Connect with us

ΙΣΤΟΡΙΑ

13 Αυγούστου 1944 – Το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων

Δημοσιεύτηκε

στις

Κυριακή 13 Αυγούστου 1944. Οι Ναζί περικυκλώνουν τα Ανώγεια. Ψάχνουν να βρουν αντάρτες, αντιστασιακούς


Ψάχνουν, ρωτούν τους κατοίκους, απάντηση δεν παίρνουν και η απόφαση του διοικητή του Φρουρίου Κρήτης, στρατηγού Μίλλερ, ως διαταγή γίνεται άμεση εκτελεστέα. Κάψιμο και ισοπέδωση των Ανωγείων, ένα ολοκαύτωμα που κράτησε μέχρι την 5η του Σεπτέμβρη απλά και μόνο γιατί, όπως ανέφερε η διαταγή: «Επειδή η πόλις των Ανωγείων είναι κέντρον της αγγλικής κατασκοπίας εν Κρήτη και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το φόνο του λοχία φρουράρχου Γενί-Γκαβέ και της υπ’ αυτόν φρουράς και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το σαμποτάζ της Δαμάστας, επειδή εις Ανώγεια ευρίσκουν άσυλον και προστασίαν οι αντάρται των διαφόρων ομάδων αντιστάσεως και επειδή εκ των Ανωγείων διήλθον και οι απαγωγείς με τον στρατηγόν Φον Κράιπε χρησιμοποιήσαντες ως σταθμόν διακομιδής τα Ανώγεια, διατάσσομεν την ΙΣΟΠΕΔΩΣΙΝ τούτων και την εκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού όστις ήθελεν ευρεθεί εντός του χωρίου και πέριξ αυτού εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου»…

Είκοσι τρείς ημέρες κάθε πρωί έμπαιναν στο χωριό του Ψηλορείτη οι Γερμανοί και κατά ομάδες λεηλατούσαν τα σπίτια και τις περιουσίες, έκλεβαν, βανδάλιζαν και με δυναμίτες ανατίναζαν ότι φιλοξενούσε και σκέπαζε τους ανθρώπους του ορεινού αυτού τόπου. Η απόλυτη ισοπέδωση, η απόλυτη καταστροφή. «Το χωριό ισοπεδωμένο. Δρόμοι δεν υπήρχαν. Δρόμοι ήταν ανοιχτοί, καινούριοι δρόμοι πάνω από τα χαλάσματα. Ξεπετιούντανε κρεατόμυγες να σε φάνε. Έβλεπες τα σκυλιά τόσανε στο πάχος, να τρώνε πτώματα. Έβλεπες κατσίκες, σκύλους και βόδια ακόμα σκοτωμένα μέσα στο χωριό. ‘Αναβαν δεξά ζερβά, ρούχα, ξύλα και εγροίκας μια μπόχα, μια βρώμα κι απ’ όπου κι αν είχε στραφείς έβλεπες ερείπια, χάλια. Και λέω.. ‘Αραγες, αυτό το χωριό, θα ξαναγίνει χωριό ποτές; Αυτό το χωριό θα ξαναγίνει χωριό πάλι;…», ακούμε τον γέροντα να περιγράφει τις εικόνες που έζησε και δεν ξεχνά στην Κινηματογραφική Καταγραφή της σύγχρονης ιστορίας των Ανωγείων (1900-1945) «Ο ΉΧΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ» σε σενάριο και σκηνοθεσία του Λευτέρη Χαρωνίτη.

Εκτελέσεις αμάχων, βία, καταπάτηση κάθε ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ακόμη και τους άντρες που χρησιμοποιούσαν ως δούλους μεταφορείς για τα κλοπιμαία τους που μετέφεραν στο χωριό Σείσαρχα και αυτούς μετά τους εκτελούσαν. Μαρτυρίες και καταγραφές φέρνουν στην επιφάνεια ιστορίες ανθρώπων που αρνούμενοι ή ακόμη και ανήμποροι να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, δολοφονήθηκαν, εκτελέστηκαν και θάφτηκαν στα ερείπια του μίσους και του ολοκαυτώματος.

Στα χέρια και τις πράξεις των Ναζί, πράξεις παγκόσμιας κατακραυγής, παραδίδονται 940 σπίτια, κόποι μιας ολόκληρης ζωής από ορεσίβιους ανθρώπους ενός σκληροτράχηλου τόπου, που σκεπάστηκε όμως από τη σκληρότητα των κατακτητών καταγράφοντας στην ιστορία το 3ο ολοκαύτωμα των Ανωγείων 120 χρόνια μετά τα ολοκαυτώματα από πλευράς των Τούρκων. «Την ιστορία του χωριού θα πω με λίγα λόγια, πως τρεις φορές το κάψανε μα πάλι είναι Ανώγεια» λέει στη Μαντινάδα του ο Αριστείδης Χαιρέτης.

Όμως… Το χρέος των παππούδων, το γονιών προς τα παιδιά τους, όλων των Ανωγειανών προς τις επόμενες γενιές, δίνει τη δύναμη και πάλι τα Ανώγεια να ξαναχτιστούν… «Εδώ η πέτρα σου μιλεί και ο Βοριάς σου γνέφει, εκείνος που τα αφρουκαστεί, ελπίδες μόνο θρέφει», αναφέρει ο Μαντιναδολόγος Λευτέρης Μπέκρης που όπως είπε και στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «κανείς σε τούτο τον τόπο δεν μπορεί να φανταστεί ότι θα κλείσει τα μάτια του χωρίς να έχει κάμει το χρέος του». Και το χρέος δεν είναι άλλο πέρα από το χρέος που έχουν οι Κρητικοί στην Ράτσα όπως έλεγε και ο Καζαντζάκης, ο οποίος ήταν μέλος από συστάσεως στις 17 Ιουνίου του 1945 της Κεντρικής Επιτροπής Διαπιστώσεως Ωμοτήτων Κρήτης (Κ.Ε.Δ.Ω.Κ.) και μαζί με τους, καθηγητή Ιωάννη Καλιτσουνάκη, καθηγητή Ιωάννη Κακριδή, και τον Φωτογράφο Κωνσταντίνο Κουτουλάκη από άκρη σε άκρη της Κρήτης κατέγραψαν με κόπους και θυσίες κάθε ωμότητα τόσο από τους Ιταλούς όσο και από τους Γερμανούς κατακτητές.

Στην έκθεσή του ο Νίκος Καζαντζάκης, μεταξύ άλλων γράφει για τα Ανώγεια: «Την 13ην οι Γερμανοί συμπληρώσαντες την κύκλωσιν, εισήλθον εις τα Ανώγεια και διέταξαν τους υπολειφθέντας κατοίκους (θα ήσαν περί τα 1.500 γυναικόπαιδα) να αναχωρήσουν εντός ημισείας ώρας προς την κατεύθυνσιν του Γενή-Καβέ, οπόθεν να διασκορπισθούν εις τα διάφορα χωρία της Ρεθύμνης. Μετά ταύτα, προέβησαν εις Ολοκαύτωμα, γενικήν λεηλασίαν του χωρίου, πλουσιωτάτου εις κτηνοτροφικά και εριουργικά προϊόντα. Μετά την δήλωσιν εκάστη οικία εκαίετο πρώτον και έπειτα ανετινάσσετο δια δυναμίτιδος. Κάθε νύκτα οι Γερμανοί απεσύροντο εις τα Σείσαρχα και την πρωϊαν επανήρχοντο. To μέγεθος της λεηλασίας θα κατανόηση κανείς, όταν λάβη υπ’ όψιν ότι αυτή διήρκεσεν από της 13 Αυγούστου μέχρι της 5 Σεπτεμβρίου. Κατά την διάρκειαν της διαρπαγής οι Γερμανοί εφόνευσαν εντός του χωρίου τον Γ. Σπιθούρην, μη δυνηθέντα ν’ αποχωρήση μετά των άλλων κατοίκων, επίσης τους παραλύτους εξαδέλφους Κωνστ. και I. Ξυλούρην (ή Κίτρη), και τον υπέργηρον Νικ. Αεράκην, εις τας αγκάλας του οποίου έθεσαν, μετά την εκτέλεσιν, δεξιά και αριστερά τα πτώματα δύο χοίρων προς χλευασμόν. Δύο αδελφαί, η χήρα Εμμ. Καλλέργη και η χήρα Εμμ. Καβλέντη, η χωλή Ειρήνη Καραϊσκου και η Ευαγγ. Ιω. Πασπαράκη, αρνηθείσαι ν’ αποχωρήσουν και προτιμήσασαι τον θάνατον απέθανον καείσαι και καταχωθείσαι έπειτα υπό τα ερείπια των ανατιναχθεισών οικιών των. Επίσης οι Γερμανοί εφόνευσαν τον εκ τραύματος της κεφαλής παράφρονα Εμμ. I. Σαλούστρον. Πολλοί άλλοι εφονεύθησαν εις τα πέριξ… Η επίσημος κατάστασις της Νομαρχίας Ρεθύμνης αναφέρει 117 Ανωγειανούς εκτελεσθέντας κατά την περίοδον της κατοχής…»

Οι Ανωγειανοί, πήραν την απόφαση πέρα από το θρήνο και τις μαύρες μέρες και έχτισαν την ‘Ανω Γη του Ψηλορείτη, από την αρχή. Συνέχισαν έως και σήμερα να μάχονται, τις βροχές, το χιόνι, τους αέρηδες, να συμφιλιώνονται με τη φύση και να ατενίζουν τον καυτό ήλιο και τη λάμψη του, χωρίς να μισοσφραγίζουν τα μάτια τους. Με αυτά τα μάτια της περηφάνιας βλέπουν στον ορίζοντα τον κόσμο που πάντα ονειρεύονται και φαντάζονται. Τον κόσμο που αναφέρουν στα τραγούδια τους, στις μαντινάδες τους, στα κείμενα τους, στα βιβλία και τα παραμύθια τους προς τα παιδιά. Τον κόσμο του έρωτα, της αγάπης, του πολέμου για λευτεριά, ενός κόσμου ντυμένου με το πέπλο της δημοκρατίας, φιλόξενου και αλληλέγγυου, του κόσμου που περήφανα μπορεί από τις στάχτες του πάντα να ξαναγεννιέται. Γι’ αυτό οι Ανωγειανοί μπορούν και μόνοι τους και με άλλους ανθρώπους… Μπορούν να αντέχουν, να γιατρεύονται και να παίρνουν από το χέρι τα μικρά κοπέλια και τις κοπελιές για να τους διδάξουν, να μη σκύβουν το κεφάλι. Αυτός είναι και ο λόγος που οι περισσότεροι νέοι των Ανωγείων δεν εγκαταλείπουν το χωριό και παραμένουν στις δυσκολίες για επιβίωση πρωταγωνιστές.

Μιλούν με μαντινάδες και λένε: «T’ Ανώγεια είναι ο κορμός τα φύλλα ειν’ οι άλλοι, κι όποιος τσι ρίζες του ξεχνά είναι ντροπή μεγάλη». «Του τόπου η παράδοση πρέπει να συνεχίσει, Ανωγειανός γεννήθηκες, το χνάρι σου μη σβήσει». «Φύγετε σύννεφα ‘πο μπρος, ο ήλιος να προβάλλει, για δε μπορώ να τη θωρρώ ..τη καταχνιά σας πάλι».

