τη μεταφορά νερού, κυρίως από υδροφόρους ορίζοντες κάποιων ορεινών περιοχών, προς τα τα πεδινά μέρη. 

Η υπόγεια βέβαια αυτή σωλήνα για την μεταφορά νερού, ήταν ελαφρώς κεκλιμένη, από τα φρεάτια έως τη κρήνη, για την φυσική ροή.

Η διαφορά βέβαια ενός τέτοιου υπόγειου συστήματος, με ένα εξωτερικό κανάλι ή αγωγό, είναι ότι είχε ελαχιστοποιηθεί η εξάτμιση νερού, και επίσης, ότι το νερό τρέχει πάντα δροσερό!

Τι περιελάμβανε ένα αρχέγονο σύστημα ύδρευσης ;

Πρώτον, περιελάμβανε τουλάχιστον τρία κάθετα Φρεάτια (Πηγάδια).

Αυτά ήταν σκαμμένα ανά διαστήματα, όμως επικοινωνούσαν μεταξύ τους με υπόγειο τούνελ, κι αυτό για να είναι όλα τα φρεάτια επισκέψιμα από τον άνθρωπο.

Ο λόγος της επισκεψιμότητας, ήταν για τον καθαρισμό όλου του υπουργείου συστήματος, δηλαδή την αφαίρεση του χώματος που τυχόν θα έπεφτε, και γενικά για την όλη συντήρηση (καθαρισμό) των φρεατίων και του τούνελ.

Το σύστημα λειτουργούσε ως συγκοινωνούντα δοχεία, επιτρέποντας στο νερό να ρέει φυσικά, από το πρώτο φρεάτιο έως το τελευταίο, κι από εκεί μέχρι την κρήνη. 

Υπήρχαν στη συνέχεια οι πήλινες σωλήνες που εφάρμοζαν μεταξύ τους, και με φυσική ροή, μετέφεραν το νερό σε κεντρικό σημείο της πόλης, ή του χωριού, ή του παλατιού.

Στο σημείο που κατέληγε το νερό με τις υπόγειες σωλήνες, θα μπορούσε να ήταν μια πέτρινη κρήνη, άλλα μπορούσε και μια χτιστή κρινοδεξαμενή, για την αποθήκευση νερού, αν αυτό ήταν λίγο.

Τέτοιες βέβαια κρινοδεξαμενές, με μεγάλη χωρητικότητα μάλιστα αποθήκευσης νερού, η Γαλιά είχε δύο. Τη βρύση στα Καπελονιανά( βορειοανατολικά του χωριού)

Και την Μπιστολόβρυση, που ήταν από κάτω από το Μονόχωρο.

Και τις δύο τις είχαν φτιάξει Σκαρπαθιώτες τεχνίτες, ειδικοί σε εξαιρετικά δύσκολα κτίσματα. 

Αυτό ακριβώς το σύστημα ύδρευσης, είχε κάποτε και η Γαλιά Δήμου Φαιστού.

Το αρχαίο σύστημα αυτό, μπορεί να χρησιμοποιούσε το χωριό μας κάποτε, όμως δεν ήταν το μόνο.

Το ίδιο σύστημα το είχαμε δει και σε περιοχές της πόλης του Ηρακλείου, που και σήμερα σώζονται κάποια τμήματα από τα υπόγεια τούνελ νερού.

Το άλλοτε σύστημα ύδρευσης της Γαλιάς, περιελάμβανε:

Α) Τρία κάθετα φρεάτια, με υπόγεια επικοινωνία μεταξύ τους, επισκέψιμα από άνθρωπο.

Β). Θολωτά τσιμεντένια σκεπάσματα (καπάκια) βρίσκω από τα τρια αυτά φρεάτια, που ήταν «κουμπελίδικα», είχαν δηλαδή θολωτό σχήμα, (cube τουρκ.)

Από αυτά τα τρία κουμπελίδικα καπάκια), όλη η περιοχή δυτικά του χωριού ονομάστηκε αργότερα «Κουμπές»!

Γ) Υπήρχε σιδερένια σωλήνα, που μετέφερε με φυσική ροή το νερό, από τα φρεάτια έως την μεσοχωριά, σε μια βρύση, που βρισκόταν στην πιο ιδανική θέση του χωριού στην κεντρική πλατεία!

Μόνο εκείνη η πλατεία, είχε τέσσερα καφενεία!

Του Διονύση Νικολούδη, του Καψαλόκωστα, του Καψαλοζαχάρη, και του Καψαλοστεφανή.

Οι Γαλιανοί βρύση αυτή, την έλεγαν «Γαλιανή Βρύση», ή «Πάνω Βρύση». 

Η βρύση εκείνη ήταν επίτοιχη, σε τοίχο του άλλοτε καφενείου του Μακαρίτη πλέον Διονύση Νικολούδη.

Στο σημείο υπήρχε η βρύση, που περιελάμβανε δύο μεγάλες γούρνες τσιμεντένιες που επικοινωνούσαν. 

Το σύστημα αυτό υπήρχε σε λειτουργία κανονικά, περίπου μέχρι το 1982, όπου και καταργήθηκε οριστικά σαν βρύση, κατά τις ανάγκες της ασφαλτόστρωσης του δρόμου.

Αφαιρέθηκαν φυσικά και οι γούρνες, και γενικά, το σημείο εκεί σήμερα, δεν θυμίζει τίποτα από τη παλιά δόξα της Γαλιανής εκείνης Βρύσης, η οποία μάλιστα έτρεχε άφθονο νερό χειμώνα καλοκαίρι!

Έτρεχε τόσο νερό, ικανό να τροφοδοτεί τουλάχιστον 8 φάμπρικες,μέσω ενός στενού τσιμεντένιου επιφανειακού αγωγού.

Τροφοδοτούσε ένα ολόκληρο χωριό, να πάρουν όλοι για το σπίτι τους με σταμνιά, ή να ποτίζουν με κανίστρες τους αγρουλίδους τα καλοκαίρια.

Από τις γούρνες της βρύσης, έπιναν και τα ζώα του χωριού, όμως πριν την εποχή του ’40, πότιζαν και αρκετά περιβόλια στη περιοχή Περβόλα, που ήταν περιοχή της Κάτω Γαλιάς.

Εκεί κάποτε έβαζαν καπνά, άλλα και διάφορα κηπικά, που τα πότιζαν όλα από την Γαλιανή Βρύση.

Είχα τη τύχη, να με πάει ένας χωριανός μου, στον Κουμπέ, και όχι μόνον να δω τα τρία αυτά φρεάτια, άλλα και να κατέβω κάτω με σκάλα, αφού πρώτα ανοίξαμε τις σημερινές τσιμεντένιες πλάκες που τα σκεπάζουν.

Μπήκαν μέσα, και είδα από κοντά την όλη κατασκευή τους. 

Όλα βέβαια τα χωριά που είχαν τέτοιες χτίστες βρύσες σε πέτρινους τοίχους, με πέτρινες ή τσιμεντένιες γούρνες, τις έχουν διασώσει, όπως έκαναν στα Βορίζια.

Κρίμα όμως που ενώ είχαμε ένα πραγματικά αρχέγονο σύστημα, χρήσιμο για τους σύγχρονους μελετητές, δεν διασώσαμε τουλάχιστον την Γαλιανη Βρύση με τις γούρνες της.

Κείμενο – Φωτογραφίες: Γεωργιος Χουστουλακης