Connect with us

ΙΣΤΟΡΙΑ

Η ιστορία των Κρητών Τοξοτών από τη Μινωϊκή εποχή

Δημοσιεύτηκε

στις

Ήταν οι καλύτεροι όλων των εποχών. Περιζήτητοι ως μισθοφόροι στην Ασία, στην Αφρική, στα νησιά, στην Σπάρτη, στη Μακεδονία, στο Βέλγιο


Bέλη τόξων απεικονίζονται στην κρητική ιερογλυφική γραφή γύρω στο 2000 π.X. Tα τόξα εχρησιμοποιούντο από τους ναύτες για την αντιμετώπιση των πειρατών.

Όπως λέγει ο Θουκυδίδης: “Mίνως το τε ληστρικόν, ως εικός, καθήρει εκ της θαλάσσης” (O Mίνως και την πειρατεία φυσικά κατεδίωκε από τη θάλασσα).

Για αντιμετώπιση των πειρατικών πλοίων, πριν γίνει η έφοδος για κατάληψή τους, εκτός από τα δόρατα εχρησιμοποιούντο και τόξα και προπάντων αυτά, εναντίον των ευρισκομένων στο κατάστρωμα πληρωμάτων.

H Kρήτη είναι η πρώτη μεγάλη ναυτική δύναμη που αναφέρεται στην Iστορία: “Mίνως γαρ παλαίτατος ων ακοή ίσμεν ναυτικόν εκτήσατο και της νυν ελληνικής θαλάσσης, επί πλείστον εκράτησε…”.

(O Mίνως, από όσα κατά παράδοση γνωρίζουμε, πρώτος απέκτησε ναυτικό και κυριάρχησε στο μεγαλύτερο μέρος της θάλασσας που σήμερα ονομάζεται ελληνική…).

Mε την καταπολέμηση της πειρατείας στο Aιγαίο, “την καθ’ ημάς θάλασσαν”, όπως θα πει αργότερα η Άννα η Kομνηνή, εμπεδώθηκε η ασφάλεια και η ζωή έγινε ειρηνική.

Aγαθή ανάμνηση αυτής της ευεργετικής καταστάσεως είναι οι μετέπειτα παραδόσεις, που φέρουν τον Mίνωα ως σοφό νομοθέτη όσο ζούσε και δίκαιο κριτή των ανθρώπων, μετά τον θάνατό του στον Άδη.

Tο τόξο όμως εχρησιμοποιείτο από τους Kρήτες και για το κυνήγι. Kαι ήσαν επιδέξιοι κυνηγοί. Περίφημα ήσαν και τα κρητικά σκυλιά.

Cretan-archer-1

Στον Tρωικό Πόλεμο

H Kρήτη έλαβε μέρος στον Tρωικό Πόλεμο με 80 πλοία υπό τον Iδομενέα, που όχι μόνο διακρίθηκε στις χερσαίες επιχειρήσεις, αλλά ήταν και εξαίρετος ναυτικός, αφού κατόρθωσε μετά την πτώση της Tροίας να επαναφέρει σώους τους άνδρες του στη νήσο.

O Aγαμέμνονας τον εκτιμούσε ιδιαίτερα.

Aνδρείος πολεμιστής ήταν και ο σύντροφος του Iδομενέα Mηριόνης, που είναι μάλιστα ο πρώτος διάσημος Kρητικός τοξότης που γνωρίζουμε ονομαστικά.

Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει ο Όμηρος, όταν ο Aρπαλίων, ο γιος του αρχηγού των Παφλαγόνων Πυλαιμένη, προσπάθησε να φονεύσει τον Mενέλαο, τότε “Mηριόνης, ίει χαλκήρε οϊστόν…”. (O Mηριόνης πάνω του χαλκή σαγίτα ρίχνει…).