ΑΝΩΓΗ

Σχολιασε

ΑΦΗΣΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΙΣΤΟΡΙΑ

Το παράδειγμα των Σφακιανών στην Κρήτη του 1821

Δημοσιεύτηκε

στις

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821 – 1830 Περίοδος 1821. ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1821 – 1824. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΕΣ ΑΓΩΝΑ


Η φιλική εταιρεία έχει μυήσει αρκετές κεφαλές στα Σφακιά όπως τους πλοιοκτήτες Παναγιώτη Ψαρουδάκη, Ανδρέα Φασουλή τους Δαιμονάκηδες(φυγάδες του 1770 στην Μολδοβλαχία),τον καπετάνιο Αναγνώστη Μανουσογιαννάκη, Μανουήλ Αντ. Καλλικράτη, Χατζη Γιώργη Κελαιδή (Μουρί), Ιωάννη Γ. Μπιράκη (Κομιτάδες), Αναγνώστη Παναγιώτου (Ανώπολη), Αναγνώστη Ψαρουδάκη (Λιβανιανά), Χατζη-Ιωάννης Πωλιουδάκης (Χώρα Σφακίων), Γεώργιος Δασκαλάκης ή Τσελεπής (Ανώπολη), Βουρδουμπάς Ρούσσος (Χώρα Σφακίων), Χατζή Χιωνιάς (Χώρα Σφακίων), Βολουδάκης Μιμίκος (Ίμπρο), Πωλογεωργάκης Γεώργιος (Ίμπρο),Χατζή Ανδρέας Κριαράς (Ανώπολη), Πρωτοπαπαδάκης Αναγνώστης (Ασκύφου), Μωράκης Γεώργιος Πρωτόπαπας(Ασκύφου), Μπίρης Σταυριανός(Ασκύφου).

Οι πλοιοκτήτες των Σφακιών έχουν μεταφέρει την είδηση του ξεσηκωμού του Μωριά, κοντά σε αυτούς και οι φιλικοί ενημερώνουν τους καπετάνιους των Σφακιών ότι ήλθε η ώρα.

Οι δημογέροντες και οι καπετάνιοι των Σφακιών κάνουν μια σύναξη την Μεγάλη Πέμπτη 7 Απριλίου 1821 στα Γλυκά Νερά Σφακίων να συζητήσουν για τον σηκωμό. Η απόφαση της μυστικής σύναξης, ήταν ναι στο νέο σηκωμό αλλά για να υπάρξουν ελπίδες λευτεριάς, θα πρέπει να συμμετέχει όλο το νησί.

Με προφυλάξεις ειδοποιούν όλες τις κεφαλές του νησιού, που έχουν ελληνική συνείδηση, να παρευρεθούν στις 15 Απριλίου στο Λουτρό Σφακίων, εκεί οριστικοποιήθηκε να κηρυχτεί η επανάσταση στο νησί.

Σύμφωνα με τα έθιμα των Σφακιών την απόφαση των καπετάνιων πρέπει να την επικυρώση ο λαός, έτσι οι Καπετάνιοι συγκαλούν λαική συνέλευση, για τις 29 Μαΐου στη Παναγιά τη Θυμιανή, όπου ο λαός των Σφακιών επικυρώνει την έναρξη του νέου ξεσηκωμού, και εκλέγονται οι αρχηγοί.

Επικυρώθηκε η πολιτική αρχή του αγώνα (επαναστατική κυβέρνηση) με όνομα <<Καγκελλαρία των Σφακίων>> ως γενική αρχή της επανάστασης με έδρα το Λουτρό και μιά οικονομική επιτροπή με ονομασία <<Κοινόν>> που είχε την επιμέλεια των πόρων για τον αγώνα.

Ο Θ. Δετοράκης στην ιστορία της Κρήτης γράφει: << Οι Σφακιανοί που συνήθως κατηγορούνται ως φίλαρχοι και απειθάρχητοι, οργάνωσαν από τις παραμονές κιόλας της επανάστασης μια υπέρτατη πολιτική αρχή, τη γνωστή Καγκελλαρία>>.

Η <<Καγκελαρία των Σφακίων>> αποτελούνταν από τους Πρωτόπαπα των Σφακίων Γεώργιο Μοράκη, Χατζή Ιωάννη Πωλιουδάκη, Σήφη Παπαδάκη, Στρατή Βουρδουμπά, Ανδρέα Κριαρά, Αναγν.Ψαρουδάκη ενώ γραμματέας ορίστηκε ο Ηρακλειώτης Δ. Φλαμπουριάρης.

Η σφραγίδα της Καγκελαρίας ήταν εικόνα της Παναγίας που έφερε την επιγραφή«Παναγία του Λουτρού».

Το έργο της Καγκελλαρίας ήταν σημαντικό εφοδίαζε τους επαναστάτες με πολεμοφόδια – διενεργούσε εράνους – προστάτευε τον άμαχο πληθυσμό – ίδρυσε νοσοκομείο στο Λουτρό για τους τραυματίες. Ένα μόνο δεν κατάφερε να κάνει, να δόσει ένα αρχηγό, ποιός να δεχθεί τον καλλίτερο του.

ΠΡΟΚΡΙΤΟΙ ΑΝΑ ΧΩΡΙΟ ΕΚΛΕΓΕΝΤΕΣ ΣΤΗΝ ΣΥΝΑΞΗ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΘΥΜΙΑΝΗΣ

Καλλικράτης: Παπά Ιωάννης, Σήφης Παπαδάκης, τα αδέλφια Αναγνώστης Ανδρέας και Πέτρος Μανουσέλης.

Ασφένδου: Γεώργιος και Σήφης Δεληγιαννάκης, Σηφοδασκαλάκης, Σφηνιάς Μανούσος και ο Ανδρέας Βούρβαχης.

Ασκύφου: Πρωτόπαπας Γεώργιος, Ανδρουλιός Μοράκης, Αναγνώστης Μοράκης, και Σήφης Καυκαλάς.

Ίμπρος: Πωλογιάννης και ο γιός του Πωλογεωργάκης, Κωστόπουλος, και οι αδελφοί Εμμανουήλ και Αναγνώστης Μανουσογιαννάκοι.

Μουρί: Οι παπάδες Ανδρέας και Ιωάννης Εμπρόσγιαλο (Χώρα Σφακίων): Ρούσος και Στρατής Βουρδουμπάς, Χατζή Χιονιάς, Αναγνώστης Ψαρουδάκης και Στρατής Μπελιβάνης.

Ανώπολη: και τα γύρω της χωριά Χατζή Πωλιουδάκης, Αναγνώστης και Ανδρέας Παναγιωτάκοι, Νικόλαος Ανδρουλακάκης,

Γεώργιος Τσελεπής – Δασκαλογιάννης, Ανδρέας Κριαράς, Μανούσος πρωτοπαπαδάκης και ο Ανδρέας Φασουλής.

ΠΕΝΤΑΚΟΣΙΑΡΧΟΙ ΑΝΑ ΧΩΡΙΟ ΕΚΛΕΓΕΝΤΕΣ ΣΤΗ ΠΑΝΑΓΙΑ ΘΥΜΙΑΝΗ

Καλλικράτης: Αναγνώστης Μανουσέλης,

Ασφένδου: Γεώργιος Δεληγιαννάκης,

Ασκύφου: Αναγνώστης Πρωτοπαπαδάκης,

Ίμπρος: Κωστόπουλος,

Κωμητάδες: Πωλογεωργάκης,

Εμπρόσγιαλο και Μουρί: Ρούσος Βουρδουμπάς,

Ανώπολη και τα γύρω της χωριά: Χατζή Πωλιουδάκης, Αναγνώστης Παναγιώτου,

Γεώργιος Τσελεπής – Δασκαλογιάννης, Βαρδουλομανούσος και ο Ανδρέας Φασουλής.

ΔΩΡΕΕΣ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΑ

Ο πλοιοκτήτης Ανδρέας Φασουλής πρώτος έδωσε 400 οκάδες μπαρούτι με ανάλογο μολύβι και χαρτί.

Όλοι άρχισαν να φέρνουν στο ΚΟΙΝΟΝ ότι μπορούσε ο καθένας, άλλοι έφεραν τα περισσευούμενα όπλα, άλλοι χρήματα, ζώα , τυρί, μέλι, κερί, οι γυναίκες έδιναν κεντήματα, παντός είδους υφάσματα, κιλίμια.

Δανεικά έδωσαν ο Αναγνώστης Παναγιώτου δίστηλα τάλιρα 7.857, ο Πρωτοπαπάς Γεώργιος 2.800 και πολλοί άλλοι λιγότερα, τα δάνεια που μαζεύτηκαν ήταν 24.000 και από εράνους μάζεψαν 30.000 δίστηλα τάλιρα.

Έστειλαν τον Χ. Τσουράκη στην Μάλτα να πωλήσει τα μαζεμένα και να αγοράσει όπλα και πυρομαχικά.

Την ίδια περίοδο έφερε Σάμιος πλοίαρχος 200 βαρέλια μπαρούτι, λίγο μολύβι και χαρτί και πληρώθηκε από τα δανεικά του ΚΟΙΝΟΥ.

1821-1824

Το φυσικό ορμητήριο των επαναστατών είναι τα Σφακιά.

Από τα 1200 όπλα που είχαν στην επανάσταση, τα 800 ήταν των Σφακιανών, και έθεσαν στην υπηρεσία της πατρίδας 27 καράβια. Οι Σφακιανοί λόγω της εμπειρίας τους στα όπλα προσφέρουν καπετάνιους και σε άλλες επαρχίες όπως το Δεληγιαννάκη στην επαρχία Αμαρίου Ρεθύμνης, τον Αναγνώστη Μανουσέλη στο Ρέθυμνο, τον Α. Παναγιώτου στην Κυδωνία, τους Ρούσσο Βουρδουμπά και τον Πωλογιώργη στις ανατολικές επαρχίες από τον Ψηλορείτη και μετά, τον Γ. Τσελεπή- Δασκαλάκη στο Σέλινο και Κίσσαμο.

Στις δυνάμεις της θάλασσας όρισαν υπεύθυνους τους καπετάνιους Αναγνώστη Παναγιώτου και Αναγνώστη Αναγνωστάκη.

Αρχές Μαρτίου είχε δοθεί εντολή στους πλοιάρχους Δασκαλάκη Μανούσο και Λαδά Ανδρέα που κυβερνούσαν το μπρίκι του παπά Πωλάκη από την Ανώπολη, μέσα στο οποίο ήταν ο Γεωργάκης Τσελεπής* γραμματέας, αφού πωλήσουν το φορτίο τους να αγοράσουν όσα περισσότερα πολεμοφόδια μπορούν και να τα μεταφέρουν στο Λουτρό. Η επανάσταση στην Μολδοβλαχία έχει αρχίσει και το μπρίκι βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη χωρίς την δυνατότητα απόπλου, λόγω των γεγονότων στην παραπάνω περιοχή.

