Connect with us

ΙΣΤΟΡΙΑ

H ιστορία της Ελεύθερνας

Δημοσιεύτηκε

στις

Η Ελεύθερνα ήταν κατά την αρχαιότητα πόλη της Κρήτης


Βρισκόταν στο σημερινό Νομό Ρεθύμνου, 25 χιλιόμετρα νότια της πόλης του Ρεθύμνου, κάπου 12 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Μονής Αρκαδίου. Ο αρχαιολογικός χώρος καταλαμβάνει μια οδοντωτή κορυφογραμμή του Ψηλορείτη, σε ύψος 380 μέτρων.

Την πόλη ίδρυσαν οι Δωριείς τον 9ο αιώνα π.Χ. στη διασταύρωση των δρόμων που ένωναν τις πόλεις Κυδωνία, Κνωσσό και το ιερό στο όρος Ίδη. Στη θέση Ορθή Πέτρα έχει έρθει στο φως νεκρόπολη των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων. Το 2010 ανακοινώθηκε η ανακάλυψη στην περιοχή διπλού τάφου ηλικίας 2.700 ετών, που έκρυβε περισσότερα από 3.000 φύλλα χρυσού και την πρώτη απεικόνιση της µέλισσας ως θεάς.

Η Ελεύθερνα, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Κρητικού Πολέμου (205 π.Χ. έως 200 π.Χ.), τάχθηκε με στο πλευρό του βασιλιά της Μακεδονίας, Φιλίππου Ε’, ενάντια στη Ρόδο και την Κνωσσό.

Μετά την κατάληψη του νησιού από τους Ρωμαίους, πολιορκήθηκε και δεν έπεσε στα χέρια του Κόιντου Καικήλιου Μέτελλου παρά μέσω προδοσίας. Η πόλη εξακολούθησε να αναπτύσσεται, ενώ ανοικοδομήθηκαν λουτρά, βίλλες και δημόσια κτίρια. Την ευμάρεια της πόλης απείλησε ένας σεισμός το 365.

Κατά τη βυζαντινή περίοδο η πόλη έγινε έδρα επισκοπής, με αποτέλεσμα να χτιστεί μια βασιλική στα μέσα του 7ου αιώνα. Τελικά, οι επιδρομές των Αράβων τον 8ο αιώνα και ένας νέος σεισμός το 796 οδήγησαν την πόλη σε παρακμή.

Οι ανασκαφές στην περιοχή της Ελεύθερνας ξεκίνησαν πριν 16 χρόνια, το 1985, όταν ο τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου Κρήτης αποφάσισε να ερευνήσει και να φέρει στο φως τη γνωστή από τις φιλολογικές μαρτυρίες αρχαία πόλη. Μικρής έκτασης έρευνα είχε πραγματοποιηθεί στην περιοχή και το 1929 από την Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή υπό τη διεύθυνση του H. Payne.

Τα μυστικά των πίθων της Ελεύθερνας

Η αρχαία νεκρόπολη που παθιάζει τους αρχαιολόγους έκρυβε μέσα σε τρία τεράστια ασύλητα νεκρικά πιθάρια πολλές νέες εκπλήξεις

Ο άνδρας της είχε πεθάνει πριν από λίγα χρόνια, μα ο μεγάλος γιος της ήταν ένας από τους άρχοντες-πρίγκιπες του πλούσιου και δυνατού κράτους. Ένας πολεμιστής που κληρονόμησε το τιμημένο όνομα και τα προνόμια του πατέρα του μαζί με τα πολύτιμα όπλα του. Κι εκείνη, μια περήφανη για όλα τούτα γυναίκα, νέα ακόμη και όμορφη μέσα στα αέρινα ενδύματά της και τα χρυσά της κοσμήματα. Γνώριζε καλά ποια ήταν η θέση της, παρ’ ότι γυναίκα, κι όταν έβγαινε στην άκρη του λόφου για να αντικρίσει την πεδιάδα και ψηλά το βουνό, την Ίδη, ήξερε πως τούτος ο όμορφος, γεμάτος νερά, δένδρα και άγρια ζώα τόπος ήταν και δικός της.

Τα δύο μικρότερα παιδιά της ήταν τώρα η μεγάλη της έννοια, γι’ αυτό όταν αρρώστησε, ένα καλοκαίρι με πολλές βροχές και υψηλές θερμοκρασίες, αυτά σκεφτόταν πρώτα. Οχι για πολύ. Εσβησε γρήγορα με τα μικρά γύρω από το κρεβάτι της. Γι’ αυτήν όμως η κοινωνία είχε επιφυλάξει ειδικές τιμές – όχι όπως στις άλλες, απλές γυναίκες – και η ταφή της μετά την καύση έγινε σε έναν τεράστιο πίθο με τα κοσμήματα και τα μυροδοχεία της να τη συνοδεύουν. Σύντομα θα την ακολουθούσαν και τα δύο της παιδιά. Το ταφικό πιθάρι ξανάνοιξε, εκείνη σπρώχτηκε απαλά στο βάθος και χώρεσαν τα νήπια. Πλέον είχε περάσει στη λήθη. Από τότε χρειάστηκε να περάσουν 28 αιώνες ώσπου κάποιος να ταράξει τον ύπνο της αρχόντισσας και των παιδιών της.

Είναι αυτή η αλήθεια για τα ευρήματα που ήρθαν στο φως εφέτος το καλοκαίρι στην Αρχαία Ελεύθερνα της Κρήτης; Δημοσιογραφική αδεία η ιστορία πλάστηκε από υλικά αληθινά αλλά και φανταστικά. Ο αρχαιολόγος θα τα βάλει στη θέση τους.

Από τον  κ. Νίκο Σταμπολίδη, καθηγητή Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης και επικεφαλής των αρχαιολογικών ανασκαφών στη νεκρόπολη της Αρχαίας Ελεύθερνας από το 1985, μάθαμε για το εξαιρετικό εύρημα μέσα από τις περιγραφές και τις φωτογραφίες. Στην αρχαία νεκρόπολη της Ελεύθερνας που ξαφνιάζει σταθερά τους αρχαιολόγους μοιάζοντας ανεξάντλητη, ένα ακόμη εύρημα ήρθε να ταράξει τα νερά.
Τρεις τεράστιοι πίθοι, ύψους ο καθένας 2 μέτρων, τοποθετημένοι πλάγια και εν σειρά ώστε ο πυθμένας του ενός να φράσσει το στόμιο του άλλου. Τρεις ταφικοί πίθοι δηλαδή, ασύλητοι, με τους σκελετούς των νεκρών στο εσωτερικό τους και μαζί τα κτερίσματα που τους συνόδευαν στον θάνατο. «Ως τώρα αγνοούσαμε αυτόν τον τρόπο ταφής, με τον έναν πίθο να σφραγίζει τον άλλον» λέει ο κ. Σταμπολίδης. «Είχαμε όμως κι άλλη έκπληξη, καθώς πάνω από τους πίθους σχηματίζονται ψευδοθόλια, καμάρες δηλαδή από λίθους, οι οποίοι είχαν τοποθετηθεί με εκφορικό τρόπο. Μοιάζουν με θολωτούς τάφους, αλλά πολύ προτού εμφανιστούν αυτοί» προσθέτει.

Τα ευρήματα του τάφου ήταν ένα ανέλπιστο δώρο για τον κ. Σταμπολίδη και τους συνεργάτες του, την Εύα Μητάκη, την Κατερίνα Σκουρλή και τον Νίκο Μαραγκουδάκη. Λίγο πριν κλείσει για φέτος η έρευνά τους, κι εκεί που καθάριζαν τα όρια του διπλανού τάφου, είδαν την είσοδο ενός καινούργιου. Το χώμα που σκέπαζε τα οστά μέσα στον πίθο ήταν γεμάτο χρυσά ελάσματα και πλακίδια, τα οποία μπορούν να επανασυνδεθούν ώστε να δούμε στο μέλλον την εικόνα που παρουσίαζε το ύφασμα το οποίο κάλυπτε τους νεκρούς.Ο χρυσός του τάφου είναι αιγυπτιακής ή μικρασιατικής προέλευσης. Δεν είναι η πρώτη φορά που το νεκροταφείο αυτό δείχνει πως η Ελεύθερνα διατηρούσε στενές σχέσεις με χώρες της Ανατολής, Αίγυπτο, Συρία και Κύπρο. Μάλιστα, ο κ. Σταμπολίδης συνδέει τα νέα ευρήματά του με τον θησαυρό του Κροίσου, αλλά και με το περιδέραιο της Εφεσίας Αρτέμιδος.

Η μελέτη του μόλις άρχισε. Το 2010 ανακοινώθηκε η ανακάλυψη στην περιοχή διπλού τάφου ηλικίας 2.700 ετών, που έκρυβε περισσότερα από 3.000 φύλλα χρυσού και την πρώτη απεικόνιση της μέλισσας ως θεάς.Το κόσμημα που είχε κρεμασμένο στο λαιμό της η νεκρή κοπέλα, έτσι απεικονίζει ένα κρινάκι.Ανάποδα, όμως, δείχνει μια θεά-μέλισσα με το σώμα και τα φτερά της Πότε θεά-μέλισσα, πότε κρίνοςΗ κοπέλα στο μπούστο της έφερε πλούσια κοσμήματα. «Μαζέψαμε 386 χάντρες από ήλεκτρον, φαγεντιανή, ορεία κρύσταλλο,αμέθυστο, κορνεόλι και μια σιδερένια πόρπη με ένα τμήμα από το ύφασμα που συγκρατούσε», λέει ο ανασκαφέας.

Elefth1-292x300Για εκείνον, όμως, το σημαντικότερο όλων είναι ένα χρυσό κόσμημα που απεικονίζει μια δαιδαλική θεά-μέλισσα. Παρά το μικρό μέγεθός του (ύψος 2-3 εκατοστά) είναι ευδιάκριτη η μορφή της γυναίκας με φενάκη (περούκα), όπως επίσης τα χέρια της-στήμονες, που κρατούν τους μαστούς της, το σώμα της μέλισσας και τα φτερά της στολισμένα με τοσοδούλικα υπέροχα λουλούδια. Όταν το αντιστρέψεις βάζοντας το επάνω κάτω, η θεά εξαφανίζεται και εμφανίζεται ένα ωραιότατο άνθος, ένας κρίνος. Πρόκειται για ένα αντικείμενο αμφίσημο, για έναν «γρύλο», όπως το λένε στην Κρήτη.