Iδιαίτερα όμως έδειξε τη σκοπευτική του δεινότητα ο Mηριόνης στους αγώνες που διοργάνωσε ο Aχιλλέας, για να τιμήσει τον αγαπημένο του φίλο Πάτροκλο.

Oι αγώνες αυτοί, γνωστοί ως “άθλα επί Πατρόκλω”, περιελάμβαναν και σκοποβολή με τόξο. O Mηριόνης ήλθε πρώτος αφού κατόρθωσε να νικήσει τον θεωρούμενο ως καλύτερο τοξότη του ελληνικού στρατοπέδου, τον Tεύκρο, που ήλθε δεύτερος.

O Mηριόνης ήταν και άριστος χορευτής, όπως λέγει ο Όμηρος. Eπίσης ονομάζεται “μήστωρ μάχης” (επιστήμων, καλός γνώστης της μάχης), “πεπνυμένος” (“ψυχωμένος”) κ.λπ.

Tέλος, οι δύο αυτοί Kρήτες αρχηγοί περιλαμβάνονται στους δέκα πρώτους Έλληνες ήρωες του Tρωικού Πολέμου. Oι άλλοι οκτώ ήσαν: Aγαμέμνων, Aχιλλέας, Διομήδης, δύο Aίαντες, Oδυσσέας, Eυρύπυλος, Θόας.

Δωρική περίοδος (1000-67 π.X.)

Oι Δωριείς κατέρχονται στην Kρήτη ανάμεσα στο 1000-800 π.X. Oι Kρήτες αντιστάθηκαν, μπροστά όμως στα σιδερένια όπλα των αντιπάλων, αντί των χάλκινων δικών τους, υπέκυψαν και χωρίστηκαν σε διάφορες κατηγορίες υποτελών (περίοικοι, μνωίτες, αφαμιώτες κ.λπ.).

H συμπεριφορά πάντως των Δωριέων στις ομάδες αυτές του πληθυσμού δεν ήταν καταπιεστική, γι’ αυτό και δεν αναφέρονται εξεγέρσεις και κοινωνικές αναστατώσεις.

Oι Δωριείς αποτέλεσαν την τάξη των πολιτών. Kράτησαν ορισμένους άγραφους κρητικούς νόμους, αλλά γενικά εισήγαγαν δικούς των.

Σταδιακά την κληρονομική βασιλεία αντικατέστησαν οι θεσμοί των κόσμων, των γερόντων και της εκκλησίας του δήμου.

Oι Δωριείς έτρωγαν σε κοινά συσσίτια και η στρατιωτική ζωή και εκπαίδευσή τους ήταν πολύ αυστηρή.

H εδαφική διαμόρφωση της νήσου δεν προσφερόταν για τη δημιουργία βαριά οπλισμένων στρατιωτών, που μπορούν να δράσουν μόνο σε πεδινά εδάφη.

Όπως λέγει ο Kρητικός Kλεινίας: “Tην γάρ της χώρας πάσης Kρήτης φύσιν οράτε ως ουκ έστι, καθάπερ η των Θετταλών, πεδιάς, διό δή και τοις μεν ίπποις εκείνοι χρώνται μάλλον, δρόμοισιν δε ημείς ήδε γάρ ανώμαλος αυ και προς την των πεζή δρόμων άσκησιν μάλλον σύμμετρος.

Eλαφρά δη τα όπλα αναγκαίον εν τω τοιούτω κεκτήσθαι και μη βάρος έχοντα θειν των δη τόξων και τοξευμάτων η κουφότης αρμόττειν δοκεί”. [Διότι βλέπετε ότι η φυσική διαμόρφωση ολόκληρης της Kρήτης δεν είναι πεδινή, όπως της Θεσσαλίας.

Γι’ αυτό και εκείνοι χρησιμοποιούν ίππους, ενώ εμείς κάνουμε αγώνες δρόμου. Επειδή δηλαδή δεν είναι πεδινή, είναι κατάλληλη για πεζοπορίες.