Το μπρίκι των Σφακιών θα αποπλεύσει με ειδική άδεια που εξασφάλισε μια καλόγρια που ήθελε να ταξιδεύσει στην Τήνο. Η καλόγρια** ήταν η πρώτη κόρη του αρχηγού Δασκαλογιάννη την οποία οι Τούρκοι είχαν παντρέψει με το Δευτεντάρην του Κάστρου.

Στο ταξίδι γνωρίσθηκε με τους παραπάνω Δασκαλάκηδες που ήταν γιοί του αδελφού της, του Ανδρέου.

Ο Γ. Τσελεπής αφού τους άφησε στην Τήνο, με άλλο μέσο πήγε στην Σάμο και προσπάθησε να στρατολογήσει αρματολούς και να τους μεταφέρει για ενίσχυση του επικείμενου αγώνα στην Κρήτη.

Με την οικονομική ενίσχυση της θείας του καλόγριας κατάφερε να στρατολογήσει 30 άνδρες και να τους μεταφέρει στα Σφακιά,ανάμεσα σε αυτούς είναι και ο υπηρέτης της θείας του ο ήρωας Νικόλαος Ζερβός ή Ζερβονικόλας***.

* Δασκαλάκης(Βλάχος) πρώτος ανηψιός Δασκαλογιάννη που λόγω της ωραιότητας του επονομαζόταν Τσελεπής
** Ο σύζυγος της απέθανε και μετά από λίγο και τα δύο παιδιά της. Η παράδοση λέει ότι τα σκότωσε
για να μην αφήσει Τούρκους απογόνους.
*** Παρανόμι του ήρωα Νικόλα Ρόκκα, τα οστά του το 1999 μεταφέρθηκαν από την Νεάπολη Λασηθίου,
στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Μάνδρα Αττικής.

ΜΟΝΗ ΠΡΕΒΕΛΗ

Η μονή τελούσε υπό την προστασία των Σφακιανών και ιδιαίτερα των Καλλικρατιανών, σε ανταπόδοση η μονή έστελνε στον Καλλικράτη λάδι ελιές σαπούνι κλπ.

Ο ηγούμενος της μονής Μελχισεδέκ Τσουδερός από μητέρα σφακιανός

(η μητέρα του ήταν κόρη του Γεωργακομάρκου ή Δαίμονος) πρότεινε στους σφακιανούς να διαπραγματευτούν την ουδετερότητα των φοβερών Αμπαδιωτών Τουρκοκρητών, Μουσουλμάνων της περιοχής Αμαρίου με ρίζες άσχετες από τους Οθωμανούς.

Οι σφακιανοί έστειλαν ως διαπραγματευτές τους Αναγνώστη Μανουσέλη και από το Ασφένδου Σήφη Δασκαλάκη χωρίς όμως να πετύχουν τίποτα.

Οι Αμπαδιώτες ενημέρωσαν τον πασά ο οποίος απέτισε την παράδοση των όπλων από τους Σφακιανούς.

Μια ομάδα από 200 Αμπαδιώτες έφθασε μέχρι το Φραγκοκάστελλο και φοβέριζε τους σφακιανούς.

Δέκα σφακιανοί προσήλθαν φανερά για συνομιλίες εκεί οι Αμπαδιώτες τους απέτισαν τα όπλα αλλά δεν είχαν καταλάβει ότι ήταν κυκλωμένοι από άλλους χριστιανούς. Χωρίς να γίνει μάχη οπισθοχώρησαν οι Αμπαδιώτες στην αναδίπλωση τους κατέστρεψαν το μοναστήρι του Πρέβελη, ενώ μια ομάδα τους είχε ανέβει στο μητάτο της μονής στα Τσιλίβδικα και είχε σκοτώσει τρεις μοναχούς – βοσκούς και τον Τσουπομιχάλη άνδρα γενναίο και τίμιο. ο ηγούμενος της Μονής ήρωας Μελχισεδέκ (Τσουδερός) μόλις κατάφερε να δραπετεύσει και να μεταβεί στον Καλλικράτη.

Οι Καλλικρατιανοί συνεπλάκησαν μαζί τους με αποτέλεσμα δύο νεκροί Αμπαδιώτες και ένας τραυματισμένος, ενώ από τους Έλληνες είχαν ένα νεκρό και τρεις τραυματίες.

Ακολούθως ο Πασάς έστειλε τρεις υψηλόβαθμους αξιωματικούς με εντολή να μην φύγουν από τα Σφακιά αν δεν τους παραδοθούν τα όπλα, ταυτόχρονα ανάγκασε το μητροπολίτη Γεράσιμο να γράψει στους σφακιανούς παραινέσεις να παραδώσουν τα όπλα.

Η απάντηση των σφακιανών ήταν:

<< Σεβασμιώτατε την ευχήν σας θέλομεν και τας ευλογίας σου αποδεχόμεθα, αλλά τους αφορισμούς και τας κατάρας σου στέλνομεν οπίσω δια να τας μεταχειρισθής εις όσους πρέπει……>>.

Μετά την σύναξη στην Παναγιά την Θυμιανή οι της Καγκελαρίας εγκαταστάθηκαν στην έδρα τους το Λουτρό.

Οι καπετάνιοι συγκεντρώθηκαν στο Ασκύφου για πολεμικό συμβούλιο, όπου και αποφασίσθηκε ο τρόπος και ο χρόνος έναρξης των εχθροπραξιών. Ο τρόπος ορίσθηκε αμυντικός και ο χρόνος ανάλογα με τις κινήσεις του εχθρού,και τα δύο όπως θα φανεί παρακάτω δεν τηρήθηκαν.

Οι θέσεις που όφειλαν να προστατεύσουν οι καπετάνιοι και στις οποίες μετακινήθηκαν ήταν:

– Βουρδουμπάς Κωστόπουλος, Πωλογεωργάκης και Τσουδερός πήγαν Καλή Συκιά απέναντι του στα Αγκουσελλιανά εχθρού.

– Α. Μανουσέλης, Γ. Δεληγιαννάκης στην Αργυρούπολη εναντίων των μονάδων του εχθρού που ήταν στο Ζουρίδι Ρεθύμνης.

– Α. Πρωτοπαπαδάκης στον Εμπρόσνερο απέναντι στο πύργο του Αληδάκη στον Εμπρόσνερο.

– Τσελεπής και Σήφακας κατέλαβαν την Μαλάξα.

– Ο Παναγιωτάκης πήγε στα ριζοχώρια της Κυδωνίας για να παρακολουθεί τις κινήσεις του εχθρού και να ενημερώνει την Καγκελαρία. Όπλα των Ελλήνων, 713 Σφακιανά και 138 του Τσουδερού με τους Αποκορωνιώτες και Κυδωνιάτες, σύνολο 851 μακρά τουφέκια.

ΣΦΑΚΙΑΝΟΙ ΥΠΟ ΤΟΝ ΥΨΗΛΑΝΤΗ ΣΤΗΝ ΜΟΛΔΟΒΛΑΧΙΑ

Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν ο Υψηλάντης περνούσε τον Προύθο ποταμό στη Μολδοβλαχία είχε μαζί του 150 Σφακιανούς με αρχηγό το Γεώργιο Δαιμονάκη* από τον Καλλικράτη, που σκοτώθηκε μάλιστα εκεί, μαζί του ήταν και ο αδελφός του Χαιδεμένος.

Από το Ασφένδου ήσαν τα 3 αδέλφια Βούρβαχοι, ο Μανόλης, ο Βαρδής και ο Τζουάνος, οι δύο τελευταίοι σκοτώθηκαν εκεί. Από το Μουρί ήσαν οι Χατζή Σταύρος, Αμηράς Σταύρος, Αμηράς Γεώργιος, Καβρός Ιωάννης, Κούργελης Γεώργιος, Ψιλοδάσκαλος Γεώργιος.

Από το Ασκύφου ήσαν οι Ανδρουλιός Μοράκης, Μανουσάκης, Ανδρακός Σταύρος, Ρούκονας Νικολός.

Ακόμα οι παρακάτω τα χωριά των οποίων δεν είναι γνωστά, αδέλφια Ανδρέας και Γεώργιος Φουντουλάκης,

Δ.Φουντουλάκης, Βραχνός Ιωάννης, Βρατσόλης Εμμανουήλ, Σαμψώνης Ιωάννης, Κοντολάκης Παναγιώτης, Μ. Βογιατζάκης, Ζερβός Ιωάννης, Στράτουλας Μανούσος, Μ. Καπετανάκης και ο Ανδρέας Βαμβιολάκης που ήταν και σημαιοφόρος.

Παραπάνω αναγράφω λίγα ονόματα που έσωσε η πένα του Παπαδοπετράκη τους υπόλοιπους δυστυχώς τους σκεπάζει η λήθη της ιστορίας. Οι επιχειρήσεις στην Μολδοβλαχία είχαν οικτρό αποτέλεσμα και όπως λέει και ο Pouqueville:

<<Κατά την εν Γαλαξίω της Βλαχίας μάχην έπεσαν πολλοί Σφακιανοί άξιοι της εαυτών γενναιότητος και φήμης, όντες εκ της Δημοκρατίας των Σφακίων, ένθα η ελευθερία αρχαιοτάτη του Μίνωος>>.

Λίγοι Σφακιανοί που απέμειναν γύρισαν μέσω Ουγγαρίας και Τεργέστης με χίλια βάσανα στην επαρχία.

* Άνδρας κατά το ανάστημα μέτριος αλλά κατά τους τρόπους τολμηρός, μεγαλεπήβολος, λάτρης της ελευθερίας και σοβαρός

13 Ιουνίου 1821

Ο Παναγιωτάκης με τον Τσελεπή και 90 άνδρες σφάζει τους Σουμπάσιδες στο Θέρισσο.

14 Ιουνίου 1821

Η πρώτη μάχη του 1821 συνήφθηκε στις 14 Ιουνίου στο Λούλο μεταξύ των Τσελεπή με άνδρες 45, του Σήφακα με 16 εναντίων πολλαπλασίων Τούρκων. Το απόγευμα προστέθηκε ο καπετάνιος Βαρδουλομανούσος με 20 άνδρες και νίκησαν οι Έλληνες, οι εχθροί τράπηκαν σε φυγή.

Έπεσαν ένας σφακιανός και πέντε τραυματίστηκαν, οι Τούρκοι είχαν δεκαοκτώ νεκρούς.

15 Ιουνίου 1821

Ο Τσελεπής με το σώμα του πήγε σε υποστήριξη του Παναγιωτάκη στους Λάκκους όπου και εξεδίωξαν τους εχθρούς.

Έπεσαν 3 Έλληνες και 60 Τούρκοι.

16 Ιουνίου 1821. ΜΑΧΕΣ ΣΤΟ ΖΟΥΡΙΔΙ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ

Ο Μανουσέλης και ο Γ. Δεληγιαννάκης επιτέθηκαν στο Ζουρίδι και κατεδίωξαν τους εχθρούς νικώντας τους και καταστρέφοντας ένα πύργο στο χωριό Επισκοπή. Οι απώλειες των εχθρών ήταν περίπου 55 άνδρες.

Οι Βουρδουμπάς Κωστόπουλος, Πωλογεωργάκης και Τσουδερός συνεπλάκησαν με τους Αμπαδιώτες σε σφοδρή και αμφίρροπη μάχη, σε βοήθεια προσέτρεξαν οι Μανουσέλης και Δεληγιαννάκης αλλάζοντας τη μάχη υπέρ των Ελλήνων.

