Οι γερικες ελιες της Κρητης μας, λεγοταν και ”Φραγκικες”, γιατι απο οτι λενε τις εφεραν οι Φραγκοι, οταν ηρθαν στην Κρητη. Οι ελιες αυτες ειναι ελαχιστες πια και ισως μια ακομα αυριανη θερμανση του σπιτιου στο τζακι
Απο την εποχη των Φραγκων, υπηρχαν ακομα πολλα αιωνοβια λιοφυτα στη Κρητη, αλλα οι Τουρκοι, οταν εφυγαν απο την Κρητη, εβαζαν φωτια και τις εκαψαν..
Μα ακομα και μετα την φωτια εκεινες ξανανοιξαν σε μεγαλυτερο ευρος με πολλους κορμους απο το εδαφος, και πολλες φορες σχηματιζαν τεραστιες κουφαλες η σχηματιζαν ενα κυκλο απο ενα εως και δυο μετρα το καθε δενδρο!
Και αυτες ομως οι ελιες, ηταν γραφτο τους να ξεπατωθουν απο τα μεγαλα αγροτικα μηχανηματα, και να φυτευθουν συγχρονες ελιες, ( ψιλολιες), με αποτελεσμα να χαθουν χιλιαδες τετεια μουσιακα δενδρα.
Αυτο βεβαια εν αγνοια και της πολιτειας, αλλα και της αγνοιας των αγροτων για τη πολιτιστικη αυτη κληρονομια.
Οι γερικες ελιες αυτες, λες ρυτιδιασμενες απ το χρονο, ειναι οπως και οι γεροι ανθρωποι, που ο χρονος αφησε πανω τους σημαδια.
Πολλες γενεες εχουν αναθραφει με τις γερικες ελιες και εχουν γευτει το λαδι τους. Περασαν κυρηδες που παντρεψαν τις κορες τους με προικα το λαδι, κυραδες που αναβαν τα καντηλια στις εκκλησιες και στους ταφους να τιμησουν τους νεκρους τους, και χρονια και χρονια εκαιγαν με αυτο το αγιο αυτο λαδι. Οι ανθρωποι πεθαιναν, αλλα αυτες εκει, ακινητες, ριζωμενες πανω στη γη, λες στοιχιωμενες, και ανηκητες απο τη μαχη με το χρονο και τα γειρατια τους. Δεν φοβηθηκαν τιποτα παρα μονο… τον ανθρωπο!
Ριζωμενες καθως ηταν, ο κοσμος της Κρητης δεν τις ονομαζε απλα ελιες, δεν ελεγε τη φραση ”εχω τοσες ελιες”’, ελεγε παντα …”εχω τοσες ριζες ελιες”! Ηθελε παντα να τονισει τη μονημοτητα του δενδρου αυτου.
Μαλλιστα οταν τις εδινε προικα στην κορη, ελεγε ”θα της δοσω και τοσες ριζες ελιες για προικα”
Οταν μοιραζαν οι γονεις τα χωραφια τους στα παιδια τους, πολλες φορες δεν ”σοζιγιαζαν” ακριβως στη μοιρασια.
Ετσι αν καποιο μοιρασι (μεριδιο) δεν ηταν ισαξιο με καποιο αλλο, τοτε εδιναν απο του αλλου το χωραφι μια ελια που την ονομαζαν ”σκοματαρικη” η ”σκοματαρια”. Αυτο ομως τελικα απεδειχθηκε λαθος στις μερες μας, αλλα τοτε ηταν μια αναγκαστικη λυση, να εχει δηλαδη καποιος μια ξενη ελια μεσα στο χωραφι του, να την καλλιεργει αυτος, και να μαζευει αλλος τις ελιες!
Το λαδι της ελιας, ηταν απο τα πιο απαραιτητα του σπιτιου, οπως και το αλευρι, για να μαγειρεψει κατι η γυναικα στο σπιτι, τα παλια χρονια.
Και μεις δεν ξεχασαμε την αξια του, οταν το εριχνε με το λαδικο η μανα μας πανω στα λαχανα,τα βρουβασταχα,η στις βραστες φασολες…
Δεν ξεχασαμε την εποχη που ”βρεχαμε το νταγκο” (παξιμαδι), τον βουταγαμε δηλαδη στο νερο, το σκεπαζαμε με ενα πανι να στραγγιξει, και κατοπιν ριχναμε πανω του φρεσκο λαδακι και αλατι. Ηταν για μας ”κατι” ολο αυτο, και για αυτο μας εμεινε και ακομα στην μνημη μας!
Συνηθως μια χρονια εκαναν οι ελιες αυτες, (βεντεμα) και μια χρονια δεν εκαναν (κουφια χρονια)
Εγω νοιωθω το μεγα σφαλμα να ξεπατωθουν ολες αυτες οι ελιες, τουλαχιστον οι γερικες που εζησαν αιωνες, και θα ηθελα οι νεοι αγροτες να ειναι περισσοτερο συνειδητοποιημενοι και ευαισητοποιημενοι στο θεμα αυτο, ασχετα οτι απο την πολιτεια δεν υπαρχει κανενα κινητρο για τον τομεα αυτο
Κειμενο – φωτο: Χουστουλακης Γεωργιος
Ακολουθήστε το Cretanmagazine στο Google News και στο Facebook