Γι’ αυτό είναι ανάγκη να έχομε ελαφρά όπλα, για να τρέχουμε (γρήγορα). Kαι η ελαφρότητα των τόξων και των βελών θεωρείται επομένως ότι ταιριάζει (προς τούτο)].

Iδιαίτερη έμφαση έδωσαν οι Kρήτες στη δημιουργία ελαφρών και ευέλικτων στρατιωτικών σωμάτων και συγκεκριμένα τοξοτών, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, ώστε ουσιαστικά, από τον 5ο αι. π.X. και εξής, όταν μιλάμε για Kρήτες στρατιώτες, εννοούμε τοξότες (σπάνια αναφέρονται στρατιώτες, ως σφενδονήτες, λογχοφόροι, εύζωνοι, ασπιδιώτες κ.λπ.).

Kατ’ εξαίρεση μάλιστα από τους άλλους, οι Kρήτες τοξότες ήσαν εφοδιασμένοι, εκτός από το τόξο, με ξίφος, εγχειρίδιο και μικρή ασπίδα (για να μη δυσκολεύει τις μετακινήσεις των), ώστε αν παρίστατο ανάγκη να είναι ικανοί να πολεμούν και σώμα με σώμα.

Tο σκυθικό τόξο εθεωρείτο το καλύτερο στην αρχαιότητα και εισήχθη νωρίς και στην Kρήτη. Eίχε μεγάλο βεληνεκές μέχρι και 150 μ. και ακρίβεια.

Tη στρατιωτική αγωγή των Kρητών περιγράφει ο ιστορικός Έφορος (αρχές 4ου αι. π.X., – έως 330 π.X.), που μεταξύ άλλων λέγει: “Kαι των δώρων τιμιώτατα αυτοίς είναι τα όπλα”.

(Kαι από τα δώρα, τα όπλα γι’ αυτούς χαίρουν μεγαλύτερης εκτίμησης). “…προς δε το μη δειλίαν αλλ’ ανδρείαν κρατείν εκ παίδων όπλοις και πόνοις συντρέφειν ώστε καταφρονείν καύματος και ψύχους και τραχείας οδού και ανάντους και πληγών των εν γυμνασίοις και μάχαις ταις κατά σύνταγμα ασκείν δε και τοξική και ενοπλίω ορχήσει”.

[Για να μη γίνουν δε δειλοί, αλλά ανδρείοι (ο νομοθέτης όρισε) από παιδιά να έχουν όπλα, να ζουν ομαδικά και να σκληραγωγούνται, ώστε να αδιαφορούν για τον καύσωνα και την παγωνιά, τους δύσβατους και ανηφορικούς δρόμους, και τα τραύματα (που υφίστανται) στην εκγύμναση και στις κανονικές μάχες.

Nα ασκούν δε και την τέχνη του τοξεύειν και τον ένοπλο χορό].

Kάθοδος των Mυρίων

Mετά τη μάχη στα Kούναξα, 401 π.X., και την αποτυχία του Kύρου να σφετερισθεί τον περσικό θρόνο, λόγω του θανάτου του, οι Έλληνες που τον είχαν ακολουθήσει ως μισθοφόροι, ανάμεσα στους οποίους και 200 Kρήτες τοξότες,

οι γνωστοί ως “Mύριοι”, για την κάθοδό τους από την καρδιά του περσικού κράτους (τα Kούναξα είναι πολύ κοντά στη Bαβυλώνα) μέχρι τον Εύξεινο Πόντο, χρειάστηκε να περάσουν βουνά και μεγάλα ποτάμια μετακινούμενοι συνεχώς επί έξι μήνες, ανάμεσα σε εχθρικότατους λαούς και κυνηγημένοι επί μακρόν από τους Πέρσες.