Οι Αμπαδιώτες άφησαν 300 νεκρούς μαζί και τον αρχηγό τους, Κουντουροσμαίλη, ενώ οι Σφακιανοί είχαν 7 νεκρούς και αρκετούς τραυματίες.

19 Ιουνίου 1821 ΕΜΠΡΟΣΝΕΡΟ – ΑΛΜΥΡΟ

Ο Πρωτοπαπαδάκης συγκρούεται με τους Τούρκους στον Εμπρόσνερο και ακολούθως κατεβαίνει στο οχυρό του Αλμυρού το οποίο καταλαμβάνει οι απώλειες των εχθρών ήταν 35 άνδρες ενώ των Ελλήνων τρεις.

21 Ιουνίου 1821 ΤΣΙΒΑΡΑΣ

Ο Πρωτοπαπαδάκης χτυπά τους εχθρούς στο Τσιβαρά χωρίς αποτέλεσμα, το βράδυ μάλιστα που κοιμήθηκαν κάποιοι καμπίτες χριστιανοί πρόδωσαν την θέση τους και λίγο έλειψε να τους κατασφάξουν οι Τούρκοι, ευτυχώς η νύκτα τους προφύλαξε και άφησαν δύο μόνο νέους νεκρούς.

22 Ιουνίου σε βοήθεια του παραπάνω προσέρχονται οι Τσελεπής και Σήφακας, το τέλος της μάχης θα δοθεί από τον οπλαρχηγό παπά Ιωάννη από το Μουρί, ο οποίος βρέθηκε στα νότα των εχθρών αιφνιδιάζοντας τους, ακολούθως τράπηκαν σε φυγή αφήνοντας 350 νεκρούς και πολλά λάφυρα.

Οι αγωνιστές είχαν 6 νεκρούς και 15 τραυματίες. Ταυτόχρονα με την μάχη του Τσιβαρά Τούρκοι από τα Χανιά ήλθαν σε βοήθεια των ομοθρήσκων των αλλά αποκρούσθηκαν από τον Ανδρέα Φασουλή και άλλους ριζίτες στη θέση Διγενή τραπέντες και αυτοί σε φυγή. Ακολούθως ο Πρωτοπαπαδάκης πήρε δύο κανόνια από το φρούριο του Αλμυρού και συνέχισε την πολιορκία του πύργου του Αληδάκη.

23 Ιουνίου 1821

Από τα Χανιά εφορμούν δύο σώματα στρατού, ο Λατίφ πασάς πηγαίνει προς την Μαλάξα αποκρούεται από τους Τσελεπή, Σήφακα μαζί με τους Ριζίτες οπλαρχηγούς.
Το δεύτερο σώμα κατευθύνεται προς την δυτική Κυδωνία για αντιπερισπασμό αλλά ο Παναγιωτάκης με τους Λακιώτες τους αποδεκατίζουν, άφησαν 100 περίπου νεκρούς και τον αρχηγό τους Χασάν Μπέη.

Με το πέρας των δύο μαχών μαζεύτηκαν στην Παναγιά Κεραμειών, οι Τσελεπής, Σήφακας και Παναγιωτάκης και εβαθμοφόρησαν τους ικανότερους. Έκαναν οπλαρχηγούς τους Θερισιανούς Ιωάννη και Βασίλειο Χάληδες, και τον Παπανδρέα από τα Κεραμειά και άλλους χαμηλόβαθμους και το κοινοποίησαν στην Καγκελαρία.

26 Ιουνίου Ο ΤΣΕΛΕΠΗΣ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ

Ο Τσελεπής καίει τις επαύλεις, τα εργαστήρια και τα σπίτια έξω των τειχών, αιχμαλωτίζει γυναικόπαιδα που τα ανταλλάσει με δικά μας,και κλείνει το νερό ύδρευσης των Χανίων αποφέροντας μεγάλη σύγχυση στους εντός των τειχών. Όλη η Κυδωνία και ο Αποκόρωνας είναι ελεύθερα εχθρών.

Ο Πούκεβιλ γράφει για την κατάσταση και τους Σφακιανούς:

<<Οι Σφακιανοί, καίτοι ήσαν σφόδρα παροργισμένοι προς τους Τούρκους, εδείκνυον όμως εν ταις μάχαις τόσην γενναιότητα, όσην εκείνοι σκληρότητα και βαρβαρότητα. Ουδένα Τούρκον εκακοποίουν συλλαμβανόμενον εν αρχή άοπλον. Εις τους οπλισμένους όμως δεν εχαρίζοντο. Αλλ΄ ότε είδον ότι οι εντός των πόλεων αδελφοί των εσφάζοντο και αδιακρίτως εκρεμούντο εις τας επάλξεις των φρουρίων, δεν εβράδυναν και ούτοι να επηρεασθώσιν υπό τις εκείνων θηριωδίας και να βλάπτωσιν, ους δεν έβλαπτον εως τότε εξερχομένους εκ των φρουρίων αόπλους προς ζήτησιν χρειωδών >>.

Μέσα Ιουνίου ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΠΛΟΙΩΝ

Η Καγκελαρία διατάσσει τους Σφακιανούς πλοιάρχους Μπελιβανάκη Στρατή και Σιρμαλένιον Κωνσταντίνο να πλέουν στα νότια του Ρεθύμνου και Ηρακλείου βοηθώντας τους αγωνιστές και τους αμάχους.

Κανονιοβολώντας στον Πλακιά τους εχθρούς έδωσαν καιρό σε 400 γυναικόπαιδα να διαφύγουν από τους διώκτες τους, παρέλαβαν από την Αγία Γαλήνη γυναικόπαιδα και τα μετέφεραν στα Σφακιά.

Οι δύο πλοίαρχοι κινήθηκαν προς την Μεσσαρά και παρέλαβαν τις οικογένειες των Κουρμούλιδων, η επιβίβαση έγινε εν μέσω τρομερής σύγχυσης για το ποιοι θα επιβιβασθούν και ποιοι θα μείνουν πίσω.

Ευτυχώς η Καγκελαρία προέβλεψε την κατάσταση και έστειλε ακόμα δύο πλοία με πλοιάρχους τους Περάκη Κώστα και Μπελιβανάκη Παύλο και πήραν όλους τους αμάχους το σύνολο 1811 ψυχές και τους μετέφεραν στα Σφακιά.

Το σύνολο των αμάχων που έχει μαζευτεί στα Σφακιά είναι πάνω από 3000 άτομα, που σιτίζονται από τις οικογένειες των Σφακιανών.

Βλέποντας την κατάσταση οι εκκλησίες των Σφακίων Παναγιά του Λουτρού έδωσε 84 οκάδες και η Παναγιά η Θυμιανή άλλες 23 Οκάδες Ασήμι, το οποίο η Καγκελαρία παρέδωσε στον εμποροπλοίαρχο Ν. Ανδρουλακάκη για να το πουλήσει στην Μασσαλία και να πάρει τροφές και όπλα.

Επιπροσθέτως η Καγκελαρία έστειλε στην Μάλτα το μπρίκι του Πρωτοπαπαδάκη Μανούσου με την γολέττα του Δασκαλογεωργάκη Ρούσου και αγόρασαν όπλα και πολεμοφόδια.

28 Ιουνίου 1821 ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΒΑΘΙΑΚΟ ΑΜΑΡΙΟΥ.

Ο Βουρδουμπάς χτυπά τους Αμπαδιώτες στο χωριό Βαθιακό Αμαρίου όπου ήταν μαζεμένοι μετά την ήττα τους στον Άγιο Ιωάννη.

Εικοσιπέντε ώρες διάρκεσε η μάχη, στο τέλος συνελήφθη ο αρχηγός τους Δελή Μουσταφάς και οδηγήθηκε μπροστά στον Βουρδουμπά. Οι υπόλοιποι Αμπαδιώτες διέφυγαν.

Οι απώλειες των Ελλήνων ήταν 22 νεκροί και 35 τραυματίες ενώ των αντιπάλων ήταν ελάχιστες καθότι πολεμούσαν από τα σπίτια του χωριού.

3-5 Ιουλίου ΜΑΧΗ ΓΑΛΛΟΥ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

1500 Τούρκοι από το Ρέθυμνο κινήθηκαν προς του Γάλλου αλλά συνάντησαν τους Μανουσέλη και

Δεληγιαννάκη η μάχη συνεχίστηκε όλη την ημέρα χωρίς νικητή.

Το απόγευμα ήλθαν σε βοήθεια των Ελλήνων ο Πρωτοπαπαδάκης, ο Κωστόπουλος και ο Τσουδερός.

Στις 4 Ιουλίου ομάδα από 150 νέων και τολμηρών Τούρκων άφησαν την μάχη και αθέατοι κινήθηκαν μέχρι τον αφύλακτο Καλλικράτη καίοντας μια συνοικία του, σε μια κίνηση εντυπωσιασμού.

Την Τρίτη ημέρα της μάχης οι Ανδρέας Μανουσέλης, Πέτρος Παπαδάκης, Κωνσταντής Βενιέρης, Μανόλης Ντουλαβέρης, Μουντομανούσος κ.α. κινήθηκαν από τα νώτα των εχθρών, αυτοί θεωρώντας ότι ήταν πολλοί και θα κυκλώνονταν το έβαλαν στα πόδια προς το Ρέθυμνο.

Απώλειες, οι Έλληνες 9 νεκρούς και οι Τούρκοι άνω των 100.

Ο Θόδωρος Χούρδος από το Ασκύφου αναλαμβάνει αρχηγός του κάτω Μυλοπόταμου, και των επαρχιών του Ηρακλείου που συνορέυουν με το Μυλοπόταμο.

5 Ιουλίου ΚΑΜΠΙΑ

Ο Λατίφ πασάς με 8000 άνδρες του ξεκινά από τα Χανιά κρατώντας και αλυσίδες για να φέρει πίσω δεμένους τους Σφακιανούς όπως έλεγε.

Ο Τσελεπής με λίγους μαχητές και συνεχώς ενθαρρύνοντας τους, διαφιλονικούσε την πορεία της στρατιάς με μεγάλες απώλειες από τους άνδρες του. Η καθυστέρηση αυτή έδωσε χρόνο και ήλθαν σε βοήθεια του οι γενναίοι Λακιώτες και ο Σήφακας με τους Αποκορωνιώτες αλλάζοντας την έκβαση της μάχης υπέρ των Ελλήνων.

Η στρατιά γύρισε άπρακτη στα Χανιά και έχοντας χάσει 500 άνδρες της, ενώ οι Έλληνες έχασαν 28 άνδρες και είχαν 50 τραυματίες.

Ταυτόχρονα ο Παναγιωτάκης και ο οπλαρχηγός Παπαπωλάκης με Σφακιανούς και κυδωνιάτες αποκρούουν τους Σελινιώτες Τούρκους υπό τον Καούρη και τους αναγκάζουν να επιστρέψουν στα χωριά τους.

ΠΡΩΤΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΡΙΒΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΑ ΣΦΑΚΙΑ
14 Ιουλίου 1821

Στρατός 12000 ανδρών, 8000 από το Ηράκλειο και 4000 από το Ρέθυμνο κατευθύνεται προς τα Σφακιά, στις 14 Ιουλίου διανυκτέρευσαν στα Αγκουσελιανά.

