Connect with us

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Αγαπημένα παιχνίδια των παλιών καιρών – Μαρκαρίσματα-Βεζίρης

Δημοσιεύτηκε

στις

Τρόποι μαρκαρίσματος στα παλιά παιδικά παιγνίδια


Στα κρητικά παιδόπουλα υπήρχαν διάφοροι τρόποι. στο ποιος ή ποια ομάδα θα άρχιζε πρώτη το παιγνίδι. Πολλοί ήταν οι τρόποι για να «νικάρουν» όπως έλεγαν, δηλαδή να δοκιμάσουν με διάφορους τρόπους, ποιος θα ξεκινήσει πρώτος, ή ποιος θα διαλέξει παίχτη πρώτος.

Με γραμμή στο έδαφος και τις πλακωτές πέτρες

Τραβούσαν μια γραμμή στο έδαφος με ένα ξύλο, σίδερο ή πέτρα, και μετά οι παίχτες σε μια απόσταση έπαιρναν από μια πλακωτή πέτρα, και την πετούσαν με σκοπό ποιος θα φτάσει κοντύτερα στη γραμμή, όπου και θα άρχιζε πρώτος.

Το χλωρό και το ξερό

Για το ποιος θα αρχίσει πρώτος, θα μας το πει «το χλωρό και το ξερό»! Έπαιρνε κάποιος από τη παρέα ένα πλακάκι πέτρινο, βίσαλο, ή οτιδήποτε πλακωτό, και το έφτυνε από τη μια του πλευρά, και αυτή ήταν το «χλωρό»!
Στη συνέχεια έλεγε στον άλλο, ή τον αρχηγό της άλλης ομάδας, τι προτιμά «το χλωρό ή το ξερό», που το ξερό ήταν η πίσω πλευρά η στεγνή. Στη συνέχεια πετούσε τη πέτρα πάνω, και αναλόγως από ποια μεριά έπεφτε, θα έβγαζε και τον κερδισμένο!

Κορώνα ή γράμματα

Παρόμοιος τρόπος με το χλωρό και το ξερό ήταν και ένα οποιοδήποτε κέρμα, που είχε από τη μια πλευρά τη «κορόνα», και από την άλλη τα «γράμματα». Πάλι διάλεγε ο άλλος ένα από τα δύο, το πετούσαν πάνω και αναλόγως τι έδειχνε πέφτοντας φαινόταν ποιος είναι ο κερδισμένος που θα κάνει πρώτος επιλογή.

Τα ξυλάκια το κοντό και το μακρύ

Άλλος τρόπος ήταν τα ξυλάκια, που μπορεί να ήταν και σπιρτόξυλα! Εκείνος που θα έκανε το τέστ έκοβε ξυλάκια όσα και τα άτομα σε διάφορα μεγέθη, και έλεγε στον κάθε ένα να τραβήξει κι από ένα. Εκείνος που θα τραβούσε το μεγαλύτερο ήταν ο κερδισμένος, ή αντίθετα το μικρότερο ο χαμένος!

Ο τοίχος και τα μολύβια

Ένας τρόπος για το ποιος θα βγει πρώτος, ήταν να πετούν σον τοίχο κάθε ένας το μολύβι του, και όποιου το μολύβι πήγαινε πιο κοντά στον τοίχο, εκείνος νίκαγε.

Με συλλαβές από στιχάκια

Ένα παιδί από τη παρέα έλεγε ένα μικρό συγκεκριμένο ποιηματάκι, και σε κάθε συλλαβή ή λέξη τονίζοντας έντονα το φωνήεν, και ακουμπούσε το χέρι του και σε ένα άτομο της παρέας. Σε εκείνον που θα τέλειωνε πάνω του η τελευταία τονισμένη λέξη ή συλλαβή, ήταν ο χαμένος που θα άρχιζε πρώτος. Συνήθως στο παιγνίδι «χωστό» (κρυφτό) γινόταν αυτό, και ο χαμένος φύλαγε πρώτος. Ειδικό στιχάκι για την περίσταση ήταν τα εξής:

‘Τό /σπυρί / σπυρί /κουκάκι,/ τό /μανά/ μανά/θουλάκι
ποιό/ να πέψω/ ποιό/ να αφήσω/, άμε /σύ /κουτσό/ριφάκι!»

Σε ποιο απ’ τα δυο χέρια?

Άλλος εύκολος και πραχτικός τρόπος, ήταν να κρύψει κάποιος στο ένα του χέρι κάτι, πετραδάκι χαρτάκι κλπ, και να ρωτήσει τον άλλο «σε ποιο απ’ τα δύο»? Εννοώντας, πως αν βρει ο ‘άλλος σε ποιο χέρι το κρύβει κέρδισε! Αν πάλι δεν εύρισκε τότε έχανε.