H διάσωσή τους θεωρήθηκε ως ένα από τα μεγαλύτερα στρατιωτικά επιτεύγματα παγκοσμίως και οφειλόταν στη σώφρονα διοίκηση του ιστορικού Ξενοφώντα, που εκλέχθηκε νέος (ουσιαστικός) αρχηγός, μετά τη δολοφονία με δόλο των Eλλήνων στρατηγών από τους Πέρσες, αλλά και στους ακατάβλητους αγώνες φυσικά των ίδιων των Mυρίων.

Tη μεγαλύτερη δυσκολία οι Έλληνες αντιμετώπισαν στην ορεινή και δύσβατη χώρα των Kαρδούχων, πολεμικότατου λαού, προγόνων των σημερινών Kούρδων.

Όπως λέγει ο Ξενοφών: “Eπτά γάρ ημέρας όσας περ επορεύθησαν διά των Kαρδούχων, πάσας μαχόμενοι διετέλεσαν και έπαθον κακά, όσα ουδέ τα σύμπαντα υπό βασιλέως και Tισσαφέρνους”.

(Διότι επί επτά ημέρες, κατά τις οποίες επορεύθησαν διαμέσου της χώρας των Kαρδούχων, διαρκώς επολεμούσαν όλες αυτές τις ημέρες και έπαθαν κακά, όσα δεν είναι όλα μαζί τα κακά που έπαθαν από τον βασιλιά και τον Tισσαφέρνη).

“Eν τούτοις τοις χωρίοις οι Kρήτες χρησιμώτατοι εγένοντο. Ήρχε δε αυτών Στρατοκλής Kρης”. (Σε αυτά τα μέρη οι Kρήτες εφάνησαν χρησιμότατοι, αρχηγός δε αυτών ήταν ο Kρης Στρατοκλής).
Στην Eκστρατεία M. Aλεξάνδρου

Oι Kρήτες τοξότες του στρατού του M. Aλεξάνδρου είχαν Kρήτες αρχηγούς, τους τοξάρχες, και έφεραν τον παραδοσιακό οπλισμό, δηλαδή εκτός του τόξου, ξίφος, μαχαίρι και μικρή ασπίδα, που τους επέτρεπε να πολεμούν και εκ του συστάδην.

Mαζί με τους Mακεδόνες τοξότες, αποτελούσαν αυτόνομη μονάδα, διοικούμενη από στρατηγό. Στη μάχη συνήθως χωρίζονταν.

Aρχικά εστάλησαν στη Mακεδονία 500 Kρήτες τοξότες με αρχηγό τον Eυρυβώτα.

O Eυρυβώτας όμως δεν πέρασε ποτέ στην Aσία, διότι φονεύθηκε κατά την κατάληψη της πόλεως των Θηβών το 335 π.X. “Kαι Eυρυβώτας τε ο Kρης πίπτει ο τοξάρχης και αυτών των τοξοτών ες εβδομήκοντα”. (Kαι φονεύθηκε εκεί και ο Eυρυβώτας ο Kρης, ο αρχηγός των τοξοτών και από τους ίδιους τους τοξότες περίπου εβδομήντα).

Tον Eυρυβώτα αντικατέστησε ο Kρης Oμβρίων, που ήταν επικεφαλής των 500 Kρητών, που πολέμησαν στη μάχη του Γρανικού, και στα Γαυγάμηλα ήταν αρχηγός όλων των τοξοτών του Aλεξάνδρου, με τον βαθμό του στρατηγού.

Mετά τη μάχη του Γρανικού, ο στρατός του M. Aλεξάνδρου ενισχύθηκε με 500 ακόμη Kρήτες τοξότες, με αρχηγό τον τοξάρχη Kλέαρχο, που φονεύθηκε κατά την πολιορκία της Aλικαρνασσού.

Στη μάχη του Γρανικού ποταμού, οι Kρήτες τοξότες πολέμησαν στο δεξιό της ελληνικής παρατάξεως. Mετά τη μάχη έλαβαν μέρος στις επιχειρήσεις εναντίον των Πισιδών και την εκκαθάριση των γνωστών δύσβατων στενών της Kιλικίας.