Ο Πωλογεωργάκης με λίγους άνδρες στις τοποθεσίες Αμυγδαλόπορο κα Ασπροκεφάλι δίνει τις μάχες του όμως οι εχθροί είναι πολλοί και στην προσπάθεια του να ανακόψει την πορεία τους λίγο έλειψε να κυκλωθεί.
15 Ιουλίου οι Τούρκοι μπαίνουν στον Καλλικράτη χωρίς μάχη, οι αγωνιστές προσπαθούν να κρύψουν τις οικογένειες τους στις σπηλιές και το Μεγάλο φάραγγα.

Την επόμενη οι κατακτητές αφήνουν τον Καλλικράτη ένα σωρό ερειπίων.

16 Ιουλίου δίδεται μάχη στη θέση Τυροκλάστη οι εχθροί χάνουν αρκετούς άνδρες αλλά και οι Σφακιανοί χάνουν τον ικανό πεντακοσίαρχο Κωστόπουλο* και τρεις μαχητές, το Ασφένδου παραδίδεται στις φλόγες.

17 και 18 οι Τούρκοι είναι στο Ασκύφου. Οι καπετάνιοι Μανουσέλης, Δεληγιαννάκης, Μανουσογιαννάκης, Βουρδουμπάς, Πωλογεωργάκης και Πρωτοπαπαδάκης με σύνολο ανδρών γύρω στους 700 χτυπούνε τους εχθρούς από την μεριά της Στραβοράχης. Το τέλος της μάχης θα βρει τους Τούρκους να φεύγουν έντρομοι από την μεριά του Κατρέ εν τω μεταξύ είχε καταφθάσει και ο Τσελεπής δίνοντας τους το τελειωτικό χτύπημα.

Ο Παπαδοπετράκης λέει ότι πήγε στο Κατρέ μετά 13 χρόνια και ακόμα τότε έβλεπε οστά των εχθρών.

Η μάχη αυτή εκτός του ηθικού μέρους της, άφησε κατά τις εκτιμήσεις του Πρακτικίδη λάφυρα 500.000 γροσίων αφού για να σωθούν παρατούσαν όλες τις αποσκευές τους.

* Ο στρατηγός Κωστόπουλος ή Κωστόπωλος ήταν από την γενιά των Πατακών της Ίμπρου, άνδρας συνετός φιλόπατρις άριστος μαχητής και φιλότιμος.Τον διαδέχθηκε ο Αναγνώστης Μανουσογιαννάκης από την ίδια οικογένεια.

ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ
21 και 22 Ιουλίου 1821

Σώμα Γερλήδων αποτελούμενο από 960 άνδρες (Τους επισήμους) με αρχηγό τον Ομέρ Εφένδη ξεκίνησε από το Ηράκλειο για να δρέψει και αυτό τμήμα της δόξας από την καταστροφή των Σφακίων.

Εισέρχεται στα Σφακιά από τον Καλλικράτη και διανυκτερύει εκεί στις 20 Ιουλίου.

Την επομένη στην θέση Άμπελος Ασφένδου οι καπετάνιοι Μανουσέλης, Δεληγιαννάκης, Μανουσογιαννάκης, Βουρδουμπάς, Πωλογεωργάκης και Πρωτοπαπαδάκης με 350 άνδρες κτυπούν τους νέους εισβολείς, η μάχη κράτησε δύο ημέρες και έληξε με την ολοκληρωτική σφαγή των εχθρών.

Από όλους έμειναν και παραδόθηκαν 54 άτομα και τα οποία αργότερα εκτελεστήκαν.

Οι νέοι θα τραγουδήσουν την ήττα των εχθρών σκοπτικά:

<< Στην Αμπελ ο Γερλή Αγάς έκατσε τυροκόμος Μα χάλασεν τους το τυρί κι εβρώμεσεν ο κόσμος>>.

Άλλο μεγάλο ποίημα αναφέρει :

…..Στο λάκκον εις τον Άμπελο το παίξαν το παιχνίδι
κι ετότες το ‘νοιωσ’ ο Γερλής πως δεν θα ξαναφύγει,
τρεις μέρες κάνουν πόλεμο και τρεις αργαδινάδες ,
μα την απρωτοσπάσανε οι γιανιτσαραγάδες
εικοσιέξε κι ο Γερλής με ένα αγαδάκι
δεν είχεν ομορφότερο ούλο το μπαιράκι.
Στην κούρτα μέσα μπήκασιν οι σκύλοι να σωθούσι
Γιεις Σφακιανός ήτο κοντά , σαν ετός σιμώνει
και μίλησέ ντου κι ο Γερλής, κοντύτερα σιμώνει ……

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΑ ΣΦΑΚΙΑ

28 Ιουλίου 1821

Οι Τούρκοι γνωρίζουν ότι για να καταπνίξουν την επανάσταση πρέπει να καταστρέψουν τα Σφακιά.

Με επικεφαλής τον Οσμάν πασά του Ρεθύμνου και με σχέδιο να χτυπήσουν τα Σφακιά με όλες τους τις δυνάμεις, ξεκίνησαν την 28η Ιουλίου από το Ρέθυμνο.

Ο Παπαδοπετράκης ανεβάζει την δύναμη των ανατολικών επαρχιών σε 15000 άνδρες, ενώ ο Θ. Δετοράκης σε 8000(3.500 από Ηράκλειο,1500 από Σητεία, 2000 από το Ρέθυμνο).

Αν δεχθώ την άποψη του Δετοράκη ως πλησιέστερη και προσθέσω τους 1500 Σελινιώτες και κατά υπολογισμό τους 2500 Χανιώτες έχουμε ένα αξιόμαχο σύνολο 12000 ανδρών μη υπολογισμένων των άτακτων.

Οι Τούρκοι από τα Χανιά κινήθηκαν ταυτόχρονα για να ενωθούν με τους υπολοίπους αλλά συνάντησαν την σθεναρή αντίσταση του Τσελεπή στην περιοχή της Μαλάξας.
Οι Τουρκοκρήτες του Σέλινου με αρχηγό τον Καούρη και 1500 άνδρες προσπαθούν να απασχολούν τον Παναγιωτάκη (Σφακιανοί και Λακιώτες)για να μην πάει σε βοήθεια του Τσελεπή.

1η Αυγούστου. ΜΑΧΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣ – ΜΟΥΣΕΛΑ

Την 1η Αυγούστου οι αγωνιστές μη υπολογίζοντας την δύναμη του ιππικού του εχθρού χτύπησαν τους Τούρκους στην Επισκοπή Ρεθύμνης 30 Σφακιανοί καθώς και ο ήρωας της μάχης του Τσιβαρά παπά Ιωάννης Σκορδύλης θα πέσουν στην Μουσέλα της Επισκοπής Ρεθύμνης.

6 Αυγούστου. ΜΑΧΗ ΑΛΜΥΡΟΥ

Στη προσπάθεια των Τούρκων να διαβούν τον ποταμό χτυπήθηκαν από τους αγωνιστές, στη μάχη αυτή χάθηκαν περίπου 500 Τούρκοι και 90 Έλληνες.

Ο Αποκόρωνας κάηκε, 3000 άμαχοι θα γνωρίσουν το θάνατο. Οι κάτοικοι του χωριού Βαφέ είχαν καταφύγει στο σπήλαιο ’’Κρυονερίδα’’ εκεί θα βρουν τραγικό θάνατο, οι Τούρκοι τους έβαλαν φωτιά στην είσοδο, από όλο το χωριό μόνο τρία ανδρόγυνα σώθηκαν.

19 Αυγούστου. ΜΑΧΗ ΘΕΡΙΣΟΥ – ΑΛΙΑΚΕΣ

Οι Σφακιανοί, Αποκορωνιώτες, Θερισιανοί και Λακιώτες καπετάνιοι παρατάσσονται και ανακόπτουν την πορεία του Οσμάν στη θέση Αλιάκες Θερίσου, η νίκη έστεψε τους Έλληνες σώζοντας τον άμαχο πληθυσμό της Κυδωνίας. Απώλειες από τους εχθρούς 200 άνδρες και ο αρχηγός των Ηρακλειωτών Καούνης, ενώ οι Έλληνες έχασαν 26 άνδρες εκ των οποίων 12 Σφακιανοί και είχαν 50 τραυματίες.

29 Αυγούστου. Εισβολή στα Σφακιά.

Μετά την μάχη στο Θέρισο ο Οσμάν κινήθηκε προς τις Βρύσες Αποκορώνου και στις 29 Αυγούστου μπήκε στα Σφακιά από την Κράπη ατουφέκιστος.

Οι αγωνιστές στην προσπάθεια τους να σώσουν τις οικογένειες τους άφησαν χρόνο στον εχθρό να διαβεί τον Κατρέ.

Η αλήθεια είναι ότι οι αγωνιστές φοβήθηκαν την κύκλωση αφού οι Σελινιώτες Τούρκοι είχαν διαβεί τον Δεκαρόπορο προς τα Σφακιά. Η μόνη κίνηση που έκαναν για να διώξουν τους εχθρούς ήταν να κατακόψουν και να ρίξουν σε όλα τα πηγάδια χοιρινό κρέας.

Μερικοί ιστορικοί κατηγόρησαν τους Σφακιανούς για ολιγωρία και οι Σφακιανοί ισχυρίστηκαν ότι παρά τις εκκλήσεις τους για βοήθεια από τις άλλες επαρχίες δεν ήλθε κανείς.

Η καταστροφή της επαρχίας ήταν πρωτόγνωρη ανάλογης του 1770. Το Λουτρό η έδρα του αγώνα καταστράφηκε μαζί και τα εφόδια για τον αγώνα όπως και το νοσοκομείο.
Στα μέσα Σεπτεμβρίου οι Τούρκοι έφυγαν από τα Σφακιά.

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΟΥΤΡΟΥ

Το νοσοκομείο στο Λουτρό συντηρούνταν από τις εισφορές των πλοιοκτητών των Σφακίων.

Διευθυντής του ήταν ένας αγνός πατριώτης Πωλιός από την Ανώπολη ο οποίος έσωσε κατά τον ιστορικό μας πάνω από 2000 πληγωμένους μαχητές.

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΑΦΕΝΤΟΥΛΗ ΚΟΜΝΗΝΟΥ

Η καταστροφή έκανε τους αρχηγούς, να αφήσουν τον εγωισμό κατά μέρος, και να σκεφθούν ότι για να έχουν αποτέλεσμα πρέπει να ορίσουν ένα αρχηγό.

Μετά από μια σύναξη στο Λουτρό, των μελών της Καγκελαρίας, των γερόντων και των καπετάνιων αποφάσισαν να ζητήσουν αρχηγό από την Κυβέρνηση της Ελλάδας και συγκεκριμένα τον Δημήτριο Υψηλάντη.
Έστειλαν απεσταλμένους τον Α. Παναγιωτάκη και τον Ν. Οικονόμο στην Πελοπόννησο, όπου ο Υψηλάντης τους όρισε τον Μιχαήλ Αφεντούλιεφ ή Αφεντούλη ως Αρμοστή, της Κρήτης.