Με βηματισμό

Για τα αγόρια που έπρεπε να παίξουν παιγνίδια σε δυο ομάδες, όριζαν και από ένα αρχηγό. Οι αρχηγοί διάλεγαν παίχτες συνήθως «από το σωρό», αλλά αν ένας παίχτης ήταν πολύ ικανός, τότε έπεφταν στη διαδικασία να τον «μαρκάρουν», και αυτό γινόταν με τα πόδια! Έπρεπε όμως και να ξέρουν ποια ομάδα θα αρχίσει πρώτη, ποιος θα πάρει το τάδε τέρμα κλπ. Αυτό κυρίως το κανόνιζαν εύκολα με το «χλωρό και ξερό», πετώντας μια πέτρα ψηλά, ή ακόμα και κέρμα. Όμως το ποιος από τους δυο αρχηγούς θα διάλεγε τον καλό παίχτη, το κανόνιζαν οι δυο αρχηγοί. Πήγαιναν σε μια απόσταση από τρία έως πέντε μέτρα περίπου, και βημάτιζαν με το πέλμα φορώντας, χωρίς να είναι απαραίτητο, τα παπούτσια. Έκανε ένα βήμα ο ένας από δω, και άλλο ένα ο άλλος από την άλλη. Το κάθε βήμα ήταν όσο το μήκος του παπουτσιού, δηλαδή έφερνε το δεξιό παπούτσι, να ακουμπάει στο αριστερό, και ούτω καθ’ εξής και προχώραγε ο κάθε ένας! Ένα προς ένα βήμα ο κάθε ένας, πλησιάζοντας ο ένας τον άλλο. Όποιος στο τέλος τύχαινε και «πατούσε το πόδι του άλλου», αυτός ήταν ο κερδισμένος και διάλεγε παίχτη! Φυσικά έπαιρνε τον καλύτερο! Το σύστημα με τον βηματισμό τον θεωρούσα δίκαιη επιλογή και τον εφάρμοζαν συχνά στην αρχή στα παιγνίδια για διάφορους λόγους όπως προαναφέραμε.

Το παιγνίδι του Βεζίρη ( Μεσαρίτικη εκδοχή)

Στα χωριά της Κρήτης, πάρα πολλά παιγνίδια ήταν παλιά σε άνθιση, και είχαν επικρατήσει και πριν από την εποχή της τουρκοκρατίας, συνεχίστηκαν και μέχρι τη δεκαετία του ’70 όπου ήρθε η τηλεόραση, και φυσικά χάθηκαν όλα! Παιγνίδι διασκεδαστικό, που άφησε όμως εποχή στα παιδιά, ήταν και ο λεγόμενος «Βεζίρης»! Ο «Βεζίρης» είναι παιγνίδι πανελλαδικό με διάφορες εκδοχές.
Παιδιά σε μικρές ομάδες τεσσάρων και πέντε ατόμων, κυρίως του δημοτικού αλλά και μεγαλύτερα, έπαιζαν το παιγνίδι αυτό, και μάλιστα με μεγάλο φανατισμό! Για ένα τέτοιο θέμα βέβαια όπως ο «Βεζίρης», θα χρειαστεί να φρεσκάρουμε καλά τη μνήμη μας, γιατί έχουν περάσει κάμποσα χρονάκια, και σχεδόν έχουν ξεχαστεί τα περισσότερα από αυτά τα απλά παιγνίδια. Ελάχιστοι πλέον τα θυμούνται ή κάνουν μνεία για αυτά, αλλά και πάλι χωρίς πολλές λεπτομέρειες! Ο λόγος που όλοι μας τα ξεχάσαμε, είναι που μεγαλώνοντας, μπήκαν στη ζωή μας πιο σημαντικά θέματα να ασχοληθούμε, οπότε αμέσως κιόλας ξεχάσαμε ότι μας συνέδεε με την παιδική μας ηλικία! Ελάχιστοι θυμούνται να μας πουν κάποια πράγματα, και έτσι θα πρέπει να ρωτηθούν πολλοί, για να βγει κάποια άκρη!
Δεν μπορούμε να πούμε πως είναι άγνωστο το πως πήρε το όνομα του το παιγνίδι αυτό, «Βεζίρης», γιατί στη πραγματικότητα αναπαριστά την τούρκικη διοικητική κλίμακα κατά κάποιον τρόπο, οπότε και την σατιρίζει! Πάντως σαν παιγνίδι ο «Βεζίρης» για τα παιδιά, ήταν εξαιρετικά διασκεδαστικό και πολύ ζωντανό! Ήταν παιγνίδι για αγόρια κυρίως, αλλά το έπαιζαν και με κορίτσια!
Το παιγνίδι είχε σαν βάση το ξύλο, και παιζόταν με τρία πράγματα, το κόκκαλο που είχε και την ονομασία του παιγνιδιού, και ήταν από το μπροστινό πόδι του κατσικιού, μήκος 3,5 έως 5 εκατοστά, και δυο ξύλα, το ένα του «Βασιλιά», και το άλλο του «Βεζίρη»!
Παρ’ όλο που το παιγνίδι περιείχε ξύλο, ωστόσο τα αγόρια τότε δεν ήταν ιδιαίτερα μαμμόθρεφτα όπως θα τα λέγαμε σήμερα, και σε πολλά παιγνίδια τον βασικό λόγο τον είχε το ξύλο, όπως το «μπιζ» με τη παλάμη του χεριού, και ο Βεζίρης με δυο ξύλα – βέργες! Στα αγόρια πολλές φορές, έπεφτε και ξύλο που έμοιαζε με αληθινό!
Είχε το κόκκαλο αυτό ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό σχήμα με τέσσερις έδρες , αλλά όμως στην πράξη είχε πέντε θέσεις που μπορούσε να στηθεί. Οι τέσσερις έδρες αυτές με το χαρακτηριστικό τους σχήμα, είχαν διαφορετικό συμβολισμό. Όπου το έβρισκαν το κόκκαλο του βεζίρη τα παιδιά, το φύλαγαν για να το έχουν στα παιγνίδια τους! Καμιά φορά και οι ίδιοι οι γονείς σαν έσφαζαν κανένα αρνάκι, φύλαγαν και εκείνοι το κοκαλάκι αυτό για τα παιδιά τους, για να έχουν να παίζουν, μιας και δεν τους αγόραζαν ποτέ παιγνίδια!
Τις πιο πολλές φορές όμως, τα παιδιά παράγγελναν το κόκκαλο να τους το φυλάξουν οι γονείς τους!
Το κόκκαλο το έριχναν όπως το ζάρι, ο πετούσαν στον αέρα δηλαδή αλλά χαμηλά, και ανάλογα ποια έδρα ερχόταν επάνω, ήταν και η ανάλογη θέση για εξουσία ή τιμωρία! Συνήθως όλα τα παιδιά είχαν στα «παιγνίδια» τους και από ένα κοκαλένιο βεζίρη, και όταν μαζευόταν κάπου – κάπου σε μικρές παρέες, έβγαζε κάποιος το κόκκαλο αυτό, για να παίξουν, και πραγματικά να διασκέδαζαν πολύ με αυτό!
Για να καταλάβουμε όμως καλύτερα το παιγνίδι, θα κάνουμε πρώτα μια περιγραφή των τεσσάρων αυτών θέσεων του Βεζίρη. Βασικά είχε δυο πλατιές θέσεις μπρος πίσω, και άλλες δυο στενές. Από τις πλατιές, η μια είχε κοίλωμα, και η άλλη ήταν πιο ίσια με ελαφρώς εξόγκωμα. Το ίδιο ήταν και οι άλλες δυο στενές πλευρές. Το παιγνίδι του Βεζίρη βέβαια είναι πανελλαδικό, και εμείς εδώ θα αναφέρουμε τη Κρητική εκδοχή, και ειδικά εδώ της Μεσαράς.
Το παιγνίδι που περιείχε και ξύλο, είχε τριών ειδών ξυλιές! Τις «μελάτες» που ήταν απαλές σαν χάδι, τις «βραστές» που ήταν λιγάκι πιο δυνατές και πονάγανε ελάχιστα, και τις «ξιδατες», που ήταν πιο δυνατές από όλες!