Τύχη αγαθή

Καθαρίζοντας μια σύγχρονη ξερολιθιά από τις πολλές που έχουν φτιάξει οι αγρότες της περιοχής και ενώ όλοι πίστευαν ότι βρίσκονται σε παρθένο έδαφος, προέκυψε το αναπάντεχο εύρημα. «Απόδειξη ότι ο αρχαιολόγος δεν μπορεί να είναι σίγουρος για τίποτε» σχολιάζει ο κ. Σταμπολίδης. Γιατί στο ένα μέτρο κάτω από την κιμηλιά εντοπίστηκαν κατ’ αρχάς δύο παράλληλοι τοίχοι. Και μέσα στο όριό τους αλλά βαθύτερα από αυτούς υπήρχαν οι τρεις πίθοι.
Τύχη αγαθή οι τάφοι – πιθάρια – ήταν ασύλητοι. Ο βαθύτερα ευρισκόμενος, που ήταν και ο αρχαιότερος, περιείχε τρεις σκελετούς και, όπως φαίνεται αρχικώς, τοποθετήθηκε ο ένας για να ακολουθήσουν οι άλλοι δύο, σαφώς μικρών διαστάσεων.

Επάνω στο μέτωπο του μεγάλου σκελετού υπήρχε μια χρυσή ταινία, η οποία είχε δεθεί στο μέτωπό του με κορδόνι, όπως δείχνουν οι οπές στα άκρα της. Περόνες χρυσές, ασημένιες και από σίδηρο, χάντρες από ορεία κρύσταλλο και κορνεόλη, τρεις σφραγιδόλιθοι από φαγεντιανή, κορνεόλη και ημιπολύτιμο λίθο και ένας σκαραβαίος με φτερωτές θεότητες ήταν τοποθετημένα δίπλα στους νεκρούς. Και ακόμη μία εντυπωσιακή σε μέγεθος χάλκινη αρύταινα (κουτάλα) με χέρι μισού μέτρου που απολήγει σε νυκτικό πτηνό και έχει πολύ βαθύ σώμα σαν τις ημισφαιρικές κυπριακές φυάλες ή κατά τα μυκηναϊκά πρότυπα. Αλλά και έξω από το στόμιο του πιθαριού, και αφού προφανώς είχε χρησιμοποιηθεί στις ταφικές τελετές, βρέθηκε μια εισηγμένη κυπριακή οινοχόη του 8ου αιώνα π.Χ.

Στον δεύτερο πίθο υπήρχε ένας μόνο σκελετός με μια χρυσή και μια σιδερένια περόνη. Το ίδιο και στον τρίτο και νεότερο, όπου όμως τα κτερίσματα ήταν πλούσια: ένα περιδέραιο από μικρούς χρυσούς ρόδακες, χρυσά ημίτομα κεφαλάκια και περόνες χάλκινες και σιδερένιες.

Ο Ομηρος

Τα ερωτήματα όμως συσσωρεύονται: «Προς τι αυτή η κατασκευή;» αναρωτιέται ο κ. Σταμπολίδης, προβληματισμένος για τη χρονολόγηση των δύο τοίχων και συγκεκριμένα αν είναι της Γεωμετρικής Εποχής ή προγενέστεροι, μέσα στους οποίους μπορεί να ήρθαν αργότερα και να τοποθέτησαν τους ταφικούς πίθους. «Και επίσης, ποιοι μπορεί να είναι οι νεκροί;» συνεχίζει.

Οι ανθρωπολόγοι στους οποίους εστάλη για εξέταση σκελετικό υλικό των ταφών θα ολοκληρώσουν τη μελέτη τους σε έξι μήνες περίπου. Ο ίδιος όμως θεωρεί πιθανό από το είδος των ευρημάτων – κοσμήματα αλλά καθόλου όπλα – να πρόκειται για ταφές γυναικών και παιδιών. «Πράγμα που θα εξηγούσε πού επιτέλους θάπτονταν οι υψηλού κύρους γυναίκες των πολεμιστών-πριγκίπων της Ελεύθερνας, αφού, όπως ήδη γνωρίζουμε από τα παλαιότερα ευρήματά μας, αυτοί καίγονταν στην πυρά» λέει. Γιατί οι ελάχιστες περιπτώσεις καύσης γυναικών που έχουν βρεθεί στην Ελεύθερνα δίπλα στους άνδρες πολεμιστές είναι αυτές εγκύων που πέθαναν στη γέννα (συγκινητικό ήταν το εύρημα πριν από δύο χρόνια του κρανίου ενός εμβρύου ανάμεσα στα καμένα οστά μιας γυναικείας ταφής). Κατά τον Ομηρο άλλωστε μόνον αυτές οι αρχόντισσες μπορούσαν να συμμετέχουν στο «θεσπιδαές πυρ».

Τα μυστήρια

Κι αν οι σκελετοί των πίθων δεν είναι γυναικείοι; Σ’ αυτή την περίπτωση η ταφή ενηλίκων ανδρών θα οδηγήσει σε σκέψεις για κάποια διαφοροποίηση ανάμεσα σε ντόπιους που ακολουθούσαν το έθιμο ταφής των προγόνων τους και σε επήλυδες που έκαναν καύση των νεκρών, όπως σημειώνει ο κ. Σταμπολίδης.
Πολλά από τα κτερίσματα πάντως, ιδίως του πρώτου πιθαριού, είναι ακριβώς ίδια με εκείνα που έχουν βρεθεί στον μεγάλο λαξευτό τάφο ο οποίος ήρθε στο φως πριν από μερικά χρόνια με τα καμένα οστά των πριγκίπων-πολεμιστών της Ελεύθερνας.

Ενα από τα άλυτα μυστήρια της Ελεύθερνας όμως είναι τα κρητομυκηναϊκά ευρήματα, δηλαδή οι σφραγιδόλιθοι ή τα λίθινα αγγεία ανθοφορίας, που έχουν βρεθεί εκεί όπου κανείς δεν τα ανέμενε: Μέσα στο χώμα των τύμβων της Γεωμετρικής Εποχής. Πώς και γιατί, άγνωστο. «Ισως θα πρέπει να περιμένει κανείς να βρεθούν μέσα στη νεκρόπολη και τάφοι αυτής της πρώιμης περιόδου, της Κρητομηκυναϊκής» απαντά ο κ. Σταμπολίδης.
Το νεκροταφείο της Ελεύθερνας, η Ορθή Πέτρα όπως έχει ονομασθεί εξαιτίας της ύπαρξης ενός γιγαντιαίου πεσσού – όπως οι οβελίσκοι της Αιγύπτου -, και το δαιδαλικό κενοτάφιο έχουν εντοπισθεί στο ανατολικό όριο της ως τώρα ανασκαφής. Πόσω μάλλον που τα όρια της νεκρόπολης δεν έχουν επισημανθεί προς καμία κατεύθυνση. «Αυτό σημαίνει ότι η έρευνα θα πρέπει να συνεχισθεί και πέραν της υπάρχουσας ανασκαφής, όπου ελπίζουμε ότι θα εντοπισθούν και ευρήματα της Υστερομινωικής Εποχής. Δηλαδή από το 1600 π.Χ. και κάτω» καταλήγει ο κ. Σταμπολίδης, ανοίγοντας έτσι ένα νέο κεφάλαιο ερευνών στην πολυσήμαντη Ελεύθερνα.

 

Το στέγαστρο της νεκρόπολης

wall1

Το 2007 δεν ήταν για την Ελεύθερνα μόνον έτος αποκαλύψεων. Τον επόμενο χρόνο θα εγκαινιασθεί το στέγαστρο 1.400 τ.μ. το οποίο καλύπτει τον αρχαιολογικό χώρο που έχει ανασκαφεί ως τώρα, με έναν εντελώς ιδιαίτερο τρόπο ώστε να δημιουργείται η αίσθηση ενός ανοιχτού μουσείου. Σε σχέδια του αρχιτέκτονα κ. Δημήτρη Κουτσογιάννη η κατασκευή παρέχει την ασφαλέστερη δυνατή προστασία των αρχαιοτήτων με μια αισθητική που δεν προσβάλλει το τοπίο. Παράλληλα παρέχει τη δυνατότητα περιμετρικής περιήγησης των αρχαιοτήτων χάρη σε έναν υπερυψωμένο διάδρομο, ενώ υπάρχουν στάσεις για την ενημέρωση των επισκεπτών με πληροφοριακό υλικό.

Για την ολοκλήρωση του χώρου ώστε να λειτουργήσει και να γίνει επισκέψιμος απομένουν μόνον οι ειδικοί φωτισμοί των μνημείων, κάποιες εργασίες συντήρησης σε αυτά και η τοποθέτηση των αναλογίων για το πληροφοριακό υλικό.
Ας σημειωθεί ότι όλο το έργο ανάδειξης της νεκρόπολης της Ελεύθερνας, συμπεριλαμβανομένου του στεγάστρου, του φυλακείου, του πάρκινγκ αλλά και ενός γεφυριού, κόστισε 1 εκατ. ευρώ και ήταν ενταγμένο στο Γ´ ΚΠΣ. Μόλις οκτώ μήνες απαιτήθηκαν για την κατασκευή του στεγάστρου και δύο χρόνια για το σύνολο του έργου.

Οι νεκρόδειπνοι

Και ένα κτίριο ειδικό για ταφικές τελετές; Ο καθηγητής κ. Νίκος Σταμπολίδης διατηρεί τις επιφυλάξεις του, αλλά ένα ακόμη νέο εύρημα, που αποκαλύφθηκε το καλοκαίρι στην Αρχαία Ελεύθερνα, ένα κτίριο με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά σε έναν ιδιαίτερο επίσης χώρο, τη νεκρόπολη, αφήνει όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά.
Πρόκειται και πάλι για τυχαία ανακάλυψη, καθώς ήρθε στο φως κατά τη διάρκεια των εργασιών για την τοποθέτηση της περίφραξης του ανεσκαμμένου αρχαιολογικού χώρου, τον οποίο καλύπτει ένα μεγάλο στέγαστρο που ήδη ολοκληρώνεται. Κανείς δεν φανταζόταν τι θα ακολουθούσε. «Ενώ οι εργάτες έσκαβαν για τα θεμέλια της περίφραξης και εκεί όπου πέρυσι είχαμε βρει την πυρά ενός νεκρού, ακριβώς από κάτω αποκαλύφθηκε ένα κτίριο σε ύψος τέτοιο που δεν σώζεται κανένα άλλο της Γεωμετρικής Εποχής».