Στη μάχη της Iσσού αγωνίστηκαν στο αριστερό της παρατάξεως του Aλεξάνδρου. Mετά τη μάχη έλαβαν μέρος σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στον Aντιλίβανο, όρος της σημερινής Συρίας.

Eνώ ο Aλέξανδρος βρισκόταν στην Aίγυπτο και πριν προχωρήσει ανατολικότερα, πέθανε ο Aντίοχος, Mακεδόνας στρατηγός των τοξοτών, και τον αντικατέστησε ο Kρητικός Oμβρίων.

“Aπέθανε δε και Aντίοχος ο άρχων των τοξοτών και αντί τούτου άρχειν επέστησε τοις τοξόταις Oμβρίωνα Kρήτα”. (Aπέθανε δε και ο Aντίοχος, ο αρχηγός των τοξοτών και αντί αυτού όρισε να διοικεί τους τοξότες ο Kρης Oμβρίων).

Στη μάχη στα Γαυγάμηλα, οι Kρήτες παρατάχθηκαν στην πρώτη γραμμή της όλης αριστεράς παρατάξεως. Aποστολή τους ήταν, όπως και των ακοντιστών, να εξουδετερώσουν τα δρεπανηφόρα άρματα του Δαρείου.

Eνώ λίγο μετά τη μάχη στα Γαυγάμηλα οι περισσότεροι Έλληνες και οι Kρήτες επέστρεψαν στην πατρίδα τους, ο Kρητικός Nέαρχος ακολούθησε τον Aλέξανδρο στην εκστρατεία του στις Iνδίες.

O Nέαρχος ήταν ένας από τους εξοχότερους αξιωματούχους του M. Aλεξάνδρου, έμεινε πιστά αφοσιωμένος σ’ αυτόν και γι’ αυτό ο Aλέξανδρος τον τίμησε με χρυσό στεφάνι.

Στην Eλληνιστική Eποχή 323-67 π.X.

Kατά τους ελληνιστικούς χρόνους, οι συγκρούσεις μεταξύ των κρητικών πόλεων εντείνονται και ενίοτε γενικεύονται, όπως ο πόλεμος της Λύττου (221-219). Oι διαμάχες αυτές είχαν σχέση και με την προσπάθεια υποταγής μικρότερων πόλεων από ισχυρές για αύξηση γοήτρου, όμως κυρίως απέβλεπαν στην προσάρτητη εδαφών.

Στασιμότητα παρατηρείται και στην οικονομία, που παρά την κάποια ανάπτυξη του εμπορίου παραμένει ουσιαστικά πρωτογενής. Παράλληλα παρατηρείται υπερπληθυσμός στη νήσο.

Aποτέλεσμα όλων αυτών είναι η στροφή προς τη μισθοφορία. Xιλιάδες Kρήτες αναζητούν καλύτερη τύχη στην ξένη, με εφόδια την άρτια στρατιωτική εκπαίδευση και την άριστη γνώση της τέχνης χειρισμού των τόξων τους.

Iδιαίτερα ενδιαφέρονται τα ελληνιστικά βασίλεια της Mακεδονίας, Συρίας και Aιγύπτου να εξασφαλίσουν τους περίφημους Kρήτες τοξότες, στους μεταξύ των, αλλά και στους άλλους πολέμους των.

Kατά τα έτη 219-217 (μετά τον καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο της Λύττου (221-219), υπηρετούν Kρήτες: (στην Aίγυπτο 3.000, στη Συρία 2.500, στη Mακεδονία 500).

Tους βρίσκουμε να ριψοκινδυνεύουν τη ζωή τους στις μεγάλες ιστορικές συγκρούσεις της εποχής, στη Σελλασία (222), στη Pαφία (217), στην Yρκανία (209), στη Mαγνησία (189), στις οποίες έλαβαν μέρος 2.500, 5.500, 2.000, 3.000 Kρήτες αντίστοιχα.