Πλατιά πλευρά με εξόγκωμα – Γάϊδαρος

Η φαρδιά πλευρά με το εξογκωματάκι, όποιανου τύχαινε, αυτός γινόταν «ΓάΪδαρος», και φυσικά εισέπραττε τις ξυλιές!

Πλατιά πλευρά με λακουβίτσα -Ψωμάς

Η απέναντι πλατιά πλευρά της θέσης «γάϊδαρος», υπάρχει μικρή λακουβίτσα , και η θέση λέγεται «Ψωμάς»! Η θέση του «Ψωμά» είναι ουδέτερη και το παιγνίδι συνεχίζεται κανονικά για τον επόμενο!

Στενή πλευρά με εξογκωματάκι – Βεζίρης

Στη μια από τις δυο στενές πλευρές, εκείνη με το εξόγκωμα, ήταν ο «Βεζύρης»! Σε όποιον παίχτη τύχαινε η θέση αυτή, μπορούσε να ρίξει Τις ξυλιές που θα διατάξει ο «Βασιλιάς» στη πορεία του παιγνιδιού!

Στενή πλευρά λακκάκι – Βασιλιάς

Απέναντι από τη Θέση του Βεζίρη που είχε λακκάκι, ήταν η θέση του «Βασιλιά», που σήμαινε πως είχε όλες τις εξουσίες! Διέτασσε το Βεζίρη να δείρει όποιον του τύχαινε «γάϊδαρος»! Ο «Βασιλιάς» κρατούσε τη μία βέργα και την άλλη ο Βεζίρης. Αν όμως παίζοντας το παιγνίδι στη συνέχεια και του τύχαινε και η θέση «Βεζίρης», τότε έπαιρνε και τη βέργα του «Βεζίρη» και είχε πλέον δυο βέργες!

Όρθιο ή καντιλιέργια ή σκαρβέλια – Σουλτάνος

Η πέμπτη θέση όμως που αναφέραμε παραπάνω , εξαιρετικά σπάνια να συμβεί, ήταν όταν ο βεζίρης στηνόταν όρθιος! Ονομαζόταν «σκαρβέλια» ή «καντιλιέργια»! Τα σκαρβέλια είχαν τεράστια ισχύ, και ο τυχερός γινόταν «Σουλτάνος» και έβαζε όρους και διέταζε τους πάντες κατώτερους και αξιωματούχους του, και φυσικά και τον ίδιο τον «Βασιλιά!
Στη Μεσαρίτικη εκδοχή πολλές φορές τα παιδιά αξιοποιούσαν και τη πέμπτη θέση!
Οποιαδήποτε όμως στιγμή, τα δεδομένα μπορούσαν να αλλάξουν!

Το παιγνίδι παιζόταν ως εξής:

Αν ας πούμε ότι ήταν τέσσερα ή πέντε άτομα στη παρέα,και καθόταν όλοι κατάχαμα και κυκλικά.
Ο βεζίρης δηλαδή το κόκκαλο, το έχει κάποιος στα χέρια του, συνήθως αυτός που το έφερε από το σπίτι του. Τώρα το ποιος θα αρχίσει πρώτος να το πετάξει, αυτό δεν ενδιέφερε ιδιαίτερα, και έτσι άρχιζε ο πρώτος του κύκλου. Όπως είπαμε ο «Βασιλιάς» διέτασσε το «Βεζίρη» να ρίξει ξύλο. Ο «Βεζίρης» δηλαδή, ήταν το εκτελεστικό όργανο του «Βασιλιά»!
Αντίθετα ο «Γάϊδαρος» πάντα τις έτρωγε, και ο «Ψωμάς» ήταν ουδέτερος, ούτε έτρωγε ούτε διέτασσε, απλά το παιγνίδι συνεχιζόταν στη θέση αυτή!
Αρχίζοντας το παιγνίδι τα παιδιά, μπορούσε να τύχουν διάφορες θέσεις, όπως «Γάϊδαρος», «Ψωμάς» κλπ, όμως το παιγνίδι πάλι συνεχιζόταν μέχρι να ορίσει τον «Βασιλιά», και κάποιος παίχτης να αποχτήσει δύναμη! Αν στη συνέχεια τύχαινε σε κάποιον «Γάϊδαρος», τότε ο «Βασιλιάς» του έριχνε ξυλιές κατά βούληση! Αν στη συνέχεια το παιγνίδι όριζε κάποιον να είναι «ΒεζΊρης», ήταν έτοιμος να δεχτεί εντολές του «Βασιλιά» του! ‘Εάν τώρα στη συνέχεια κάποιος του τύχαινε «Γάϊδαρος», τότε ο Βασιλιάς διέτασσε τον Βεζίρη του να δώσει ότι ξυλιές ήθελε! Μπορούσε να πει του Βεζίρη του :
-«Δόστου πέντε ξιδάτες»! ή μπορούσε να του πεί: «Δόστου δυο βραστές, δυο μελάτες και μια ξιδάτη»! Ότι ήθελε παρήγγειλε του Βεζίρη του να δώσει στο «Γάϊδαρο»!
Αν ο Βασιλιάς διέτασσε τον Βεζίρη του να δείρει τον γάιδαρο, έπρεπε να εκτελεστούν σωστά οι εντολές, γιατί στην αντίθετη περίπτωση, ο Βασιλιάς έχει δικαίωμα να διατάξει ξανά νέες ξυλιές! Μάλιστα όταν διέτασσε « ξιδάτες», δηλαδή δυνατές ξυλιές, έπρεπε να είναι «ξιδάτες», και όχι «μελάτες»! Εάν ο Βεζίρης δεν εκτελούσε σωστά τις εντολές, να δώσει για παράδειγμα «πέντε ξιδάτες» στον «γάιδαρο», τότε ο Βασιλιάς κοπάναγε ο ίδιος τον ίδιο τον Βεζίρη του, μέχρι να εκτελέσει σωστά την εντολή! Οι «ξιδάτες» ας πούμε που ήταν οι πιο δυνατές, έπρεπε να είναι αληθινές «ξιδάτες’ και όχι «βραστές»! Αν δεν ήταν σε θέση να συμμορφωθεί ο Βεζίρης, τότε τις έτρωγε από το «Βασιλιά», μέχρι να μάθει καλά τη δουλειά του!
Καταλαβαίνει τώρα κανείς, τι έχει να γίνει, στη πορεία του παιγνιδιού, τι τραβούσε ο «Γάϊδαρος» από τις διαταγές του «Βασιλιά»! Πόσο δε μάλλον να καταλάβουμε τη θέση ενός «Βασιλιά», που θα χρειαστεί να παραδώσει το σκήπτρο – ξύλο στον έρμο το «ΓάΪδαρο» που τις έτρωγε μέχρι τώρα με τη σέσουλα! Γιατί απλά στην πορεία ο «Βασιλιάς» έγινε κι ο ίδιος «Γάϊδαρος», κι ο ίδιος ο «Γάϊδαρος» «Βασιλιάς»! Το γλέντι το δυνατό βέβαια θα άρχιζε, σαν ένας πρώην «Γάιδαρος» που έφαγε «το ξύλο της χρονιάς του» από το Βεζίρη με διαταγές Βασιλιά, είχε πάρει πλέον ένα αξίωμα, που θα κάνει τα πράγματα ακόμα χειρότερα, εκείνο του «Σουλτάνου»!
Για αυτό το παιγνίδι αυτό απαιτεί, οι παίχτες να είναι συγκρατημένοι, και να μην κάνουν «κατάχρηση εξουσίας», γιατί αργά ή γρήγορα «ο τροχός γυρίζει»!

Κείμενο – Φωτογραφία: Γεώργιος Χουστουλάκης

Σχολιασε

ΑΦΗΣΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Όταν στη Μεσαρά οι παλιοί έπιαναν αχέλια και καβρούς

Δημοσιεύτηκε

στις

Θα πάμε στην εποχή που οι Μεσαρίτες είχαν στο τραπέζι τους πολλά αχέλια ή χέλια και καβρούς – Πως τα ψάρευαν όμως;


Ήταν μια εποχή που ο κάμπος της Μεσαράς, ήταν όλο ζωντάνια από το πολύ νερό, που το συναντούσες ακόμα και στο πιο μικρό ρέμα!

Όλο το χρόνο Χειμώνα  – Καλοκαίρι, όλα τα ποτάμια και ρέματα στη Μεσαρά έτρεχαν άφθονα τρεχούμενα νερά.

Όταν ήρθε ο αναδασμός στο κάμπο της Μεσαράς μονοπάντησε τα χωράφια των ανθρώπων και τους τα έδωσε σε ένα τόπο.

Ανά  160 μέτρα έκανε ένα δρόμο και στη μέση έκανε ένα ρέμα. Όλα τα  ρέματα αυτά, κατέληγαν στη “Γριά Σαίτα” και από εκεί τα νερά κατέληγαν στη θάλασσα.

Σε μια ηλικία από 10 έως 17, η δική μας εποχή της δεκαετίας ´80, η νεολαία δεν είχε και με πολλά πράγματα να ασχοληθεί (βλέπεις δεν υπήρχαν υπολογιστές τότε) και ψάχναμε να βρούμε τρόπους να περνάμε την ώρα μας.

Η καλύτερη ασχολία που είχαμε ήταν το κυνήγι σε αυτά τα ρέματα, που ταλέγανε και σαίτες. Τι κυνηγούσαμε? Φυσικά αχέλια και καβρούς!

Ο καλύτερος μεζές για τους πιο πολλούς Μεσσαρίτες και κυρίως Πετροκεφαλιανούς, που τα είχανε στα πόδια τους,  ήταν τα χέλια και οι καβροί!

Τα χέλια τα ψαρεύαμε συνήθως τα Καλοκαίρια, ή τις ημέρες που ήταν αποκριές, επειδή το κρέας του θεωρείται νηστίσιμο.