Οι τοίχοι του σώζονται σε ύψος περίπου 2 μέτρων και έχει θυραίο άνοιγμα πλάτους 1,25 μέτρων με κανονικούς ορθοστάτες (περίθυρα), οι οποίοι είναι μοναδικοί για τη Γεωμετρική Εποχή. Στο εσωτερικό του υπάρχουν λίθινες τράπεζες ή πάγκοι επάνω στους οποίους βρέθηκαν πέντε κρατήρες και 20 τουλάχιστον κύπελλα. Η χρονολόγηση των οστράκων δείχνει τον 8ο αιώνα π.Χ., δηλαδή τουλάχιστον ένα αιώνα πριν από τη χρήση του χώρου για πυρές και εγχυτρισμούς. Το κτίριο μάλιστα νοείται ως υπόγειος χώρος, καθώς τουλάχιστον στα 2/3 του ύψους του, δηλαδή στο 1,5 μέτρο, οι τοίχοι έχουν χτιστεί μέσα στο σκάμμα που δημιουργήθηκε στο παρθένο έδαφος.

assets_LARGE_t_420_54070554-1-300x225«Οι πάγκοι, οι κρατήρες και οι σκύφοι παραπέμπουν σε χρήση αποθηκευτική ή τελετουργική. Θα μπορούσε δηλαδή να πίνουν εκεί οι άνθρωποι σε ένα είδος τελετής κατά τις κηδείες ή τα μνημόσυνα. Δεν γνωρίζαμε όμως καν ότι υπήρχαν τέτοια κτίρια-χώροι αυτή την εποχή» λέει ο κ. Σταμπολίδης. Και δεδομένου ότι το κτίσμα δεν έχει ανασκαφεί ολόκληρο παρά μόνον ως προς το βάθος του, η συνέχεια θα δώσει την απάντηση.

Τέλος, ένα ακόμη ανασκαφικό εύρημα κατά τη διάρκεια των εφετινών ερευνών ήταν τρία τεφροδόχα αγγεία, τα οποία εντοπίστηκαν πολύ κοντά στο αποτεφρωτήριο και στον λαξευτό τάφο με τα αντίστοιχα αγγεία των πριγκίπων-πολεμιστών της Ελεύθερνας. Τι ιδιαίτερο έχουν αυτά τα τρία τεφροδόχα αγγεία; «Καλύπτονταν από χάλκικες εισηγμένες ομφαλωτές φυάλες από την Αίγυπτο και τη Μικρά Ασία και δη την περιοχή της Φρυγίας» απαντά ο κ. Σταμπολίδης.

 

Η Ελεύθερνα 

Πόλις- Ακρόπολις- Νεκρόπολις 3000 π.χ – 8ος αι. μ.χ,  Νεκρόπολις, ομηρικά έπη 900- 600 π.χ, Πόλις 700 π.χ – 8ος αι. μ.χ, ναοί, δημόσια και ιδιωτικά οικοδομήματα, λουτρά, δεξαμενές, παλαιοχριστιανικές βασιλικές.

11891073_10207256973399673_5442917142386270770_n-300x300Στις βορειοδυτικές υπώρειες της Ίδης, σε υψόμετρο 380 μ. περίπου, και σε απόσταση 30 χιλ. νότια του Ρεθύμνου βρίσκεται η αρχαία πόλη Ελεύθερνα Την πόλη ίδρυσαν οι Δωριείς τον 9ο αιώνα π.Χ.. Σήμερα σώζονται ερείπια από διάφορες ιστορικές περιόδους της ζωής της αρχαίας Ελεύθερνας. Σύμφωνα με την παράδοση είχε πάρει το όνομα της από τον Ελευθερέα, έναν από τους Κουρήτες ή από το επίθετο της Δήμητρος Ελευθούς. Στο λόφο Νησί που αποτελεί έναν από του κύριους πυρήνες της αρχαίας πόλης μαζί με το λόφο Πυργί υπάρχει συνοικία που άκμασε κατά τους ελληνιστικούς χρόνους. Τον 3ο αι. π.Χ. η Ελεύθερνα τάχθηκε με στο πλευρό του βασιλιά της Μακεδονίας,Φιλίππου Ε’ εναντίον των Ροδίων και των συμμάχων τους Κνωσίων. Όταν το 220 π.Χ. οι κρητικές πόλεις πολεμούσαν μεταξύ τους η Ελεύθερνα στάθηκε στο πλευρό της Κνωσού. Με πολιορκία όμως των αντιπάλων αναγκάστηκε να εγκαταλείψει αυτή τη συμμαχία. Το 68 π.Χ. όταν ο Μέτελλος έκανε επίθεση στην Ελεύθερνα, η πόλη κατόρθωσε να αντισταθεί για αρκετό καιρό στην πολιορκία των Ρωμαίων λόγω του οχυρού της θέσης της αλλά τελικά κυριεύτηκε μετά από προδοσία. Από την πόλη Ελεύθερνα κατάγονταν ο ποιητής Λίνος, ο φιλόσοφος Διογένης, ο λυρικός ποιητής Αμήτωρ και ο γλύπτης Τιμοχάρης. Ανασκαφική έρευνα διενεργήθηκε στον αρχαιολογικό χώρο το 1929 από την Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή, υπό τη διεύθυνση του H. Payne και είχε μικρή χρονική διάρκεια. Συστηματικές ανασκαφές που πραγματοποιούνται από το 1985 από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, έφεραν στο φως σπουδαία αρχαιολογικά λείψανα, που δίνουν την εικόνα της αρχαίας πόλης, κυρίως από τους γεωμετρικούς έως τους πρωτοβυζαντινούς χρόνους, χωρίς ωστόσο να λείπουν τα στοιχεία της αδιάκοπης χρήσης του χώρου από τα πρωτομινωικά έως και τα νεώτερα χρόνια.

Το μικρό ρωμαϊκό λουτρό βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του αρχαιολογικού χώρου του τομέα Ι της Αρχαίας Ελεύθερνας (θέση Κατσίβελος). Περιλαμβάνει τουλάχιστον τρεις οικοδομικές φάσεις από το 2ο έως τον 6ο/7ο αι. μ.Χ. Η κατασκευή του πρέπει να άρχισε μετά τα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ., μετά δηλαδή την καταστροφή και εγκατάλειψη του παρακείμενου δημοσίου οικοδομήματος των ελληνιστικών-ρωμαϊκών χρόνων. Στη δυτική πλευρά του αποκαλύφθηκαν 2 όμοιες αίθουσες που λειτουργούσαν ως υπόκαυστα. Τα δάπεδά τους δε σώζονται. Επικοινωνούν μεταξύ τους με αεραγωγό. Και οι δύο ανήκουν στην πρώτη φάση του κτίσματος. Εγκαταλείφθηκαν στα τέλη του 4ου αιώνα μ.Χ. και χρησιμοποιήθηκαν ως χώροι απόθεσης απορριμμάτων κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο, κυρίως κατά τον 6ο και 7ο αι. μ.Χ. Σε επαφή με τη δυτική αψιδωτή πλευρά των δύο υπόκαυστων αιθουσών βρίσκονται τρία άγνωστης χρήσης δωμάτια που κατασκευαστικά ανήκουν σε φάση νεότερη. Σε επαφή με τη βόρεια πλευρά του βαλανείου αποκαλύφθηκε συγκρότημα έξι χώρων. Τρεις από τους χώρους ανήκουν σε κατοικία, ενώ οι άλλοι τρεις αποτελούν προεκτάσεις του βαλανείου. Η δεύτερη χρήση του βαλανείου διακόπτεται στα χρόνια του Κώνσταντος Β’. 

 

Αρχαιολογικοί χώροι


Οικία 2

el1-300x207Η Ελεύθερνα βρίσκεται στην καρδιά της Κρήτης, στις βορειοδυτικές υπώρειες του Ψηλορείτη, 25 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Ρεθύμνου και κατοικήθηκε αδιάλειπτα από την Υπονεολιθική περίοδο (4η χιλιετία π.Χ.) μέχρι τον 12ο αι. μ.Χ. Γνωστή ήδη από την Αναγέννηση στους περιηγητές και αργότερα στους πρώτους αρχαιολόγους που έφτασαν στο νησί, οι οποίοι όμως ουδέποτε την ανέσκαψαν, πλην μιας μικρής ανασκαφικής έρευνας του Πέιν το 1929, η Ελεύθερνα έζησε πολλές περιόδους ακμής, αλλά και εγκατάλειψης.

Οικία 2

Η οικία 2 βρίσκεται στο μεγάλο άνδηρο που καλύπτει την έκταση ανάμεσα στο δημόσιο λουτρό και την παλαιοχριστιανική βασιλική στον αρχαιολογικό χώρο του ανατολικού τομέα Ι της Αρχαίας Ελεύθερνας (θέση Κατσίβελος). Αποτελείται από δύο πτέρυγες με δωμάτια, εκατέρωθεν ενός μεγάλου ορθογώνιου αιθρίου. Η νότια πτέρυγα έχει δύο μεγάλα δωμάτια και βορειότερά τους ένα χώρο που χωρίζεται με τοίχο σε δύο στενούς διαδρόμους. Το οικοδόμημα έχει δύο οικοδομικές φάσεις.

Η πρώτη φάση μάλλον διακόπτεται λίγο πριν από το τελευταίο τέταρτο του 3ου αιώνα μ.Χ. , οπότε το κτίριο αλλάζει μορφή και ίσως χρήση, για να εγκαταλειφθεί οριστικά στα τέλη του 4ου αι. μ.Χ. Αποκαλύφθηκε αγωγός απορροής με κλίση από δυτικά προς τα ανατολικά. Το δάπεδο και οι παρειές του αγωγού είναι επιχρισμένες με παχύ ερυθρωπό κονίαμα. Πάνω στην επίχωση του αιθρίου, μετά την εγκατάλειψη της οικίας, κατασκευάστηκε κιβωτιόσχημος τάφος πρωτοβυζαντινής περιόδου.