Ο Αφεντούλης με τους Χατζή Γεώργιο, Σταύρο Αμηρά, Ιωάννη Λιοδάκη, Ν. Αδρακός, τους αδελφούς Μεληδόνη έφθασαν στις 25 Οκτωβρίου 1821 στο λιμάνι του Λουτρού με το μπρίκι του Α. Ψαρουδάκη.

Ο Αφεντούλης στις 9 Νοεμβρίου έκανε βαθμοφορία, και όρισε πεντακοσίαρχους από τους καπετάνιους τους παρακάτω Σφακιανούς:

Γεώργιος Τσελεπής (Δασκαλάκης ή Βλάχος), Ρούσος Βουρδουμπάς , Αναγνώστης Παναγιώτου, Αναγνώστης Πρωτοπαπαδάκης, Αναγνώστης Μανουσογιαννάκης, Γεώργιος Δεληγιαννάκης, Πέτρος Μανουσέλης και Χατζη Γεώργιος Κελαΐδής.

Και από τους Κατωμερίτες:

Γ. Τσουδερός, Σήφακας (Κωσταντουδάκης), Μιχ. Κουρμούλη, Ζερβονικόλα, τον Αλέξιο Μαυροθαλασσίτη και τον Αν. Μεληδόνη.

Την Καγκελαρία Σφακιών μετονόμασε σε <<Διοίκηση της Κρήτης>>.

Η αρχή που απέκτησαν οι Κρήτες τους έδωσε κουράγιο να συνεχίσουν τον άνισο αγώνα τους.

Οι Π. Μανουσέλης, Δεληγιαννάκης, Μανουσογιαννάκης, Βουρδουμπάς, Κουρμούλης, Χατζή Γεώργιος και Τσουδερός κατέβηκαν και πολιορκούσαν το Ρέθυμνο.Οι Πρωτοπαπαδάκης και Σήφακας έπιασαν πάλι την Μαλάξα.

Οι Παναγιωτάκης και Τσελεπής κατέλαβαν τις ρίζες της Κυδωνίας.

Η διοίκηση για να συντηρήσει τον αγώνα επέβαλε φόρο, το ένα εικοστό επί του παραγόμενου ελαιόλαδου θα παραδιδόταν στις αρχές. Το λάδι μετά δινόταν στους εμποροπλοιάρχους των Σφακιών οι οποίοι το πουλούσαν στο εξωτερικό μέσω του Λουτρού.

Ο ΤΣΕΛΕΠΗΣ ΕΙΣΒΑΛΕΙ ΣΤΟ ΣΕΛΙΝΟ.

Ο Τσελεπής με τον Παναγιωτάκη και 1500 άνδρες κινήθηκαν για να απελευθερώσουν το Σέλινο από τους Τούρκους και τους Τουρκοκρητικούς. Η νίκη έστεφε τους Έλληνες όμως κακή τύχη και ενώ είχαν στριμώξει τον αρχηγό τους, Καούρη, με εκατό άνδρες του σε ένα σπίτι, στη θέση Σταυρός, ο Τσελεπής σκοτώνεται στις 6 Δεκεμβρίου και οι επιχειρήσεις σταμάτησαν.
Ο ήρωας μεταφέρθηκε στο Λουτρό και ενταφιάστηκε με τιμές στρατηγού, κοντά του έμειναν και 13 ακόμα παλικάρια της επαρχίας, που είχαν πέσει μαζί του( Ανάμεσα τους ήταν ο αδελφός του Χατζή Γεωργίου και ο γιος του Βαρδουλομανούσου).

Ο θάνατος του Τσελεπή ήταν αληθινό πλήγμα για τον αγώνα της Κρήτης, ήταν ο ήρωας που στους μόλις πέντε μήνες της δράσης του έκανε τόσα όσα άλλοι στα δέκα χρόνια του αγώνα.

Είχε κλείσει τους Τούρκους στα τείχη των Χανίων.

Πηγή: www.e-sfakia.gr

Πηγή: www.e-istoria.com

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

Πως δικαιολόγηθηκαν οι Γερμανοί όταν η Κρήτη μετατράπηκε σε νεκροταφείο Ναζί αλεξιπτωτιστών

Δημοσιεύτηκε

στις

Οι δικαιολογίες των Γερμανών για τις σφαγές των αμάχων, όταν η Κρήτη μετατράπηκε σε νεκροταφείο Ναζί αλεξιπτωτιστών. Εκτέλεσαν πάνω από 2.000 κατοίκους, ανάμεσά τους πολλές γυναίκες και παιδιά


Στις 20 Μαΐου του 1941, οι πρώτοι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές πέφτουν στην Κρήτη. Την παραμονή της επίθεσης, οι υπεύθυνοι συλλογής πληροφοριών διαβεβαίωναν τους επικεφαλής των αλεξιπτωτιστών, ότι θα γίνονταν δεκτοί με ενθουσιασμό από τον πληθυσμό του νησιού.

Σκεπτόμενοι εντελώς απλοϊκά και με τρόπο που δεν συνάδει σε έναν τόσο ευαίσθητο κλάδο, όπως αυτός της συλλογής πληροφοριών, υπέθεσαν ότι εφόσον οι Κρήτες είχαν βενιζελική παράδοση, θα βρίσκονταν σε αντίθεση με το δικτατορικό καθεστώς του Μεταξά και τον Γεώργιο Β’.

Η «φιλική» υποδοχή των Κρητών

Πίστευαν ακόμη ότι οι βαρύτατες απώλειες της 5ης Μεραρχίας των Κρητών στο Αλβανικό Μέτωπο, καθώς και ο εγκλωβισμός της στην ηπειρωτική Ελλάδα, θα όξυναν ακόμη περισσότερο την αντίδραση των Κρητών απέναντι στους εκπροσώπους της δικτατορίας και στους Βρετανούς συμμάχους τους. Οι πιο αισιόδοξοι μάλιστα, έφθασαν στο σημείο να πιστεύουν ότι αναμενόταν εξέγερση του κρητικού λαού εναντίον των ελληνικών αρχών και της βρετανικής διοίκησης! Γενική ήταν, ωστόσο, η πεποίθηση ότι τους επιφυλασσόταν φιλική υποδοχή από τον πληθυσμό, γι’ αυτό και έριξαν προκηρύξεις με συνθήματα αναγνώρισης για τους Κρήτες.
Οι τελευταίοι, πράγματι, υποδέχθηκαν τους αλεξιπτωτιστές, αλλά όχι και τόσο φιλικά. Κραδαίνοντας παλαιά τυφέκια, αξίνες, τσεκούρια και μαχαίρια, επιτέθηκαν εναντίον τους και τους προκάλεσαν βαρύτατες απώλειες.

Μέλη της 5ης Μεραρχίας των Κρητών

Η αντίσταση των Κρητικών

Το εύρος και η οξύτητα της κρητικής αντίδρασης προκάλεσαν δυσάρεστη έκπληξη στη γερμανική πλευρά. «Στην Κρήτη μόνο οι πέτρες δεν σηκώνονται να μας χτυπήσουν», έγραψε στο ημερολόγιό του ένας γερμανός ορεινός κυνηγός.
Τις αμέσως επόμενες ημέρες, μετά το τέλος της μάχης, σημειώθηκαν εκτελέσεις βρακοφόρων Κρητών. Πολλοί γερμανοί αλεξιπτωτιστές θεώρησαν ότι επρόκειτο για άνδρες κάποιου επίλεκτου στρατιωτικού σώματος και θέλησαν να εκδικηθούν τις απώλειες που είχαν υποστεί από αυτούς!
Εκείνο, όμως, που εξόργιζε ιδιαίτερα τους Γερμανούς ήταν η ένοπλη δράση των ιερέων και των γυναικών.
Ο συνταγματάρχης Βίτμαν, του 95ου Συντάγματος Ορεινών Κυνηγών, ανέφερε ότι… «η επί της οδού προς την Κάντανον διατεθείσα μαχητική ομάς μηχανικού, με ενισχύσεις αντιαρματικών και μοτοσυκλετιστών, προωθούμενη μέχρι Παλαιοχώρας, διεξήγαγε σκληρότατους αγώνας, ως επί το πλείστον με ομάδας αποθηριωμένων ελευθέρων σκοπευτών».
Μεταξύ αυτών διακρινόταν ο αρχιμανδρίτης Παλαιοχώρας Στυλιανός Φραντζεσκάκης, ο οποίος είχε τεθεί επικεφαλής ομάδας ενοριτών του. Όσες γυναίκες συλλαμβάνονταν, εξετάζονταν στους ώμους, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν έφεραν σημάδια από κοντάκι όπλου, απόδειξη ότι συμμετείχαν στις μάχες.

Νεκρός αλεξιπτωτιστής των Ναζί στην Κρήτη

Τα λουτρά αίματος

Το εκδικητικό μένος των νικητών για την εσφαλμένη εκτίμησή τους, διοχετεύθηκε στους εγκαταλελειμμένους πλέον, από τα στρατεύματα της Βρετανικής Κοινοπολιτείας, κατοίκους του νησιού, οι οποίοι εξαργύρωσαν την αγάπη τους για την ελευθερία με διαδοχικά λουτρά αίματος, καθ’ όλη τη διάρκεια της κατοχής.
Οι γερμανικές δυνάμεις αντιμετώπιζαν για πρώτη φορά, στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, αντίσταση από τον ίδιο τον τοπικό πληθυσμό. Η αντίδρασή τους υπήρξε άμεση και εξαιρετικά βίαιη. Ήδη, κατά τη διάρκεια των μαχών, οι πολίτες που συλλαμβάνονταν ένοπλοι ή κοντά σε σημείο που βρέθηκαν νεκροί Γερμανοί στρατιώτες, εκτελούντο με συνοπτικές διαδικασίες.
Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες των ημερών της γερμανικής εισβολής, καταγράφηκαν 15 γυναίκες. Από την 31η Μαΐου, ο γερμανικός στρατός έθεσε σε εφαρμογή ένα οργανωμένο σχέδιο αντεκδικήσεων.
Μέσα σε έξι μόνο ημέρες (1-6 Ιουνίου) εκτελέσθηκαν 200 Κρήτες σε όλο το νησί. Δεν επρόκειτο πλέον για άτομα που συγκέντρωναν υποψίες συμμετοχής στις μάχες, αλλά για χωρικούς, οι οποίοι συλλαμβάνονταν κατά τη διάρκεια των καθημερινών τους εργασιών. Την 1η Αυγούστου, εκτελέσθηκαν περισσότεροι από 200 πολίτες.