Τα χέλια σύχναζαν στο τρεχούμενο νερό που σχημάτιζε κολύμπες, στα ποτάμια σε φράγματα η λίμνες, και φυσικά στις σαΐτες της Μεσαράς.

Το χέλι του άρεσε να τρέχει κόντρα στο ρέμα και όπου έβρισκε κολύμπα, εκεί και φώλιαζε και άφηνε τα αυγά του.

Ο κόσμος τότε μικροί ή μεγάλοι, κυνήγαγαν τα χέλια για τον εκλεκτό μεζέ τους, μια και το κρέας ήταν δύσκολο να βρεθεί στο τραπέζι.

 

Υπήρχαν διάφοροι τρόποι ψαρέματος του χελιού

 

Ψάρεμα με φλόμο

Σε κάποιες περιοχές της Μεσαράς όπως στα Κάτω περβόλια, υπήρχαν άφθονα  φλομάκια, που τα μάζευαν και τα πήγαιναν να τα ρίξουν στα μέρη που υπήρχαν χέλια.

Ο φλόμος όταν τον κόψεις βγάζει ένα τοξικό γάλα, δηλητηριώδες, που αυτό κάνει το νερό να μυρίζει, και το χέλι να βγάλει έξω το κεφάλι του. Τότε με ένα πιρούνι στο χέρι, τα κάρφωναν, και τα πέταγαν έξω.

 

Ψάρεμα με αλισανδρούλα

Υπήρχε ένα άλλο φυτό που το έλεγαν αλισανδρούλα, που ανήκει και αυτό στα δηλητηριώδη φυτά. Αλλού τον λένε καλάνθρωπο και είναι ένα φυτό με πλατιά φύλλα, και γίνεται όρθιο πάνω από ένα μέτρο. Και αυτό το φυτό βέβαια, βάσει της φυτολογίας, ανήκει στη γενική κατηγορία του φλόμου.

Το φυτό αυτό το έκοβαν και το πήγαιναν εκεί όπου είχε χέλια. Εκεί το κοπανίζανε καλά με μια πέτρα και αυτό έβγαζε ένα ζουμί, και κατόπιν το πέταγαν στο νερό.

Λέγεται πως το ζουμί αυτό έχει την ιδιότητα να καταστρέφει το οξυγόνο του νερού, και τα χέλια μη μπορώντας να αναπνεύσουν έβγαζαν και πάλι το κεφάλι τους έξω από μια γωνιά, και τότε τα κάρφωναν με ένα πιρούνι πάλι, και τα πέταγαν έξω!

Φυσικά το χέλι, μόλις βρεθεί δυο λεπτά έξω από το νερό, πεθαίνει όπως και το ψάρι.

 

Ψάρεμα με τα κερτάρια  ή κούρτα

Άλλος σπουδαίος τρόπος ψαρέματος χελιού, ήταν και το ειδικά καλαθάκια, που τα λέγανε κερτάρια ή αλλού κούρτες.

Η κούρτα η το κερτάρι, ήταν σαν καλαθάκι στενόμακρο και πλεχτό από ειδικά άγρια βρούλα που ήταν μυτερά στην άκρη.

Η κατασκευή αυτή , είχε μια στενή τρύπα από τη μια πλευρά, και από την άλλη μια τάπα, σαν πορτάκι, που άνοιγε για να μπαίνει το χέρι να πιάνει το χέλι.

Τις κούρτες τις βάζανε από βραδύς στο νερό με διάφορες τροφές μέσα για να προσελκύσουν τα χέλια.

Το πρωί πήγαιναν και τα κοίταζαν να δουν τι χέλια είχαν πιάσει.  Το χέλι ήταν το ψάρι της εποχής!

Έτσι πολλές φορές, αυτό γινόταν πιο οργανωμένα. Έφτιαχναν πεντ’ έξη κούρτες, και τις πήγαιναν σε διάφορα σημεία που είχε κολύμπες,  και τις έριχαν στο νερό σε διαφορετικές περιοχές.

Το πρωί που πήγαιναν και τα μάζευαν, μπορούσε να είχαν μαζέψει καμιά δεκαριά χέλια, για να χορτάσει όλη η οικογένεια. Τα έκαναν συνήθως τηγανιτά η στα κάρβουνα.

 

Ψάρεμα με την καβούλα

Σκάβοντας στο χώμα βρίχναμε σκουλήκια τα οποία στη συνέχεια πιάναμε κλωστή και τα μπρουλιάζαμε φτιάχνοντας έτσι τουλάχιστον ενάμιση μέτρο κλωστή με σκουλήκια. Στη συνέχεια το τυλίγαμε όπως το σχοινί, το δέναμε σε μια πετονιά και το πετούσαμε στο νερό. Το σύστημα αυτό λεγόταν καβούλα.

Όταν τσιμπούσαν τα χέλια με μια απότομη κίνηση τραβούσαμε την πετονιά με αποτέλεσμα η κλωστή να μαγκώνει στα δόντια του χελιού και το τραβούσαμε έξω.

 

Τα αχέλια και τα πιτσιρίκια στην εξοχή

Στην εξοχή, τα παιδιά που βλέπανε τα έχνη, (αιγοπρόβατα), σαν πεινούσαν πήγαιναν να πιάσουν 3 έως 5 χέλια για να φάνε τον εκλεκτό τους μεζέ.

Άναβαν πρώτα μια φωτιά για να είναι έτοιμη, και κατόπιν πήγαιναν στο νερό είτε με φλόμο, είτε με τα χέρια, είτε χτυπώντας τα με ένα ξύλο, τα έπιαναν και επιτόπου τα πήγαιναν για ψήσιμο!

Έκοβαν μια βέργα από αγριελιά και την έκαναν μυτερή μπροστά με ένα τσακί, σαν σούβλα.