Η βόρεια πλευρά της οικίας περιλαμβάνει 6 δωμάτια, κάποια από τα οποία διατηρούνται σε άριστη κατάσταση. Στο ανώφλι της θύρας ενός από αυτά, είναι χαραγμένη η επιγραφή «Νείκην τωι Κυρείωι?. Στο ίδιο δωμάτιο βρέθηκαν μέσα σε στρώμα καταστροφής περίτεχνα οστέινα μικροαντικείμενα, σαράντα δύο χάλκινα νομίσματα κ.α. Σε άλλο δωμάτιο βρέθηκαν θραύσματα ψηφιδωτού δαπέδου με γεωμετρικά διακοσμητικά θέματα.
Το κτίριο είχε και όροφο, όπου βρισκόταν ο γυναικωνίτης. Η φάση καταστροφής της οικίας θα μπορούσε ίσως να αποδοθεί στην περίοδο διωγμού των Χριστιανών επί Τραϊανού Δέκιου (249-251 μ.Χ).

plateia-eleuthernas

Η πλούσια ιστορία της Ελεύθερνας με τη βοήθεια 500 ευρημάτων από οικίες, ιερά, δημόσια οικοδομήματα και τάφους. Αγάλματα, αρχιτεκτονικά μέλη, επιγραφές, μεταλλικά αγγεία, όπλα, εργαλεία, κοσμήματα και κεραμική διαφόρων περιόδων βοηθούν τον ερευνητή  να προσεγγίσει διάφορες πτυχές της ιδιωτικής και δημόσιας ζωής σε αυτόν τον δραστήριο οικισμό, που σε διάφορες περιόδους της ιστορίας του ανέπτυξε έντονες εμπορικές σχέσεις με ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο. Από τα χιλιάδες ευρήματα που έχουν ανασυρθεί από τα χώματά της και στους τρεις ανασκαφικούς τομείς (υπεύθυνοι καθηγητές Π. Θέμελης, Α. Καλπαξής, Ν. Σταμπολίδης) υπάρχουν αντικείμενα από πηλό, λίθο, σίδηρο, χαλκό, άργυρο, χρυσό, ελεφαντοστό, γυαλί κ.ά. τα οποία «μιλούν» για τη διαχρονική ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή, τουλάχιστον από την Υπονεολιθική περίοδο (τέλη της 4ης χιλιετίας π.Χ.) έως και τον 12ο μεταχριστιανικό αιώνα 

Ο νέος λαξευτός τάφος βρέθηκε δίπλα από τον τάφο των «πολεμιστών» στο νεκροταφείο της Ορθής Πέτρας στην αρχαία Ελεύθερνα.Με ένα ολόχρυσο σάβανο είχαν σκεπάσει, τον 7ο αιώνα π.Χ., ένα νεαρό ζευγάρι, μια κοπέλα και έναν έφηβο. Το ύφασμα, από λευκό λινό ή μαλλί, ήταν ολοκέντητο με χρυσούς ρόμβους, κύκλους, τετράγωνα και κάποιες περιτμημένες μορφές. Οι νέοι θάφτηκαν μαζί το 680-670 π.Χ. στο αρχαίο νεκροταφείο της Ορθής Πέτρας, στην Ελεύθερνα Κρήτης.

«Φαντάζεστε την τελετή της κηδείας τους; Πώς θα έλαμπε στον ήλιο αυτό το χρυσοκέντητο ύφασμα πάνω στο νεκροκρέβατο, καθώς θα το σήκωναν στα χέρια για να το φέρουν μέχρις εδώ;», μας έλεγε, ενθουσιασμένος με το εύρημα της φετινής ανασκαφής του, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης Νικόλαος Σταμπολίδης. Αν οι νεκροί είχαν κάποια συγγενική σχέση -αν για παράδειγμα, ήταν αδέλφια- είναι νωρίς να πει κανείς. Θα το δείξει η έρευνα του σκελετικού υλικού. Το σίγουρο είναι πως τόσο η κοπέλα, ηλικίας 25-27 ετών, όσο και το αγόρι, γύρω στα 17, ανήκαν σε υψηλή κοινωνική τάξη. Ηταν θαμμένοι σε λαξευτό τάφο, δίπλα στον περίφημο «τάφο των πολεμιστών», στον οποίον έχουν βρεθεί 480 αγγεία με την τέφρα και τα όπλα ανδρών που έπεσαν ηρωικά. Βρέθηκαν μέσα σε ένα τεράστιο ξαπλωτό πιθάρι (1,20 x 1,80 μ.), σφραγισμένο με πλάκα βάρους 800 κιλών. Αυτός ήταν, ίσως, και ο λόγος που η πολύχρυση αυτή ταφή έμεινε αδιατάρακτη για 27 αιώνες. Ούτε οι τυμβωρύχοι της αρχαιότητας μπήκαν στον κόπο να το ανοίξουν ούτε οι νεότεροι, καθώς η θέση του αρχαίου νεκροταφείου δεν ήταν γνωστή μέχρι να πάει η ομάδα του Πανεπιστημίου Κρήτης, το 1985.

Αλλά και η περιοχή είναι δυσπρόσιτη· βρίσκεται στα κατώτερα πρανή μιας χαράδρας κατάφυτης, με ελιές και καρυδιές, στην οποία «βλέπει» το σύγχρονο χωριό της Ελεύθερνας, οι κάτοικοι του οποίου είναι σήμερα οι καλύτεροι φύλακες της ανασκαφής, όπως λένε οι αρχαιολόγοι. Μερικά από τα παλικάρια του χωριού εργάζονται, άλλωστε, τα καλοκαίρια μαζί τους.

Τα ευρήματα του τάφου ήταν ένα ανέλπιστο δώρο για τον κ. Σταμπολίδη και τους συνεργάτες του, την Εύα Μητάκη, την Κατερίνα Σκουρλή και τον Νίκο Μαραγκουδάκη. Λίγο πριν κλείσει για φέτος η έρευνά τους, κι εκεί που καθάριζαν τα όρια του διπλανού τάφου, είδαν την είσοδο ενός καινούργιου. Το χώμα που σκέπαζε τα οστά μέσα στον πίθο ήταν γεμάτο χρυσά ελάσματα και πλακίδια, τα οποία μπορούν να επανασυνδεθούν ώστε να δούμε στο μέλλον την εικόνα που παρουσίαζε το ύφασμα το οποίο κάλυπτε τους νεκρούς.Ο χρυσός του τάφου είναι αιγυπτιακής ή μικρασιατικής προέλευσης. Δεν είναι η πρώτη φορά που το νεκροταφείο αυτό δείχνει πως η Ελεύθερνα διατηρούσε στενές σχέσεις με χώρες της Ανατολής, Αίγυπτο, Συρία και Κύπρο. Μάλιστα, ο κ. Σταμπολίδης συνδέει τα νέα ευρήματά του με τον θησαυρό του Κροίσου, αλλά και με το περιδέραιο της Εφεσίας Αρτέμιδος. Η μελέτη του μόλις άρχισε. Το 2010 ανακοινώθηκε η ανακάλυψη στην περιοχή διπλού τάφου ηλικίας 2.700 ετών, που έκρυβε περισσότερα από 3.000 φύλλα χρυσού και την πρώτη απεικόνιση της μέλισσας ως θεάς.

ΙΣΤΟΡΙΑ

Βασίλης Λυμπέρης: Ο τελευταίος θανατοποινίτης που εκτελέστηκε στην Ελλάδα το 1972

Δημοσιεύτηκε

στις

Η γνωριμία και ο γάμος του με τη Βασιλική Μάρκου – Τα προβλήματα, ο χωρισμός και η απόφαση του Λυμπέρη να κάψει το σπίτι του – Οι τρεις συνεργοί του – Πώς έγινε το φρικιαστικό έγκλημα – Το σκηνικό της τραγωδίας, η σύλληψη του Λυμπέρη και των συνεργών του – Το δικαστήριο, η απόφαση και η εκτέλεση του Λυμπέρη


Τον τελευταίο καιρό είναι πολλά και διαδοχικά τα εγκλήματα που έχουν συγκλονίσει την κοινή γνώμη και έχουν προκαλέσει πολλές συζητήσεις. Η φρικτή δολοφονία της άτυχης Ελένης στη Ρόδο πέρα από όλα τα άλλα, έχει προκαλέσει στα τηλεοπτικά παράθυρα, τα σάιτ και τα σόσιαλ μίντια μεγάλες συζητήσεις. Ανάμεσα σε όλα όσα γράφονται ή ακούγονται ,δεσπόζουσα θέση κατέχει η συζήτηση για την επαναφορά της θανατικής ποινής στη χώρα μας για ειδεχθή εγκλήματα.

Τυπικά η θανατική ποινή καταργήθηκε το 1993 από την κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου, ουσιαστικά όμως έπαψε να ισχύει από το 1972, οπότε και εκτελέστηκε ο τελευταίος θανατοποινίτης στην Ελλάδα, ο Βασίλειος Λυμπέρης. Για την υπόθεση αυτή έχουν γραφτεί και ειπωθεί πολλά. Θα παραθέσουμε όμως και στο άρθρο μας αυτό, στοιχεία που δεν υπάρχουν αλλού, καθώς την υπόθεση Λυμπέρη περιγράφει ανάμεσα σε δεκάδες άλλες, ο “πατριάρχης του αστυνομικού ρεπορτάζ” στη χώρα μας Πάνος Σόμπολος στο βιβλίο του “Οι Αστέρες του Εγκληματικού Πανθέου”.