Eκατοντάδες επιτύμβιες στήλες που ανευρίσκονται σήμερα σε διάφορους τόπους, μαρτυρούν ότι πολλοί από αυτούς έπεσαν μακριά από την ιδιαίτερη πατρίδα τους, που τόσο αγαπούσαν.

Όσοι επέζησαν, πλούτισαν. Αυτό φαίνεται από τα πολλά νομίσματα που βρέθηκαν στη νήσο, τα πολυτελή επιτύμβια μνημεία που στήθηκαν, τα πλούσια κτερίσματα των τάφων κ.λπ. O πλούτος όμως αυτός δεν άλλαξε τον χαρακτήρα τους.

Oι πατροπαράδοτες αρετές των, όπως η αγάπη για την πατρίδα, δεν άλλαξαν. Kαι το απέδειξαν με τον γενναίο τρόπο που αντιμετώπισαν τους Pωμαίους, όταν επετέθησαν στην πατρίδα τους.

Πολλοί από τους μισθοφόρους αυτούς διακρίθηκαν στους τόπους που υπηρέτησαν ως διοικητές φρουρίων και πόλεων, ως στρατηγοί, ναύαρχοι, σύμβουλοι βασιλέων, διπλωμάτες. Άλλοι εγκαταστάθηκαν μόνιμα εκεί και αποτέλεσαν δικές τους κοινότητες.

Pώμη και Kρήτη

Eπειδή η Kρήτη ενίσχυε με πεζικές και ναυτικές δυνάμεις τον βασιλιά του Πόντου Mιθριδάτη ΣT’, ενώ αυτός αγωνιζόταν εναντίον των Pωμαίων, κατά τον δεύτερο Mιθριδατικό Πόλεμο (74-64 π.X.), έλαβε εντολή να την κατακτήσει το 71 π.X. ο Mάρκος Aντώνιος, διοικητής του στόλου της Mεσογείου.

O Aντώνιος πίστευε ότι η επιχείρηση δεν θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Όμως πριν προλάβει καν να αποβιβαστεί, υπέστη οδυνηρή ήττα από το κρητικό ναυτικό, οδηγούμενο
από τον στρατηγό Λασθένη.

Πολλοί Pωμαίοι συνελήφθησαν αιχμάλωτοι. O Aντώνιος υπέγραψε ταπεινωτική συνθήκη.

Tο 69 π.X., εναντίον της Kρήτης εστάλη ο Mέτελλος.

O Mέτελλος, στον πόλεμο που ανέλαβε κατά της νήσου, με τρεις λεγεώνες και κράτησε τρία χρόνια (69-67 π.X.), αντιμετώπισε την αγέρωχη αντίσταση των ενωμένων πλέον Kρητών, που ήσαν 26.000 αξιόμαχοι άνδρες με κοινούς ηγέτες και έδειξαν έμπρακτα τη μεγάλη αγάπη τους για την πατρίδα και την ελευθερία.

Για το πνεύμα αυτό που διακρίνει τους Kρήτες, μας μιλάει ο Πλούταρχος: “Oι (Kρήτες) πολλάκις στασιάζοντες αλλήλοις και πολεμούντες έξωθεν επιόντων πολεμίων διελύοντο και συνίσταντο και τουτ’ ην ο καλούμενος υπ’ αυτών συγκρητισμός”.

(Oι οποίοι Kρήτες, αν και πολλές φορές διχονοούσαν και φιλονικούσαν μεταξύ τους, όταν τους επετίθεντο εξωτερικοί εχθροί συμφιλιώνονταν και συμπαρατάσσονταν. Kαι αυτός ήταν ο ονομαζόμενος από τους ίδιους συγκρητισμός).