Εκεί τα πέρναγαν ολόκληρα τα χέλια όπως είναι, ζικ – ζακ σαν λουκάνικα. Το χέλι δεν έχει λέπια, οπότε το έβαζαν όπως είναι πάνω σε δυο πέτρες στη φωτιά

Πολλές φορές όμως όταν έτρωγαν πολλά χέλια, τα βάραινε το στομάχι τους, γιατί το χέλι ανήκει στα βαριά δυσκολοχώνευτα φαγητά.

 

Πως χάθηκε και το τελευταίο χέλι από τον κάμπο της  Μεσαράς!

Έφτασε μία εποχή, που τα νερά πλέον λιγόστεψαν στα ρέματα και νερά.

Έβλεπες πλέον αχέλια, μόνο στις κολύμπες που είχαν φτιάξει η αγρότες, για να αντλούν τα νερά ποτίζοντας τις καλλιέργειες τους.

Μέσα λοιπόν σε αυτές τις κολύμπες είχαν εγκλωβιστεί και τα τελευταία χέλια μην μπορώντας να πάνε αλλού πουθενά!

Όλο το χωριό αποφάσισε τότε, πως αυτά τα χέλια έτσι και αλλιώς θα ψοφούσαν μετά από λίγο καιρό που θα στέρευαν οι κολύμπες.

Έτσι λοιπόν, μαζεύτηκε όλο το χωριό, και  μπαίνοντας οι πιο τολμηροί μέσα στις κολύμπες και με σαρακάκια, σκότωναν τα αχέλια και συγχρόνως τα πετούσαν στους υπόλοιπους χωριανούς που ήταν απέξω,  που κι αυτοί με την σειρά τους, τα έβαζαν στα τσουβάλια!

Θυμάμαι ότι από εκείνη την κολύμπα βγάλαμε πάνω από 300 κιλά αχέλια!

Από τι θυμάμαι οι πιο “φανατικοί” Πετροκεφαλιανοί δεν μπορούσαν να ζήσουν χωρίς αχέλια και για πολλά χρόνια μαζεύονταν παρέες και έκαναν μια διαδρομή πάνω από μια ώρα με το αυτοκίνητο, πηγαίνοντας κοντά στο Πρέβελη, στο Κουρταλιώτικο φαράγγι και ψάρευαν εκεί αχέλια, έτσι ώστε να ξεθυμαίνει λίγο η επιθυμία τους για αυτό τον θεσπέσιο μεζέ.

Αυτό λοιπόν ήταν και το τέλος μιας εποχής η οποία θα μείνει χαραγμένη για πάντα στη μνήμη μας.

 

Το ψάρεμα του καβρού στον ποταμό

 

Ο καβρός, κοινός καβούρι, για να πιαστεί ήθελε καλό μάστορα!

Στα χωριά όλοι, από παιδιά όμως είχαν εκπαιδευτεί στο ψάρεμα του καβρού, και σπάνια θα πήγαινε κάποιος και να μην φέρει κάμποσα καβούρια στο σπίτι.

Ο λόγος που τα κυνήγαγαν ήταν για το πολύ νόστιμο κρέας του, που μοιάζει με αστακού η γαρίδας.

 

Ο απλός τρόπος ψαρέματος

Συνήθως τα παιδιά που δεν ήταν καλά εκπαιδευμένα, πήγαιναν στα ποτάμια και ξυπόλητα με τα κοντά παντελονάκια, ανασήκωναν πέτρες η πλάκες στο νερό, και κοίταζαν αν έχει από κάτω «καβρούλια». Έτσι συνήθως έπιαναν μικρά δεύτερα αδέσποτα καβούρια, ή θηλυκά που σύχναζαν κάτω από πλακωτές πέτρες μέσα στο νερό.

 

Τρόπος ψαρέματος με το βρούλο

Ένας παμπάλαιος τρόπος για να πιάσει κάποιος καβρούς η καπατσέλες (μεγάλους καβρούς), μέσα στην τρύπα τους (φωλιά τους), ήταν να βρει ένα έξυπνο τρόπο να τα ξεγελάσει, γιατί το ίδιο το καβούρι είναι πανέξυπνο, και η

παραμικρή λάθος κίνηση θα το αφήσει κρυμμένο για ώρες μέσα στη φωλιά του! Ο τρόπος λοιπόν είναι «το κόλπο με το βρούλο»!

Έβρισκαν λοιπόν ένα βρούλο που στην άκρη να έχει το δικό του ανθάκι, η ένα άλλο άριο βρούλο μυτερό, που στην άκρη έδεναν σφιχτά με σπάγκο ένα φτερό!

Εντόπιζαν την καβροτρυπχιά, και με πολύ αργές κινήσεις την πλησίαζαν.

Γονάτιζαν με προσοχή να μην τρομάξει ο καβρός, και με προσοχή πολύ, κρατώντας με το δεξί χέρι το βρούλο, το κατεύθυναν προς τον καβρό αργά αργά, που ακόμα φαινόταν ελάχιστα στην τρύπα του.

Αρχίζοντας ένα αργό σφύριγμα μακρόσυρτο. «Φιούουου», και ξανά «φιούουουου», αργά και χαμηλόφωνα, και παράλληλα άρχιζε ένα γαργάλημα με το φτερό στα πόδια του καβρού διακριτικά και πολύ απαλά…

Ο καβρός επεξεργάζοντας στο μυαλό του τα «νέα στοιχεία» που έχει μπροστά του, νομίζει πως το φτερό είναι κάποιο έντομο είναι και θέλει να περάσει μέσα στην τρύπα του!

Έτσι ο καβρός κάνει την πρώτη κίνηση ένα βήμα προς τα έξω, για να είναι πιο κοντά «στη λεία του»!

Όμως το βρούλο όλο και το τραβά πιο έξω το χέρι, και δόστου και βγαίνει και ο κάβουρας προς τα έξω!