 

Ο μοιραίος γάμος

Στις αρχές Μαΐου 1967 ο Γιώργος Λυμπέρης, πατέρας του Βασίλη Λυμπέρη, νοσηλευόταν μετά από έμφραγμα που είχε υποστεί στο Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών. Στο ίδιο νοσοκομείο και στον ίδιο θάλαμο νοσηλευόταν και ο Π. Μάρκου. Κατά τις επισκέψεις στον πατέρα της η Βασιλική Μάρκου, γνώρισε τον ηλεκτρολόγο Β.Λυμπέρη και τον ερωτεύτηκε. Στις 19 Αυγούστου 1967 οι δύο νέοι αρραβωνιάστηκαν. Ο Λυμπέρης ήταν τότε 22 ετών και η Βασιλική 19. Στις 17 Δεκεμβρίου 1967 έγινε ο γάμος τους. Οι δύο νέοι εγκαταστάθηκαν στο σπίτι της Βασιλικής στη Μεταμόρφωση Χαλανδρίου ,στο τέρμα της οδού 28ης Οκτωβρίου. Σύντομα όμως άρχισαν τα προβλήματα. Έντονοι διαπληκτισμοί, συνεχείς φιλονικίες και καβγάδες. Ο Λυμπέρης αργότερα ισχυρίστηκε ότι είχε ζητήσει από σύζυγό του να χωρίσουν πριν αποκτήσουν παιδιά, αυτή όμως δεν δεχόταν γιατί τον αγαπούσε πολύ και πίστευε ότι η κατάσταση σταδιακά θα βελτιωνόταν.

Στις 26 Ιουνίου 1969 γεννήθηκε το πρώτο παιδί του ζευγαριού η Παναγιώτα, ένα πανέμορφο κοριτσάκι, ενώ αργότερα γεννήθηκε το δεύτερο παιδί τους ο Γιώργος.

Ενώ η Βασιλική ήταν έγκυος στο δεύτερο παιδί τους οι τσακωμοί στο οικογενειακό περιβάλλον εντάθηκαν, κυρίως ανάμεσα στον Λυμπέρη και την πεθερά του. Έτσι εκείνος αποφάσισε να εγκαταλείψει την οικογένειά του και να εγκατασταθεί σε σπίτι στην πλατεία Βάθη στην οδό Σωνιέρου 15, όπου πλέον ζούσε μόνος του. Συγγενείς και φίλοι της οικογένειας κατηγορούσαν τον Λυμπέρη ότι μεταχειριζόταν άσχημα τη Βασιλική, μεθούσε και σπαταλούσε πολλά χρήματα σε κέντρα διασκέδασης συχνά με συντροφιά γυναικών, ενώ είχε πουλήσει κι ένα προικώο οικόπεδο. Τα χρήματα που εισέπραξε από την πώληση τα ξόδεψε σε ασωτίες και διασκεδάσεις.

Κάποιοι έλεγαν ότι δεν πρόσεχε καθόλου την οικογένειά του και ότι έπαιρνε χρήματα από την πεθερά του τα οποία δεν τα επέστρεφε ποτέ. Η σύζυγός του, Βασιλική ωστόσο ήταν ερωτευμένη μαζί του. Ο Λυμπέρης υποστήριζε ότι η Βασιλική δεν ήταν καλή νοικοκυρά, ότι δεν ταίριαζαν καθόλου και ότι δεν άξιζε να είναι γυναίκα του.

 

Το σατανικό σχέδιο

Τα Χριστούγεννα του 1971, στην οδό Σωνιέρου, ο Λυμπέρης γνωρίστηκε με τρεις νεαρούς που έμεναν στην ίδια πολυκατοικία. Τον 20χρονο Αθανάσιο Σταμάτη, τον 25χρονο Θεόδωρο Καπρέτσο και τον 18χρονο Παύλο Αγγελόπουλο. Ένα βράδυ, εμφανώς πιωμένος, ο Λυμπέρης τους είπε ότι κάποιος φίλος του είχε κάψει το σπίτι και την οικογένειά του και δεν είχε συλληφθεί και ότι θα έκανε και αυτός το ίδιο. Ο Αγγελόπουλος του είπε ότι δεν έπρεπε να κάνει κάτι τέτοιο και να λύσει “ειρηνικά” τις διαφορές του με τη σύζυγο και την πεθερά του. Ο Λυμπέρης ήταν όμως αποφασισμένος. Είχε εγκαταλείψει τη δουλειά του (ήταν ηλεκτρολόγος) και τον απασχολούσε μόνο το πώς θα πραγματοποιήσει το εγκληματικό του σχέδιο. Λέγοντας στους υπόλοιπους ότι η πεθερά και η γυναίκα του είχαν μεγάλη περιουσία, έπεσε αρχικά τον Αγγελόπουλο, υποσχόμενος ότι θα του αγοράσει αυτοκίνητο και θα του δώσει χρήματα, αν τον βοηθήσει, ενώ το ίδιο έγινε στη συνέχεια με τον Καπρέτσο και τον Σταμάτη.

 

Το φρικτό έγκλημα

Ο Λυμπέρης έπεισε τον Αγγελόπουλο να βάλουν φωτιά στο σπίτι όπου έμενε η οικογένεια του ενώ θα έλειπαν όλοι απ’ αυτό.

Ένα βράδυ, ο Λυμπέρης με τον Αγγελόπουλο πήγαν στο σπίτι στη Μεταμόρφωση Χαλανδρίου με ένα μπιτόνι βενζίνη. Τελικά δεν πραγματοποίησαν το σχέδιό τους είτε γιατί η βενζίνη ήταν λίγη είτε γιατί μέσα στο σπίτι βρίσκονταν και τα παιδιά.

Ωστόσο μερικές μέρες αργότερα έγινε τελικά το φρικτό έγκλημα. Στις 2.10 τη νύχτα της 5ης Ιανουαρίου 1972 ο Λυμπέρης, ο Αγγελόπουλος και ο Καπρέτσος μπήκαν στο αυτοκίνητο του πρώτου και ξεκίνησαν αποφασισμένοι να πραγματοποιήσουν όσα είχαν σχεδιάσει. Ο Λυμπέρης, ο οποίος είχε απειλήσει τους άλλους δύο ότι θα τους σκοτώσει αν μιλήσουν στην αστυνομία, αγόρασε από ένα πρατήριο υγρών καυσίμων στη Λεωφόρο Κηφισίας μεγάλη ποσότητα βενζίνης.

Φτάνοντας στο σπίτι άφησαν τον Καπρέτσο σαν τσιλιαδόρο να τους “σφυρίξει” αν έβλεπε ή άκουγε κάτι ύποπτο. Ο Αγγελόπουλος με δύο μπιτόνια βενζίνης προχώρησε προς την είσοδο. Ακολούθησε ο Λυμπέρης που κρατούσε το τρίτο μπιτόνι. Άνοιξε την πόρτα και άφησε το κλειδί πάνω στην κλειδαριά. Ο Αγγελόπουλος ξαφνικά μετάνιωσε, ο Λυμπέρης όμως τον απείλησε ότι θα τον σκοτώσει και έτσι συνέχισε τη δράση του. Με ένα μπιτόνι βενζίνη στα χέρια ο καθένας (το τρίτο το είχαν αφήσει στην είσοδο) μπήκαν στο σπίτι. Ο Αγγελόπουλος πήγε στο δωμάτιο που κοιμόταν η πεθερά του Λυμπέρη, ενώ δίπλα της σε μία κούνια κοιμόταν το αγοράκι. Ο Λυμπέρης πήγε στο δωμάτιο όπου κοιμόταν η γυναίκα του με την μικρή κόρη τους. Πρώτος ο Αγγελόπουλος άδειασε τη βενζίνη στο δωμάτιο της πεθεράς του Λυμπέρη. Άναψε ένα σπίρτο, το οποίο έσπασε. Στη συνέχεια, άναψε και δεύτερο. Το ίδιο έκανε και ο Λυμπέρης στο άλλο δωμάτιο.

Ακολούθησαν κόλαση φωτιάς, εκρήξεις και κραυγές απόγνωσης από τις δύο γυναίκες και τα μικρά παιδιά. Παντού φλόγες και καπνοί. Η Βασιλική πετάχτηκε από το κρεβάτι της και προσπάθησε να τηλεφωνήσει στην Αστυνομία και την Πυροσβεστική, όμως ο Λυμπέρης με μίσος και μανία την έπιασε από τα μαλλιά και την έριξε στις φλόγες, ενώ παράλληλα καθώς ήταν πεσμένη κάτω, την πατούσε στο στήθος με το πόδι για να μην γλιτώσει, λέγοντας της “τώρα θα τα πληρώσεις όλα…”.

Ο Αγγελόπουλος ακούγοντας τις κραυγές των γυναικών και των παιδιών, λύγισε. Πήρε το τρίτο μπιτόνι με τη βενζίνη και προσπάθησε να το αδειάσει πάνω στον Λυμπέρη για να τον κάψει. Αργότερα ισχυρίστηκε ότι το έκανε αυτό επειδή ο Λυμπέρης τους είπε ψέματα πως τα παιδιά δεν ήταν στο σπίτι. Τελικά ο Λυμπέρης κρύφτηκε πίσω από μία πόρτα και γλίτωσε. Αμέσως μετά, Λυμπέρης, Αγγελόπουλος και Καπρέτσος επέστρεψαν στην Πλατεία Βάθη.

Ο Λυμπέρης που είπε στους άλλους δύο “ό,τι έγινε έγινε, μη μιλήσει κανείς”, είχε εγκαύματα στο πρόσωπο, τα χέρια και τα πόδια, ενώ τα ρούχα των δύο δραστών είχαν καεί σε αρκετά σημεία. Αφού άλλαξαν, έδωσαν τα καμένα ρούχα στον Σταμάτη ο οποίος τα πέταξε σε ένα κάδο απορριμμάτων.