Οι Κρητικοί πολέμησαν σώμα με σώμα με τους Ναζί

Η στάση της γερμανικής διοίκησης

Στις διαμαρτυρίες που δέχθηκε από Κρήτες πρόκριτους, η γερμανική διοίκηση απάντησε ότι οι ντόπιοι κάτοικοι είχαν συμμετάσχει σε μάχες εναντίον γερμανών αλεξιπτωτιστών, ενώ εδώ και 200 χρόνια είχε καταργηθεί διεθνώς το δικαίωμα των πολιτών να συμμετέχουν σε πολεμικές επιχειρήσεις, εφόσον δεν είχαν στρατευθεί.
Το ζήτημα απασχόλησε μεταπολεμικά και το Δικαστήριο Εγκληματιών Πολέμου, το οποίο αποφάνθηκε σε βάρος της γερμανικής διοίκησης, επικαλούμενο το άρθρο 1 της Διεθνούς Σύμβασης της Χάγης του 1907, σύμφωνα με το οποίο οι νόμοι, τα δικαιώματα και οι εκ του πολέμου υποχρεώσεις εφαρμόζονται, όχι μόνο στον τακτικό στρατό, αλλά και στις εθνοφρουρές και τα σώματα των εθελοντών, αρκεί να πληρούν τέσσερις όρους: να διατελούν υπό την αρχηγία προσώπου, το οποίο φέρει την ευθύνη των υφισταμένων του, να έχουν σταθερό και εξ αποστάσεως διακριτό σημείο, να φέρουν φανερά τα όπλα τους και κατά τις επιχειρήσεις να συμμορφώνονται με τους νόμους και τα έθιμα του πολέμου.
Από τα παραπάνω επιβεβαιώνεται, ότι η αμεριμνησία για τον εφοδιασμό των Κρητών εθελοντών με κάποιο είδος στολής η οποία θα τους προσέδιδε επίσημη ιδιότητα, υπήρξε η πιο ασυγχώρητη ενέργεια εναντίον τους.

Ταφή Γερμανών αλεξιπτωτιστών στην Κρήτη

Οι ευθύνες των Βρετανών

Οι ελληνοβρετανικές αρχές ούτε καν φρόντισαν να υποδείξουν στους Κρήτες την καθιέρωση ενός πρόχειρου περιβραχιόνιου, ώστε σε περίπτωση που συλληφθούν να μη χαρακτηριστούν ελεύθεροι σκοπευτές και εκτελεστούν. Υπάρχουν αναφορές, πως κάποιοι αιχμάλωτοι Κρήτες σώθηκαν από το εκτελεστικό απόσπασμα, επιδεικνύοντας τις προσκλήσεις που είχαν λάβει τον χειμώνα για να επανδρώσουν το Σώμα Πολιτοφυλακής. Κατά κύριο λόγο, όμως, οι Γερμανοί δεν έλαβαν υπόψη τους τέτοιου είδους νομικά προσκόμματα. Άλλωστε, σημειώθηκαν εκτελέσεις Ελλήνων και Βρετανών στρατιωτών, ακόμη και με το αιτιολογικό ότι μια απομονωμένη και περικυκλωμένη από τον εχθρό ομάδα αλεξιπτωτιστών, δεν έχει τη δυνατότητα να κρατήσει αιχμαλώτους. Επίσης, οι Γερμανοί με ιδιαίτερο ζήλο εκτελούσαν χωροφύλακες, καθώς  θεωρούσαν ότι ένα αστυνομικό σώμα δεν διατηρεί δικαίωμα συμμετοχής σε στρατιωτικές επιχειρήσεις. Όμως, η χωροφυλακή ήταν επίσημα χαρακτηρισμένο στρατιωτικό σώμα.

Εντούτοις, το Δικαστήριο Εγκληματιών Πολέμου έλαβε υπόψη του και το συμπληρωματικό άρθρο 2 της Διεθνούς Σύμβασης της Χάγης, σύμφωνα με το οποίο υπάρχουν περιπτώσεις, κατά τις οποίες, αντίθετα με το άρθρο 1, οι κάτοικοι μη κατειλημμένης περιοχής, κατά την προσέγγιση του εχθρού, λαμβάνουν αυθόρμητα τα όπλα, χωρίς να οργανωθούν, ελλείψει χρόνου. Σε αυτή την περίπτωση, αρκεί να φέρουν φανερά τα όπλα τους και να συμμορφώνονται προς τους νόμους και τα έθιμα του πολέμου.

Οι Ναζί προχώρησαν σε θηριωδίες εναντίον των αμάχων της Κρήτης για να εκδικηθούν τις απώλειές τους

Οι γερμανικές δικαιολογίες

Οι Γερμανοί, μεταπολεμικά, προσπάθησαν να δικαιολογήσουν τις μαζικές εκτελέσεις πολιτών, ισχυριζόμενοι πως αυτές πραγματοποιήθηκαν από εξαγριωμένους αλεξιπτωτιστές, οι οποίοι με αυτόν τον τρόπο θέλησαν να εκδικηθούν τον φρικτό θάνατο, που βρήκαν οι σύντροφοί τους στα χέρια των αποθηριωμένων χωρικών.

Οι  αλεξιπτωτιστές, υπό το κράτος των εντυπώσεων της απώλειας τόσων συμπολεμιστών τους, διοχέτευσαν την οργή τους στους άμαχους Κρήτες. Οι εξορυγμένοι οφθαλμοί πολλών νεκρών, τα σοβαρότατα τραύματα από θλώντα όργανα και οι εκτεταμένες πληγές από σφαίρες, απαγορευμένες από τη Συνθήκη της Γενεύης, τους εξόργιζαν.

Τα πτώματα, επί πολλές ημέρες δεν είχαν ενταφιασθεί. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη δυνατή ζέστη του Μαΐου εκείνου του έτους, είχε ως αποτέλεσμα να υποστούν σημαντικές αλλοιώσεις. Τα περισσότερα έγιναν βορά στα σκυλιά και στα αρπακτικά πουλιά (είναι γνωστό ότι το πρώτο που αφαιρούν από ένα πτώμα τα αρπακτικά πουλιά είναι οι οφθαλμοί). Πολλά επίσης αλεξίπτωτα δεν άνοιξαν, με συνέπεια οι αλεξιπτωτιστές να μεταβληθούν σε μια άμορφη μάζα στο έδαφος, ενώ άλλοι διαμελίστηκαν, όντας ακόμη στον αέρα, εξαιτίας των απανωτών πολυβολισμών που δέχονταν. Ο Φόρκμαν Κουν, στο βιβλίο του «German Paratroops in World War II», γράφει: «Πολλοί αλεξιπτωτιστές σκοτώθηκαν στον αέρα. Ο διοικητής του 4ουΛόχου Αλεξιπτωτιστών, Μόραβετς και όλοι οι άλλοι αξιωματικοί, είχαν θερισθεί από το πυρ του εχθρού. Τα αλεξίπτωτα έφερναν μόνον αδρανή κακόμορφα πτώματα στο έδαφος». Οι νεαροί αλεξιπτωτιστές δεν είχαν εξοικειωθεί με την επίδραση τόσων παραγόντων, στα επί πολλές ημέρες άταφα  πτώματα. Κατά συνέπεια, όλες τις αιτίες αλλοίωσής τους, τις απέδιδαν στην κακοποίηση.

Πολεμιστές Μαορί, οι οποίοι ήταν ενταγμένοι στις βρετανικές δυνάμεις, θεωρούνται υπεύθυνοι για κάποιες φρικιαστικές πρακτικές εναντίον των Ναζί

Η επιστημονική αλήθεια

Ιατροδικαστές της Εγκληματολογικής Υπηρεσίας του Βερολίνου, όμως, οι οποίοι εξέτασαν τα πτώματα, αποφάνθηκαν ότι οι εξορυγμένοι οφθαλμοί οφείλονταν στην καταλυτική επίδραση του ηλίου και στα αρπακτικά πουλιά. Τα τεράστια τραύματα είχαν προκληθεί από τα γεωργικά εργαλεία των χωρικών. Όσο για τις «απαγορευμένες» σφαίρες, αυτές προέρχονταν από τυφέκια Gras, των οποίων τα μολυβένια βλήματα δεν έφεραν μεταλλική επικάλυψη.
Αυτά, συμπιεζόμενα και παραμορφούμενα στο ανθρώπινο σώμα, δημιουργούσαν εκτεταμένα τραύματα. Σε όλο το νησί δεν διαπιστώθηκαν περισσότερα από δέκα περιστατικά ακροτήτων σε βάρος Γερμανών αλεξιπτωτιστών, των οποίων, μάλιστα, οι υπεύθυνοι δεν αναγνωρίζονται με απόλυτη βεβαιότητα. Συγκεκριμένα, ανακαλύφθηκαν πτώματα Γερμανών με κομμένα τα γεννητικά τους όργανα και τοποθετημένα στο στόμα. Η φρικιαστική αυτή πρακτική, «φωτογραφίζει», κατά πάσα πιθανότητα, ως υπεύθυνους τους πολεμιστές Μαορί, οι οποίοι ήταν ενταγμένοι στις βρετανικές δυνάμεις.
Πάντως, οι εκτελέσεις 2.000 περίπου αμάχων στην Κρήτη, από τον Μάιο έως τον Σεπτέμβριο του 1941, είναι γνωστό σε ποιους πρέπει να αποδοθούν.

Νίκος Γιαννόπουλος
ιστορικός

mixanitouxronou.gr

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

Μονή Οδηγητρίας, το «Άγιον Όρος» της Κρήτης

Δημοσιεύτηκε

στις

Στον ορεινό όγκο των Αστερουσίων Ορέων, στα νότια του νομού Ηρακλείου, που αποτελούν το «Άγιον Όρος» της Κρήτης, δεσπόζει εδώ και αρκετούς αιώνες η Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Οδηγήτριας


Το μοναστήρι της Οδηγήτριας, χτισμένο σε οχυρή θέση στη ΝΔ πλευρά της οροσειράς των Αστερουσίων, ανάμεσα στο χωριό Λίσταρος και τον όρμο των Καλών Λιμένων, δεσπόζει στην ερημική περιοχή, η οποία προσφέρεται για πνευματική άσκηση και προσευχή.

Το καθολικό

Ιδρύθηκε το 14ο αιώνα και σχετίζεται με την οικογένεια των Καλλέργηδων, στους οποίους ανήκε. Θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα μοναστήρια της Κρήτης, αφού αναφέρεται σε έγγραφο του Δουκικού Αρχείου του Χάνδακα (Ηράκλειο) το 1393. Στη Μονή υπάγονται και πλήθος ερημητηρίων, αλλά και εξωκκλησιών με αξιόλογες τοιχογραφίες.

Σ” αυτή τη Μονή υπάγεται και το προγενέστερο αυτής μοναστικό κέντρο των Αγίων Ευτυχιανών, όπου κατά την παράδοση ετάφησαν οι Άγιοι Ευτύχιος, Ευτυχιανός και Κασσιανή οι αυτάδελφοι. Αδελφοί της Μονής υπήρξαν και οι Άγιοι αυτάδελφοι Παρθένιος και Ευμένιος, οι κτήτορες της Ιεράς Μονής Κουδουμά.

Ο ιδρυτής και το όνομα

Σύμφωνα με την παράδοση, η Μονή ιδρύθηκε από μια γυναίκα που κατοικούσε στην περιοχή Λιβαδιώτη κοντά στο χωριό Πόμπια. Καταγόταν από πλούσια οικογένεια και είχε μια κόρη. Μετά το θάνατο του άνδρα της πέθανε ξαφνικά και η κόρη την ημέρα των αρραβώνων της. Η μητέρα εγκατέλειψε το σπίτι της παρακαλώντας την Παναγία να την οδηγήσει. Η Παναγία με κάποιο σημείο της υπέδειξε να αναστηλώσει το κατεστραμμένο μοναστήρι και να γίνει μοναχή. Πράγματι, διέθεσε όλη την περιουσία της και έκτισε ένα μεγάλο γυναικείο μοναστήρι, το οποίο ονόμασε Οδηγήτρια.