Όταν έχει βγει ολόκληρος ο καβρός έξω, κάνει μια με το αριστερό ο εκάστοτε καβροκυνηγός, και το αρπά και το πετά έξω μακριά από την φωλιά του!

Έτσι πλέον με ευκολία, πιέζοντας το στη πλάτη του, και με τέχνη το πιάνει το καβούρι και το βάζει στο καλαθάκι του, που από πάνω είναι δεμένο με ένα πανί, να μη φύγουν όσα έχει μέσα.

 

Ψάρεμα με την σαρδέλα

Ένας άλλος τρόπος και πιο αποτελεσματικός, ήταν το ψάρεμα με την σαρδέλα. Δέναμε τη παστή σαρδέλα από την ουρά με ένα σπάγγο, και στην συνέχεια την ρίχναμε στο νερό,.

Η μυρωδιά  της σαρδέλας φυσικά  τραβούσε τους καβρούς, και πήγαιναν να την φάνε.

Δολώματα βάζαμε σε πολλά σημεία και το μόνο που κάναμε εμείς, ήταν να πηγαίνουμε να πιάνουμε τους καβρούς, που προσπαθούσαν να φάνε τη σαρδέλα, που συνήθως σε κάθε δόλωμα ήταν δύο και τρεις καβροί μαζί!

Στη μέθοδο αυτή, είχαμε ένα μόνο πρόβλημα, αν καθυστερούσαμε λίγο παραπάνω να πάμε στο επόμενο δόλωμα, δεν προλαβαίναμε, και οι καβροί έτρωγαν την σαρδέλα!

Όμως και σε αυτό το πρόβλημα βρήκαμε λύση. Βάζαμε τη σαρδέλα μέσα σε  κάλτσα, έτσι ώστε οι καβροί να προσπαθούν να κόψουν την κάλτσα, χωρίς  όμως να προλαβαίνουν να φάνε και τη σαρδέλα!

 

Τρόποι για να μεταφέρουν τα καβούρια στο σπίτι

Εκτός από το καλαθάκι η κουβά, με το πανί από πάνω, ήταν και το σταμνί, με το στενό λαιμό, που δεν μπορούσε να βγει ο καβρός από εκεί.

Συνήθως τα παιδιά που δεν είχαν ούτε σταμνί, ούτε καλαθάκι, μόλις τα έπιαναν, τους άνοιγαν τον αφαλό που έχουν στην κοιλιά, και εκεί τους κάρφωναν ένα ξύλο, και το καβούρι πέθαινε αμέσως, και άρα ήταν ακίνδυνο να δραπετεύσει! Έτσι εν ανάγκη τα έβαζαν και στις τσέπες τους!

 

Χέλια και καβούρια στο ρεφενέ!

Πολλές φορές στα καφενεία, που δεν ήθελαν να πιούνε το κρασάκι με σκέτες ελιές και κριθαρόνταγκο, έλεγαν σε κάποιον…

-Πετάξου μπρε Μανώλη μέχρι το μποταμό, να φέρεις καμιά δεκαριά καβρούς, η πράμα χέλια να πχιούμε ένα (γ)κρασί !

Πήγαινε ο εκάστοτε Μανωλιός, και τα έφερνε στην παρέα και ο καφετζής τα έψηνε, η βραστά η τηγανητά η στα κάρβουνα.

Φυσικά εκείνος που πήγαινε και τα έφερνε, δεν πλήρωνε ρεφενέ στο μερίδιό του!

Ήταν βλέπεις και εποχές που δεν υπήρχαν ψυγεία, τα κρέατα σπανίζανε, και αυτοί οι μεζέδες ήταν ιδιαίτερα εκλεκτοί για όλους!

Έτσι ο φτωχός κόσμος στα χωριά, κατεργαζόταν άλλα πράγματα για να κάνει τη ζωή του καλύτερη!

Κάτι ανάλογο, γινόταν και όταν υπήρχαν εργάτες σε διάφορες δουλειές, σε αμπελοσκάματα, σε τρυγητούς η σε έργα της κοινότητας, κλπ.

Όταν σχόλαγαν αργά, έστελναν κάποιον να πάει να χελέψει, η να πιάσει καβρούς, να περάσουν το βράδυ τους όμορφα πίνοντας τα κρασάκια τους πλέον με θεσπέσιους μεζέδες!

Σήμερα φυσικά ο κόσμος δεν ασχολείτε  πλέον με αυτά τα σπόρ, και γιατί δεν υπάρχουν πλέον στη φύση, αλλά κι αν υπάρχουν ελάχιστα, τα ενδιαφέροντα των ανθρώπων έχουν αλλάξει προς άλλες κατευθύνσεις.

Έτσι χέλια και καβροί, μας άφησαν τουλάχιστον σε μας τους παλιότερους πολλές αναμνήσεις…

 

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Γεώργιο Χουστουλάκη για την πολύτιμη βοήθειά του 

Κέιμενο – φωτογραφίες: Γεώργιος ΧουστουλάκηςΙορδάνης Μπιτσακάκης

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Παγκόσμια ημέρα κατά του παιδικού καρκίνου

Δημοσιεύτηκε

στις

Η ημέρα αυτή είναι αφιερωμένη στα παιδιά που δίνουν καθημερινά μάχη να επιβιώσουν, να αντιμετωπίσουν την ασθένειά τους και να ζήσουν όπως τα υπόλοιπα παιδιά με ανεμελιά και αγάπη.


O καρκίνος είναι μια ασθένεια ιδιαίτερα «δύσκολη» και γίνεται ακόμα «δυσκολότερη» όταν εμφανίζεται σε παιδιά. Οι κυριότερες μορφές παιδικού καρκίνου είναι οι λευχαιμίες, οι εγκεφαλικοί όγκοι και τα λεμφώματα. Η έγκαιρη διάγνωση αυξάνει και τα ποσοστά ίασης.

ΠΡΕΠΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ;

Πολλά παιδιά γνωρίζουν την ασθένειά τους εφόσον δεν αισθάνονται καλά, επισκέπτονται τον γιατρό συχνότερα και καταλαβαίνουν το άγχος της οικογένειας. Το παιδί όταν δεν γνωρίζει, μπορεί να φαντάζεται χειρότερα επομένως, λέγοντάς του την αλήθεια μειώνεται το άγχος και συνεργάζεται στη θεραπεία.

ΠΟΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ;

Εξαρτάται από τη σχέση των γονιών με το παιδί και την ικανότητα διαχείρισης των συναισθημάτων τους. Οι γονείς μπορούν να μιλήσουν στο παιδί, αφού πρώτα συμβουλευτούν ειδικούς. Διαφορετικά, μπορεί να το ανακοινώσει ο γιατρός με την παρουσία, όμως, κάποιου κοντινού προσώπου που θα παρέχει υποστήριξη. Καμία χρονική στιγμή δεν είναι η κατάλληλη. Το καλύτερο είναι να το μάθει όσο πιο σύντομα γίνεται.

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ;

Η ηλικία και η πνευματική ωριμότητα του παιδιού καθορίζουν το τι πρέπει να ξέρει. Στο παιδί πρέπει να μιλήσουν με ευγένεια και ειλικρίνεια και να απαντήσουν σε όλες του τις ερωτήσεις. Σημαντικό είναι να μάθει την διαδικασία της θεραπείας και τις παρενέργειες που μπορεί να έχει.

ΚΥΡΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ:

• Συνεχείς εισαγωγές στο νοσοκομείο
• Παρενέργειες χημειοθεραπείας (ναυτία) και ακτινοθεραπείας (εμετοί)
• Παρενέργειες χειρουργικής επέμβασης
• Αλλεργία στην χορήγηση αίματος, παραγώγων αίματος ή αντιβιοτικών
• Τροποποιήσεις σχολικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων
• Αποτυχία ορισμένων θεραπειών

«ΘΑ ΓΙΝΩ ΚΑΛΑ;»

Πρέπει να εξηγήσουμε στο παιδί ότι τα φάρμακα, οι ακτινοθεραπείες και η εγχείρηση θα το βοηθήσουν να απαλλαγεί από τον καρκίνο. Πρέπει να μάθει ότι οι γιατροί και η οικογένειά του θα κάνουν ότι μπορούν για να το βοηθήσουν. Αυτή είναι μία ελπιδοφόρα απάντηση που το κάνει να αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια.

ΣΤΗΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ​

Το παιδί συχνά αισθάνεται θλίψη, άγχος, ανασφάλεια και ίσως δυσκολεύεται να εκφράσει συναισθήματα και φόβους. Ένας τρόπος έκφρασης είναι το παιχνίδι όπου οι γονείς πρέπει να το ενθαρρύνουν σε αυτό. Ιδιαίτερα παίζοντας με κούκλες, αυτοκινητάκια ή ζωγραφίζοντας, μπορεί να εκφράσει την αβεβαιότητα που νιώθει και την ανάγκη για αγάπη και στήριξη.

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΓΟΝΕΩΝ

Εξίσου σημαντική είναι η ψυχολογική υποστήριξη στους γονείς. Τα παιδιά αγχώνονται περισσότερο με την υπερβολική ανησυχία των γονιών, ενώ όταν αντιδρούν ψύχραιμα το παιδί δείχνει υπομονή και συμμόρφωση στη θεραπεία.
Οι γονείς, πέρα από το άρρωστο παιδί, θα πρέπει να φροντίζουν τον εαυτό τους και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Είναι σημαντικό να συνεχίσουν φυσιολογικά την ζωή τους με κανόνες, οικογενειακές δραστηριότητες και προσδοκίες δείχνοντας έτσι εμπιστοσύνη στο παιδί για την αντιμετώπιση της ασθένειας.

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΩ;

Μπορείς και εσύ να βοηθήσεις!
– Δώρισε μαλλιά: εάν πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις (π.χ. 20 εκατοστά και άνω, φυσικό χρώμα).
– Γίνε αιμοδότης: τα παιδιά που νοσηλεύονται στα Ογκολογικά Τμήματα των Παιδιατρικών Νοσοκομείων παρουσιάζουν μεγάλες ανάγκες σε αίμα, αιμοπετάλια και παράγωγα.
Ο ΠΑΙΔΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΙΑΤΟΣ, ΟΥΤΕ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΣ ΚΑΙ ΔΕΝ ΜΕΤΑΔΙΔΕΤΑΙ.

Κόρχατζη Ειρήνη, Μαυρόκωστα Άννα

Ψυχολόγοι

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Και αρχές του περασμένου αιώνα υπήρχαν ερωτευμένοι!

Δημοσιεύτηκε

στις

Από εκείνη την εποχή αντάλλαζαν δώρα


Έστελναν δώρα και τότε οι νέοι με ευχετήριες κάρτες, και στην αγάπη δεν είχαν τον πρώτο λόγο μονάχα τα λουλούδια, αλλά και τα προβατάκια τα κατσικάκια τα σκυλάκια, τα ωραία καπέλα, και οπωσδήποτε τα παιδάκια!

Τώρα εκτός από τα λουλούδια έχουμε τα μπαλόνια με καρδιά, τα μαξιλαράκια, αρκουδάκια, τα σοκολατάκια…

Να δούμε τον επόμενο αιώνα τι θα έχουν να δωρίζουν οι ερωτευμένοι…

Φωτο Γεώργιος Χουστουλάκης

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Facebook

Δημοφιλη