Η αποκάλυψη του εγκλήματος

Στις 5 το πρωί, ο Αντώνης Στρογγυλούδης, σύζυγος της αδελφής της Βασιλικής, Ευαγγελίας, περνώντας από το σπίτι της πεθεράς του με το αυτοκίνητό του για να πάει στη δουλειά, είδε να βγαίνουν από μέσα καπνοί. Έτρεξε και κατάφερε να μπει στο σπίτι. Πίσω από την πόρτα ήταν πεσμένη και βογκούσε η κουνιάδα του η Βασιλική. Λίγο πιο πέρα βρισκόταν ο Γιωργάκης που σημειωτέον την επόμενη μέρα θα γιόρταζε τα γενέθλιά του. Η Παναγιώτα βρισκόταν στο δωμάτιο όπου κοιμόταν με τη γιαγιά της η οποία βρέθηκε στο μπάνιο. Σε λίγο έφτασε η αδελφή της Βασιλικής, Ευαγγελία που όπως είπε ένιωσε ανατριχίλα καθώς το θέαμα ήταν φρικτό. Η Βασιλική ήταν μισοπεθαμένη, με καθολικά εγκαύματα. Την μετέφεραν στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθηνών. Δεν άντεξε. Το βράδυ ξεψύχησε, πρόλαβε όμως στο νοσοκομείο να πει λίγα λόγια στη θεία της Αθήνα Μάρκου που ήταν μοναχή και έφερε το όνομα Φιλοθέη και στους γιατρούς. Τους αποκάλυψε ότι δράστης του στυγερού εγκλήματος ήταν ο σύζυγός της. Στο γιατρό Νίκο Σγούρδα είπε ότι γνώριζε και για την εξωσυζυγική σχέση του άντρα της με κάποια Μαρία, 18 ετών τότε, και πρόσθεσε ότι ίσως ο Λυμπέρης έκανε το έγκλημα γιατί στις 18 Ιανουαρίου θα γινόταν η δίκη για τη διατροφή που έπρεπε να πληρώσει. Εντυπωσιακό είναι ότι η Βασιλική είπε στο γιατρό “Μην του κάνετε κακό, μην του κάνετε κακό…”. Δυστυχώς, λίγες ώρες αργότερα, υπέκυψε.

Ο προϊστάμενος τότε της ιατροδικαστικής υπηρεσίας Σωκράτης Καψάσκης, είπε: “Πρόκειται για το ανατριχιαστικότερο έγκλημα που έγινε ποτέ στην Ελλάδα. Απαισιότερο έγκλημα δεν έχω ιδεί στα 30 χρόνια της σταδιοδρομίας μου ως ιατροδικαστού”.

Οι δύο γυναίκες είχαν εγκαύματα στο 95% του σώματός τους. Μάλιστα η Βασιλική είχε τυφλωθεί, ενώ τα δύο παιδάκια είχαν εγκαύματα στο 75% του σώματός τους. Την Πέμπτη 6 Ιανουαρίου 1972, έγινε η κηδεία των τεσσάρων θυμάτων του Λυμπέρη και των συνεργών του.

Η αποκάλυψη των δολοφόνων

Ο Λυμπέρης είχε συμβουλεύσει τους συνεργούς του να πουν ότι μέχρι τα μεσάνυχτα έπαιζαν χαρτιά και έπειτα κοιμήθηκαν για να πάνε το πρωί στις δουλειές τους. Για τα εγκαύματά του ο ίδιος θα ισχυριζόταν ότι πήρε φωτιά το καμινέτο ενώ έφτιαχνε καφέ και κάηκε. Μάλιστα στον πατέρα του που του τηλεφώνησε να μάθει τι έγινε, έκανε τον ανήξερο. Βέβαιος ότι και τα τέσσερα μέλη της οικογένειάς του ήταν νεκρά, ξεκίνησε και πήγε στο σπίτι στη Μεταμόρφωση Χαλανδρίου. Πολύς κόσμος ήταν μαζεμένος. Όλοι πίστευαν ότι το σπίτι πήρε φωτιά από τη σόμπα ή κάποιο άλλο τυχαίο γεγονός. Ο Λυμπέρης φαινόταν θλιμμένος και συγκλονισμένος από το κακό που τον βρήκε. Εκείνη τη μέρα κυκλοφόρησαν έκτακτες εκδόσεις για το περιστατικό το οποίο απέδιδαν σε τυχαίο γεγονός. Ο Λυμπέρης όταν διάβασε τα όσα γράφονταν ήταν πλέον σίγουρος ότι έχει διαπράξει το τέλειο έγκλημα. Σύντομα όμως, η μοναχή Φιλοθέη τηλεφώνησε στον συνταγματάρχη της χωροφυλακής Μαυροειδή, τον ενημέρωσε για τις αποκαλύψεις της ανιψιάς της.

Ο Λυμπέρης οδηγήθηκε στο Τμήμα Χαλανδρίου και ανακρίθηκε. Αρχικά είπε όλα όσα είχε προετοιμάσει από πριν. Σύντομα κλήθηκαν για κατάθεση και οι Αγγελόπουλος-Καπρέτσος. Ο Λυμπέρης αν και δεν μπορούσε να δικαιολογήσει τα εκτεταμένα εγκαύματα, εξακολουθούσε να παριστάνει τον αθώο. Όταν όμως έφτασε στο τμήμα η μοναχή Φιλοθέη που αποκάλυψε ό,τι της είχε πει η Βασιλική, ο Λυμπέρης που νόμιζε ότι η σύζυγός του ήταν νεκρή, λύγισε και ομολόγησε. Το ίδιο έκαναν μετά και οι δύο συνεργοί του. Την επόμενη ημέρα έγινε η αναπαράσταση του εγκλήματος. 1.500 άτομα είχαν συγκεντρωθεί, τα οποία έβριζαν και καταριόνταν τους φονιάδες, ενώ ζητούσαν να τους εκτελέσουν. Η υπόθεση για πολλές μέρες απασχόλησε την κοινή γνώμη, ενώ το γεγονός μεταδόθηκε και στο εξωτερικό από τα διεθνή πρακτορεία.

Η δίκη

Η εκδίκαση της υπόθεσης ξεκίνησε στις 5 Μαΐου 1972, ημέρα Παρασκευή. Πρόεδρος του δικαστηρίου ήταν ο Κ. Ποταμιάνος και εισαγγελέας ο Γ. Δημητριάδης. Ο Λυμπέρης στην απολογία του ισχυρίστηκε ότι αιτία για τα προβλήματα στον γάμο του ήταν η πεθερά του. Πίστευε ότι αν έκαιγε το σπίτι η γυναίκα του και τα παιδιά του θα ερχόταν να μείνουν μαζί του. Αρνήθηκε κατηγορηματικά ότι γνώριζε πως η Βασιλική και τα δύο μικρά βρίσκονταν εκείνο το βράδυ στο σπίτι και πως ζήτησε και μόνος του από τον ανακριτή να του επιβληθεί η ποινή του θανάτου αν οι Αρχές πίστευαν ότι είχε σκοπό να κάψει τέσσερις ανθρώπους. Οι άλλοι τέσσερις κατηγορούμενοι παραδέχθηκαν την τους και δήλωσαν μετανιωμένοι. Το μεσημέρι της Κυριακής 7 Μαΐου 1972, το δικαστήριο εξέδωσε την απόφαση του. Ο Λυμπέρης και ο Αγγελόπουλος καταδικάστηκαν 4 φορές σε θάνατο, ο Καπρέτσος σε ισόβια κάθειρξη και ο Σταμάτης σε φυλάκιση τριών ετών. Το ακροατήριο ξέσπασε σε χειροκροτήματα στο άκουσμα των ποινών. Ο Λυμπέρης μεταφέρθηκε αρχικά στις φυλακές της Αίγινας, όπου κρατήθηκε σε ειδικό χώρο και όχι σε κελί, από φόβο μήπως οι άλλοι κρατούμενοι τον κακοποιήσουν ή τον σκοτώσουν.

 

Η τελευταία εκτέλεση

Αργότερα, μεταφέρθηκε στις φυλακές Αλικαρνασσού στο Ηράκλειο της Κρήτης. Η αίτησή του για απονομή χάριτος απορρίφθηκε και έτσι βρέθηκε απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Στις 5.50 το πρωί της Παρασκευής 25 Αυγούστου 1972, μεταφέρθηκε στην ορεινή θέση “Δύο Αοράκια” στο πεδίο βολής της Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών Πεζικού (ΣΕΑΠ), κοινώνησε από δύο ιερείς, τους Κωνσταντίνο Ασπετάκη και Μανώλη Ανδριανάκη. Ο Εισαγγελέας Α. Νικολόπουλος τον ρώτησε αν είχε κάποια επιθυμία ή αν ήθελε να πει κάτι. Εκείνος όμως σκυμμένος όλη την ώρα απάντησε αρνητικά. Ο Λυμπέρης εκτελέστηκε από 12μελές απόσπασμα. Μόνο τα 6 από τα 12 όπλα περιείχαν πυρά για να μην γνωρίζει κάθε στρατιώτης αν από δική του σφαίρα σκοτώθηκε ο καταδικασμένος σε θάνατο. Ο Λυμπέρης τάφηκε στη Νέα Αλικαρνασσό Ηρακλείου.

Ο Αγγελόπουλος δεν εκτελέστηκε καθώς δεν είχε συμπληρώσει τα 18 του χρόνια. Αργότερα έγινε αναστολή της εκτέλεσης και το 1975 η ποινή του μετατράπηκε σε ισόβια. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, του απονεμήθηκε χάρη και μετά από 20 χρόνια στη φυλακή αφέθηκε ελεύθερος.

 

Οι σατανάδες της νύχτας

Η υπόθεση Λυμπέρη μεταφέρθηκε και στον κινηματογράφο. Στις 25 Σεπτεμβρίου 1972 (πραγματικά εντυπωσιακά γρήγορα) έγινε η πρώτη προβολή της ταινίας “Σατανάδες της Νύχτας” που ήταν βασισμένη στα γεγονότα που αναφέραμε. Σκηνοθέτης της ταινίας ήταν ο Μάριος Ρετσίλας και σεναριογράφος ο Βασίλης Μανουσάκης. Τον Βασίλη Λυμπέρη ενσάρκωσε ο έξοχος ηθοποιός Γιάννης Κατράνης. Πρωταγωνιστούσαν ακόμα οι Άρης Μιχόπουλος, Μάκης Γιαννόπουλος Χρήστος Καλαβρούζος, Βαγγέλης Τραϊφόρος, Κική Γρηγορίου, Μαρία Συνοδινού, Μάνος Βενιέρης και άλλοι. Η ταινία έκοψε 56.650 εισιτήρια (33η ανάμεσα σε 66 ταινίες της σεζόν 1972-73, με πρώτη τη “Μαρία της Σιωπής”, με 202. 403 εισιτήρια).