Τα κτήματά της στο Λιβαδιώτη τα δώρισε όλα στο μοναστήρι και η ίδια εγκαταστάθηκε σε αυτό με το όνομα Μάρθα. Το όνομα της Μάρθας μοναχής μνημονεύεται μέχρι σήμερα στις λειτουργίες που γίνονται στη Μονή, ως κτητόρισσας.

Σύμφωνα με άλλη ιστορική εκδοχή, το όνομα της Μονής Οδηγήτριας σχετίζεται με κάποιο αντίγραφο της περίφημης εικόνας της Μονής Οδηγών της Κωνσταντινούπολης, η οποία αποδίδεται στον Ευαγγελιστή Λουκά και είναι από τις πιο αγαπητές και θαυματουργές εικόνες στο Βυζάντιο.

Στη Μονή Οδηγήτριας δημιουργήθηκαν τα αριστουργήματα της κρητικής ζωγραφικής του 15ου αιώνα, όπως π.χ. του ζωγράφου Αγγέλου που φιλοτέχνησε το τέμπλο της εκκλησίας. Σήμερα στη μονή σώζονται τέσσερις εικόνες του Αγγέλου: ο Χριστός η άμπελος, η Θεοτόκος Ζωοδόχος Πηγή, ο Ασπασμός Πέτρου και Παύλου και ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος. Αξιόλογα έργα της αγιογραφίας εκείνης της εποχής αποτέλεσαν και οι τοιχογραφίες στα εξωκκλήσια του Αγίου Ανδρέα και του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στο Βαθύ Λαγκό, τα οποία υπάγονται στη Μονή Οδηγήτριας. Τα έργα αυτά ανήκουν στην πρώιμη περίοδο μιας λαμπρής τεχνοτροπίας της Παλαιολόγειας τέχνης. Οι τελευταίες χρονολογημένες τοιχογραφίες τοποθετούνται στην τρίτη δεκαετία του 14ου αιώνα.

Το Μοναστήρι Οδηγητρίας διέθετε και μεγάλη βιβλιοθήκη, όπου εργάζονταν πολλοί λόγιοι μοναχοί και αντιγραφείς χειρογράφων. Υπάρχουν επίσης πολλά έγγραφα στα κρατικά αρχεία της Βενετίας, κυρίως συμβόλαια αγορών και πωλήσεων, από τα οποία προκύπτει ότι την περίοδο της Ενετοκρατίας το Μοναστήρι ήταν από τα μεγαλύτερα και πλουσιότερα στην Κρήτη.

Ο καλόγερος Ξωπατέρας

Η Κρήτη, ύστερα από ένα μακροχρόνιο ηρωικό αγώνα που κράτησε από το 1645 έως το 1669, έπεσε τελικά στην οθωμανική κατοχή μετά τη μακρόχρονη πολιορκία του Χάνδακα, που κράτησε είκοσι ένα χρόνια. Με την κατάκτηση αυτή της Κρήτης αρχίζει μια από τις δυσκολότερες περιόδους της ιστορίας του νησιού. Η γενικότερη οικονομική εξαθλίωση έπληξε και τα μοναστήρια, που μετατράπηκαν σε ορμητήρια επαναστατών και καταφύγια αμάχων, συμβάλλοντας υλικά και ηθικά στους απελευθερωτικούς αγώνες.

Η Μονή Οδηγήτριας έδωσε σκληρό αγώνα για να διαφυλάξει την ορθόδοξη πίστη και να προστατέψει τον πληθυσμό από τη βία των Οθωμανών. Μοίραζε τα πενιχρά εισοδήματά της στον άμαχο πληθυσμό και παρείχε κάθε είδους βοήθεια στους χαΐνηδες, τους ανυπότακτους που κατάφευγαν στα βουνά και δημιουργούσαν μικρές αντιστασιακές ομάδες κατά της οθωμανικής καταπίεσης.

Από τους πιο φημισμένους χαΐνηδες της Κρήτης υπήρξε ο Ξωπατέρας, καλόγερος της Μονής Οδηγήτριας, μια από τις ηρωικότερες μορφές της κρητικής ιστορίας. Μαζί με τον Ξωπατέρα και άλλοι αγωνιστές καλόγεροι του μοναστηριού είχαν ενεργό ρόλο στους αγώνες για την απελευθέρωση από τους Τούρκους. Ονομαστοί επαναστάτες της περιοχής ήταν ο Μιχάλης Κουρμούλης, ο Μιχαήλ Κόρακας, ο Μαλικούτης, ο Τσακίρης, ο Κορνάρος.

Η καταστροφή

Μετά το θάνατο του Ξωπατέρα οι κατακτητές Οθωμανοί ξέσπασαν την οργή τους στο μοναστήρι καταστρέφοντας τα κτήρια και λεηλατώντας ιερά σκεύη, βιβλία και ό,τι άλλο βρήκαν μπροστά τους.

Την ανασυγκρότηση και αναστήλωση της Μονής Οδηγήτριας αποφάσισε το 1841 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Κρήτης, όπως αναφέρεται στο σχετικό «συστατικόν» του ΙΘ” αιώνα. Οι λιγοστοί μοναχοί που έμειναν συνέβαλαν στην προσπάθεια ανασυγκρότησης. Το Μάιο του 1844 το Οικουμενικό Πατριαρχείο, για να βοηθήσει στην αποκατάσταση του μοναστηριού, το έθεσε υπό την προστασία του με Σιγίλιον με το οποίο κατέστησε τη Μονή Οδηγήτριας Σταυροπηγιακή. Η κατάσταση του μοναστηριού βελτιώνεται τον επόμενο χρόνο, όπως επιβεβαιώνεται από πατριαρχική επιστολή (1845). Το 1853 το Πατριαρχείο ζήτησε την οικονομική αρωγή του μοναστηριού για την ίδρυση Ορφανοτροφείου στην Κωνσταντινούπολη. Χρηματική βοήθεια έστειλε η Οδηγήτρια και στη χριστιανική κοινότητα του Ηρακλείου για την ενίσχυση των ελληνικών σχολείων της Κρήτης και την ανέγερση του Ιερού Ναού του Αγίου Μηνά.

Σε όλη τη διάρκεια της οθωμανικής κατοχής και ζοφερής κυριαρχίας η Μονή Οδηγήτριας, παρά τα προβλήματα που αντιμετώπιζε, δε σταμάτησε να ενισχύει με κάθε μέσο τους επαναστάτες. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι σε δύο ηγουμένους της Μονής (Γεράσιμο και Αγαθάγγελο) απονεμήθηκε ο τίτλος του οπλαρχηγού. Στη μεγάλη Κρητική Επανάσταση του 1866 η Οδηγήτρια είχε μετατραπεί σε μπαρουταποθήκη, με πρωτεργάτη τον ηγούμενο Γεράσιμο. Αυτός ανέπτυξε πλούσια αντιστασιακή δράση, εκλέχθηκε Επίτροπος του χριστιανικού πληθυσμού του νομού Ηρακλείου και γενικός ταμίας της Επανάστασης και πήρε μέρος σε όλες τις σημαντικές αποφάσεις της κρίσιμης αυτής περιόδου.

Ο Κόρακας

Αξιοσημείωτη είναι και η επίσκεψη του γέροντα πια αγωνιστή της Επανάστασης καπετάν Μιχάλη Κόρακα τον Αύγουστο του 1882, λίγο πριν πεθάνει. Ο καπενάν Μιχάλης επισκέφθηκε για τελευταία φορά το ναό της Παναγίας της Οδηγήτριας και αποχαιρέτησε τους παλιούς γνώριμους, φίλους και συμπολεμιστές, μεταξύ των οποίων και τον ηγούμενο Γεράσιμο Μανιδάκη. Μαζί του προσκύνησε για τελευταία φορά τις εκκλησίες στο Μάρτσαλο και το Αγιοφάραγγο και τέλεσαν μαζί μνημόσυνο στη μνήμη του Ξωπατέρα. Στην Επανάσταση του 1897 η Μονή Οδηγήτριας φιλοξένησε το γιο του Μιχαήλ Κόρακα, Αριστοτέλη, λοχαγό και αρχηγό του ελληνικού στρατού στις ανατολικές επαρχίες της Κρήτης, ο οποίος ποτέ δεν ξέχασε πως σώθηκε χάρη στη βοήθεια του μοναστηριού.

Οι περιπέτειες του μοναστηριού συνεχίστηκαν και κατά τη γερμανική κατοχή, όταν το μοναστήρι κινδύνεψε να καεί για δεύτερη φορά επειδή περιέθαλψε τους αντάρτες. Την περίοδο αυτή τα κειμήλια του μοναστηριού και οι εικόνες είχαν μεταφερθεί στο γειτονικό χωριό Λίσταρος για προστασία.

Η σημερινή κατάσταση της Ι. Μονής

Η Μονή συνέχισε να λειτουργεί με μοναχούς, όπως αποδεικνύεται από τους πίνακες των Δήμων και Κοινοτήτων του 1920 και την απογραφή του 1928. Το 1935 με τον Αναγκαστικό Νόμο της 24ης Οκτωβρίου η Μονή Οδηγήτριας κηρύχτηκε τελικά μόνιμη.

Το 1926 απαλλοτριώθηκε μεγάλο μέρος των κτημάτων του μοναστηριού, σύμφωνα με το νόμο περί ταμείων εφέδρων πολεμιστών Κρήτης. Τότε τα 3/5 των κτημάτων της Μονής μοιράστηκαν στους κατοίκους της περιοχής.

Το 1977 το μοναστήρι ηλεκτροδοτείται και υδροδοτείται με νερό από την τοποθεσία «Νέο Περιβόλι», το οποίο μεταφερόταν στη μεγάλη υδροδεξαμενή που κατασκευάστηκε στο κεντρικό συγκρότημα. Παράλληλα, από το 1989 αρχίζει να εκδηλώνεται το ενδιαφέρον του δασαρχείου για την προστασία της περιοχής, με δενδροφυτεύσεις και εκτεταμένες περιφράξεις τόσο στα κτήματα του μοναστηριού όσο και στο χώρο του μοναστηριού, ώστε να προστατευτεί από τις καταστροφές που προκαλούσαν τα ζώα. Λίγο αργότερα ξεκίνησε μια ευρύτατη προσπάθεια αναστήλωσης του μοναστηριού και των μνημείων του, με χρηματοδότηση των ΜΟΠ Κρήτης και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Οι βασικοί πόροι προέρχονται από τα εισοδήματα του μοναστηριού και τη βοήθεια των κατοίκων της περιοχής. Στη Μονή Οδηγήτριας εγκαταβιούν σήμερα δύο μοναχοί: ο ιερομόναχος και ηγούμενος του μοναστηριού Παρθένιος Βουλγαράκης και ο ιερομόναχος Ευτυχιανός Σηφάκης. Επίσης στην περιοχή του Αγιοφάραγγου εγκαταβιεί ο ερημίτης π. Θεόδωρος.

crete2day.gr

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Facebook

Δημοφιλη