(Α. Ρουβάς – Χ. Σταθακόπουλος, “Ελληνικός Κινηματογράφος” και Στάθης Βαλούκος, “Φιλμογραφία Ελληνικού Κινηματογράφου”)

Αυτή ήταν και η τελευταία εκτέλεση θανατοποινίτη στη χώρα μας. Όσες φορές στη συνέχεια επιβλήθηκε η θανατική ποινή στη χώρα μας δεν εκτελέστηκε. Η οριστική κατάργηση της θανατικής ποινής έγινε από την κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου τον Δεκέμβριο του 1993.

Πηγή: Πάνος Σόμπολος, “Οι Αστέρες του Εγκληματικού Πανθέου, όπως τους έζησα”, εκδόσεις Πατάκη 2017.

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΘΕΜΑ

Σαν σήμερα το Ολοκαύτωμα στα Καλάβρυτα

Δημοσιεύτηκε

στις

Το μεγαλύτερο έγκλημα εναντίον αμάχου πλυθυσμού από τους Ναζί στην Κατεχόμενη Ελλάδα, ήταν το Ολοκαύτωμα στα Καλάβρυτα της Πελοποννήσου, στις 13 Δεκεμβρίου του 1943


Το πρωί της Δευτέρας, 13 Δεκεμβρίου, οι άνδρες της 117 Μεραρχίας Καταδρομών υπό τον ταγματάρχη Χανς Εμπερσμπέργκερ, που εφάρμοζε τις διαταγές του διοικητή της Μεραρχίας, στρατηγού Καρλ φον Λε Σουίρ, μάζεψαν όλους τους κατοίκους των Καλαβρύτων στο Δημοτικό Σχολείο της πόλης. Εκεί έγινε διαλογή: Οι γυναίκες, τα παιδιά και οι γέροι παρέμειναν κλειδωμένοι στο σχολείο, ενώ οι άντρες, από 16 μέχρι 60 ετών, οδηγήθηκαν σε ένα χωράφι δέκα λεπτά απόσταση από την κεντρική πλατεία, (στο χωράφι του δασκάλου Καπή), όπου του έζωσαν τριγύρω με πολυβόλα. Συγχρόνως, άλλες ομάδες Γερμανών άρχισαν την λεηλασία και την καταστροφή των Καλαβρύτων.

Το μεσημέρι, στις 2.34, όπως δείχνει ακόμα το ρολόι της εκκλησίας της πόλης που έχει παγώσει σ’ αυτή τη μαύρη ώρα, με μια φωτοβολίδα που έριξε από το κέντρο της πόλης ο ταγματάρχης Εμπερσμπέργκερ, δόθηκε το σύνθημα. Το παράγγελμα ήρθε από τον επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος, τον υπολοχαγό Βίλιμπαντ Ακαμπχούμπερ, κι οι τριανταπέντε Γερμανοί στρατιώτες που χειρίζονταν τα πολυβόλα άνοιξαν πυρ. Οι άντρες των Καλαβρύτων θερίστηκαν κυριολεκτικά από τα πυκνά διασταυρούμενα πυρά. Μετά, οι Γερμανοί στρατιώτες έδωσαν τη χαριστική βολή σ’ όποιον έβλεπαν να σαλεύει μέσα στον ματωμένο σωρό. Απολογισμός: περί τους επτακόσιους νεκρούς μέσα σε λίγα λεπτά. Σώθηκαν μόνο 13 Καλαβρυτινοί, που, καθώς καλύφθηκαν από τους νεκρούς συμπολίτες τους, οι Ναζί τους θεώρησαν νεκρούς.

Μετά, οι Γερμανοί Καταδρομείς πυρπόλησαν όλα τα σπίτια της πόλης και έσπευσαν να «περιποιηθούν» και τις γυναίκες, τα παιδιά και του γέροντες που ήταν ακόμα κλειδωμένοι στο σχολείο, βάζοντας φωτιά στο κρτίρο. Οι απώλειες θα ήταν –κι εκεί- τραγικές, αλλά οι περισσότερες σώθηκαν χάρη στον ανθρωπισμό ενός Αυστριακού στρατιώτη, που τις άφησε να φύγουν. Όμως, το πλήρωσε με τη ζωή του, αφού καταδικάσθηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε… Συνολικά, κατά τη διάρκεια της «Επιχείρησης Καλάβρυτα», οι Γερμανοί σκότωσαν 1.101 άτομα, κατέστρεψαν και λεηλάτησαν πάνω από 1.000 σπίτια, κατάσχεσαν 2.000 αιγοπρόβατα και απέσπασαν 260.000.000 δραχμές. Να μην πάει χαμένος και ο κόπος τους…

Κανείς δεν πλήρωσε γι’ αυτό το φρικαλέο έγκλημα. Κανείς δεν τιμωρήθηκε, ούτε δόθηκε η οποιαδήποτε ικανοποίηση, ή αποζημίωση, σε κανέναν. Το 2000, ο τότε Πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Γιοχάνες Ράου, επισκέφτηκε τα Καλάβρυτα και εξέφρασε τη βαθιά θλίψη του για την τραγωδία. Ωστόσο δεν ανέλαβε καμιά ευθύνη εξ ονόματος του γερμανικού κράτους, ενώ δεν είπε τίποτα για αποζημίωση…

Δεν έχει νόημα να πούμε τίποτα άλλο γι’ αυτή τη θηριωδία. Ας κλείσουμε με την κάλυψη του γεγονότος από τον Ριζοσπάστη, στο έκτακτο φύλλο του της 24ης Δεκέμβρη του 1943:

«Στα Καλάβρυτα ξετυλίχτηκε μια φρικαλέα πράξη απ’ την πιο φοβερή τραγωδία που έζησε η Ελλάδα και ολόκληρη η Ευρώπη. Ορδές των Ούννων έκαναν επιδρομή και μπήκαν στα Καλάβρυτα που ο πληθυσμός είχε αδειάσει και αποσύρθηκε ολόκληρος στα βουνά. Οι άνανδροι Ούννοι, βαρβαρότεροι και απ’ τις άγριες φυλές της ζούγκλας, κάλεσαν τον πληθυσμό να ξαναγυρίσει στα Καλάβρυτα με την υπόσχεση ότι δεν είχε να πειραχτεί κανένας. Ο πληθυσμός ξαναγύρισε και τότε οι Ούννοι, οι προστάτες των Ράλληδων Ντερτιλήδων, ρίχτηκαν στην εξόντωση των αθώων και ανυπεράσπιστων ανθρώπων. Εκλεισαν όλα τα γυναικόπαιδα σε ένα σχολείο και έβαλαν φωτιά. Τυλιγμένες απ’ τις φλόγες οι γυναίκες πάλεβαν να σπάσουν τις πόρτες, ενώ έριχναν τα παιδιά όξω απ’ τα παράθυρα για να σωθούν. Εσπασαν τις πόρτες και μισοκαμένος και ξετρελαμένος αυτός ο κόσμος ρίχτηκε στους δρόμους οπότε αντιμετώπισε άλλο φρικτό θέαμα. Οι Ούννοι είχαν συγκεντρώσει σε μια διπλανή πλαγιά τον άρρενα πληθυσμό από δεκάξι χρονών και πάνου και τον θέριζαν με πολυβόλα. Σκότωσαν πάνου από οχτακόσιους ανθρώπους και κάμποσες γυναίκες που με θρήνους και οδυρμούς έτρεξαν να περιμαζέψουν τα πτώματα που είταν βουτηγμένα σε βούρκο αίματος. Οι Ούννοι απόκλεισαν τα Καλάβρυτα και απαγόρεψαν και στον Ερυθρό Σταυρό να επικοινωνήσει και να στείλει οποιαδήποτε βοήθεια στα τραγικά θύματα.

Οι Ούννοι, αυτές οι ύαινες που γρυλίζουν για πολιτισμό και για θρησκεία, έκαναν επιδρομή και στο ιστορικό μοναστήρι της Αγίας Λαύρας. Λεηλάτησαν αυτό το εθνικό μνημείο και σκότωσαν όλους τους καλόγερους γκρεμίζοντάς τους στους βράχους…».

Από πού κρατάει η σκούφια μας

Κάθε λέξη κρύβει μια ιστορία. Η ετυμολογία της, δηλαδή η αναζήτηση της προέλευσής της και της αρχικής της σημασίας, μπορεί να μας οδηγήσει πολύ μακριά, τόσο στα ονόματα των ανθρώπων και των τόπων, όσο και στις λέξεις που περιγράφουν αντικείμενα και αφηρημένες έννοιες.

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

Πως έφτιαχναν παλιά οι Κρητικοί τις καλύβες και η ζωή στην εξοχή

Δημοσιεύτηκε

στις

Ποσωπικά θεωρώ μεγάλη τύχη, και αξέχαστη εμπειρία, για όσους έτυχε να έχουν αναμνήσεις από βιώματα σε καλύβες τα καλοκαίρια!


Καλύβα, η εξοχική κατοικία!

Σε πολλά χωριά της Κρήτης, τα καλοκαίρια έφτιαχναν μια καλύβα κάθε οικογένεια στην εξοχή, αλλά οι ίδιοι δεν «ξώμεναν» μέσα στην καλύβα αλλά απ’ έξω, την είχαν όμως για διάφορες χρήσεις!

Μια καλύβα έφτιαχνε ο αγρότης, για να παραθερίσει , αυτός και η οικογένεια του, τουλάχιστο ένα μήνα αλλά και παραπάνω, στις ζεστές μέρες του Καλοκαιριού, όπου θα υπάρχει δροσιά.

Πού, πότε και γιατί?

Την καλύβα θα την έφτιαχνε κάθε ένας, στο μέρος όπου είχε τις θημωνιές του, και ήδη είχε περάσει η αλωνιστική μηχανή!

Στο έδαφος είχε πέσει πολύς σπόρος, και μαζί με τους άγριους σπόρους που έπεφταν από το κόσκινο, ίρες, αγγέλαμους, και άλλων ζιζανίων, θα ήταν τροφή για τα “ορνιθοκούραδα”, (κότες χήνες πάπιες κλπ).

Για τα πουλερικά, είχαν μια πρόχειρη φωλιά με κλαριά κάπου σε ένα διπλανό δένδρο, με το κασόνι μέσα με το απότοκο αυγό, και το γαστράκι με το νερό.

Το απότοκο το έβαζαν για να ξεγελάνε τις κότες, και να πηγαίνουν εκεί να κάνουν το αυγό τους!

Πολλές φορές αντί για αυγό, έβαζαν ένα πορσελάνινο αυγό, από το κεφάλι του μονωτήρα του ΟΤΕ!

Είχε κι αυτό το ίδιο αποτέλεσμα!

Οι κότες πλέον για ένα μήνα τουλάχιστον η και παραπάνω, δεν χρειαζόταν επιπλέον τροφή!

Το ίδιο όμως και τα άλλα ζώα, γαϊδούρια και κατσίκες.

Είχε πέσει πολύ άχυρο, σκύβαλα, από τη μηχανή, και τροφή και για αυτά υπήρχε αύθονη!

Ο αγρότης επίσης θα έκανε μια καλύβα δίπλα στο αμπέλι του.

Εκεί θα έμεναν όλοι τις ημέρες του τρυγητού, από το μάζεμα του σταφυλιού, περιμένοντας μέχρι ξεραθεί η σταφίδα τους, να τη παρεφυλάνε, να μην τη κλέψουν έως και το μάζεμά της!

Θα τα μάζευαν και θα πήγαιναν σπίτι, συνήθως με τις πρώτες βροχές του Φθινοπώρου!

 

Πως φτιάχνεται μια καλύβα

Διάλεγαν ένα μεγάλο δένδρο, συνήθως ελιά η πλάτανο που να έχει παχύ ίσκιο.

Κάτω εκεί, κοντά στον κορμό, στερέωναν τέσσερις μεγάλους πασσάλους τουλάχιστο 2 μέτρων με δίχαλο πάνω. Με άλλους τέσσερις, έδεναν την οροφή, με τη βοήθεια τελιού η σύρματος.

Πολλές φορές αντί πασσάλους από κλαριά ελιάς, που ήταν τα πιο συνήθη, έκοβαν ξερούς κορμούς του άνθους αθανάτου!

Μπορεί να μην είχαν τόσο μηχανική αντοχή, ήταν όμως ευθυτενείς και μακροί, που έφθαναν τα τέσσερα πέντε μέτρα!

Ένας άλλος πάσσαλος θα χώριζε το σημείο της εισόδου της πόρτας, και από κει και πέρα, σειρά είχαν τα καλάμια!

Αρκετά καλάμια θα δενόταν όρθια, μαζί με τα φύλλα, στα πλάγια ανά είκοσι εκατοστά περίπου, το ίδιο και στην οροφή.

Και αυτά δενόταν με τέλι η σπάγκο.

Τελευταία έμπαιναν τα δροσερά κλαριά με πλύσιο φύλλωμα.

Τα πιο συνήθη ήταν τα κλαριά από πλατάνια.

Όμως μπορούσαν να έβαζαν και κλαριά από σφάκα (πικροδάφνη), κυπαρίσσι, κλπ.

Αφού γέμιζε κλαριά παντού η καλύβα, ήταν πλέον έτοιμη για χρήση!

Εκεί μέσα θα ήταν η κουζίνα, τα κατσαρολικά, μερικά ποτήρια και πιάτα.

Τραπέζι δεν ήταν και απαραίτητο, γιατί έστρωναν το τραπεζομάντηλο χάμω, και καθιστοί όλοι στα σκαμνάκια!

Μέσα επίσης, θα ήταν το κρυγιοστάμνι, και σε μια γωνιά τα ρούχα στοιβιασμένα με πολλά σακιά, για τη στρωματσάδα το βράδυ!

Ο λύχνος, και η λάμπα πετρελαίου.

Σε μια βούργια ψηλά κρεμασμένη, θα είχε ντάγκους , παξημαδένιο ψωμί, και μπόλικες αλμυρές σταφιδολιές σε ένα πανί τιλιγμένες!

Κάπου σε ένα μεταλλικό δοχείο γαζοντενέκας, θα υπήρχαν σίγουρα μερικά λαδοτύρια .

Από την έξω μεριά, θα κρεμόταν η λεγόμενη «βρύση», ένα μεταλλικό ειδικό δοχείο νερού με βρυσάκι, για το πρωινό πλύσιμο!

‘Όταν άδειαζε το ξαναγέμιζαν.

Η παρασθιά για μαγείρεμα, ήταν διό πέτρες παραδίπλα, που θα μαγείρευε η νοικοκυρά.

Τα ξύλα θα τα μάζευαν τα παιδιά από τη γύρω περιοχή.

Επειδή όμως γρήγορα τελείωναν, τα παιδιά πήγαιναν όπου υπήρχαν αθάνατοι, και έφερναν ξερούς κορμούς και ξερά φύλλα!

Έχει διαπιστωθεί, πως το ξερό φύλλο αθανάτου, είναι ιδιαίτερα εύφλεκτο, με δυνατή φωτιά στο μαγείρεμα!

Νερό θα υπήρχε μόνο στις δύο μεταλλικές κανίστρες κάτω στον ίσκιο, αλλά κοντά θα υπήρχε σίγουρα, η ένα καβούσι πηγής, η κάποια βρύση για καθημερινή τροφοδοσία.

Θα είχαν προμηθευτεί τρόφιμα, όσπρια πατάτες κλπ, αλλά οι ταχτικές επισκέψεις στον κήπο, θα ενίσχυε το μενού με βραστά η γιαχνί χορταρικά, καθώς και τα κοτόπουλα στα κρεατικά με τα αυγά.

Οι κατσίκες θα έδιναν το γάλα, που θα άρμεγε κάθε βράδυ η μητέρα, και το πρωί όλοι θα έπιναν το γάλα τους, με κομμάτια ντάγκου μέσα

potistra

 

Ο παιδικός παράδεισος

Λιτά και απέριττα τα πράγματα της καλύβας, λιτή και η ζωή, αλλά πολλή αγαπητή από όλους, και κυρίως από τα παιδιά!

Τα παιδιά όταν έλειπαν οι γονείς για άλλες δουλειές, αναλάμβαναν να φυλάνε τα αυγά από κλεφταυγουλάδες, να ποτίζουν και να ταίζουν τις όρνιθες (κότες)!

Με λαχτάρα περίμεναν τον παγωτατζή να περάσει από κάπου κοντά με το τρίκυκλο και να πουλά σε ξιλάκι κρέμα και σοκολάτα. Μιά δραχμή η κρέμα, και μιάμισι η σοκολάτα!

Τότε άρχιζαν τα παρακάλια του πατέρα για ένα παγωτό!

Τις αποκριές τις Παναγίας, όλοι νήστευαν υποχρεωτικά, και ο παγωτατζής έφερνε τα σαρακοστιανά παγωτά με πεπόνι!

Αν αναλογιστεί κανείς πως δεν είχαν τα παιδιά μάθημα, ότι υπήρχαν πολλά παιδιά στις γύρω καλύβες, και οι περισσότερες οικογένειες ήταν πολύτεκνες, και τα παιδιά σμίγανε όλη μέρα στο παιγνίδι, δεν ήθελαν κάτι άλλο!

Όλη μέρα παιγνίδι, από όλα τα παιγνίδια που ήξεραν, από τριόδι, αμάδες, κρυφό, μέχρι κλοτσοσκούφι, ντελιμά, τόπι, και μπίζ μπώλ!

Οι νύχτες επίσης άλλη χάρη, κάτω από το φως του φεγγαριού, με δεκάδες ιστορίες, με παραμύθια και φανταστικές ιστορίες με τα άστρα και τους αστερισμούς, με ηχητικό χαλί τα τριζόνια!

Από καμιά καλύβα δεν εξέλειπε ένα ράδιο για ειδήσεις, για πρωινό ξύπνημα με τη Θεία Λένα, και πρωινά ευχάριστα τραγούδια!

Όλοι ήταν φιλόμουσοι, και όλοι άκουγαν και κρητικά, αλλά και λαϊκά!

Δεν έχαναν και το πρόγραμμα της Φωκίδας με τα επεισόδια του καραγκιόζη, που παρ’ όλο που τα επισόδια ήταν επαναλαμβανόμενα, άρεσαν και τα άκουγαν ξανά και ξανά!

Άλλες εκπομπές τότε ήταν, το «πικρή μικρή μου αγάπη», το θέατρο της Δευτέρας, που όλοι έπρεπε να κάνουν σιωπή!

Ειδικά στο αστυνομικό “Το σπίτι των ανέμων” με τον Βύρωνα Πάλλη, και την Αφροδίτη Γρηγοριάδου, δεν άκουγες αναπνιά!

Είχε και μιά φοβερή μουσική στην αρχή, που σε παρέπεμπε για το θρίλερ!

Μικροί μεγάλοι, δεν έχαναν επισόδιο!

Ήταν τόσο ζωντανές οι σκηνές, που πολλές φορές άφηναν και…εφιάλτες στα παιδιά!

Τα ηχητικά, οι σκληριές, κραυγές,τα αστραπόβροντα ήταν αληθινά, και οι περιγραφές επίσης, και όλα αυτά να τα ακούει η Γρηγοριάδου, και να μιλά για ένα “ΟΝ” χωρις πόδια, και να το βλέπει να σέρνεται σαν βατράχι απο το κρεβάτι της, και να λιποθιμά!

Τέτεια, παραμηθένια “όντα”, μας άφησαν αναμνήσεις στο ραδιόφωνο!

Δεν θυμάμαι πιο ξέγνοιαστα χρόνια, και τη λιτή ζωή

Όλες αυτές οι καλοκαιρινές μέρες της καλύβας, ήταν για να ξεκουράζεται η οικογένεια, να φορτίζει τις μπαταρίες όλων, γιατί το Φθινόπωρο με τα οργώματα και τα σπαρτά, τα παιδιά στο σκολιό, ο χειμώνας με τις ελιές θα ήταν αρκετά κουραστικά!

Πολλοί ίσως είναι αυτοί, που θα επιθυμούσαν να ξαναγύριζαν τα χρόνια εκείνα, έστω χωρίς τις σημερινές πολυτέλειες με την τηλεόραση, τα κινητά και τα αυτοκίνητα!

Κείμενο – φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ
Advertisement

Facebook

Advertisement

Δημοφιλη