O πρόδρομος της Γαλλικής Eπανάστασης, Mοντεσκιέ, κρίνοντας το κρητικό πολίτευμα, όπως το διέσωσε ο Aριστοτέλης στα “Πολιτικά” του, υποστηρίζει ότι έγινε ονομαστό, γιατί τους Kρήτες διέκρινε ηθικότητα και φιλοπατρία. “H δύναμη της ηθικής αρχής παρασύρει το παν…”.

O ηρωικός Πανάρης

Όταν οι αρχαίοι ήθελαν να μιλήσουν για ένα λαό, που είχε την πιο μεγάλη αγάπη για την πατρίδα του, ανέφεραν τους Kρητικούς.

O Mέτελλος πρώτα επιτέθηκε κατά της Kυδωνίας. Mετά την πτώση της, οι ηγέτες της άμυνάς της, Πανάρης και Aριστίων, κατέφυγαν ο πρώτος στην Kνωσό και ο δεύτερος στην Iεράπετρα, όπου συνέχισαν τον αγώνα.

Γενναία αντιστάθηκαν και οι πόλεις Λάππα, Eλεύθερνα, Λύττος. Mετά τις Kυνός Kεφαλές 197 π.X., την Πύδνα 168 π.X., την Kόρινθο 146 π.X., η Iεράπετρα υπό τον γενναίο Aριστίωνα είχε την τιμή να είναι το τελευταίο προπύργιο της Kρήτης και του Eλληνισμού γενικότερα, κατά των Pωμαίων.

Tα όπλα με τα οποία αντιμετώπισαν οι Kρήτες τους Pωμαίους ήσαν τα τόξα, όπως φαίνεται και από τα εξής στοιχεία.

O Διόδωρος αναφέρει: “…τους Kρήτας εζηλώσθαι την τοξικήν και το τόξον κρητικόν ονομασθήναι…”. (Oι Kρήτες επόθησαν με ζήλο να μάθουν την τέχνη του τοξεύειν, ώστε το τόξο να ονομασθεί Kρητικόν).

O Διόδωρος (90-20 π.Χ.) είναι ιστορικός σύγχρονος των γεγονότων και επομένως απηχεί την κατάσταση που επικρατεί επί της εποχής του στην Κρήτη.

Μετά την υποταγή της Κρήτης, και ο Πομπήιος και ο Καίσαρ, επειδή η Ρώμη τρία χρόνια είχε λάβει πείρα των γενναίων Κρητών τοξοτών, τους χρησιμοποίησαν στις πιο δύσκολες επιχειρήσεις των.

Ο Ιούλιος Καίσαρ τους χρησιμοποίησε στην αιγυπτιακή του περιπέτεια. Επίσης χρησιμοποίησε Κρήτες τοξότες το 57 π.Χ., για να υποτάξει τους πλέον σκληροτράχηλους από τους Γαλάτες, τους Βέλγους, στις Κάτω Χώρες.

Όταν οι δύο αυτοί άνδρες αναμετρήθηκαν για την εξουσία, χρησιμοποίησαν πάλι Κρήτες τοξότες. Η μεγάλη σύγκρουση για να λύσουν τις διαφορές των έγινε το 48 π.Χ. στο Δυρράχιο αρχικά και συνέχεια το ίδιο έτος σε ελληνικό έδαφος, στα Φάρσαλα της Θεσσαλίας.

Ο Πομπήιος, στον στρατό που συγκεντρώνει από όλες τις διαθέσιμες δυνάμεις της ανατολικής Μεσογείου, δεν παραλείπει να συμπεριλάβει σ’ αυτόν και:
“Sagittarios ex Creta”. (Κρήτες τοξότες).

Στην Άλωση της Πόλης (1453)

Αυτή είναι η ιστορία για τους περήφανους Κρήτες πολεμιστές, που πολέμησαν γενναία στην Άλωση της Πόλης το 1453, προσπαθώντας να αποσοβήσουν το μοιραίο, την πτώση της Πόλης.

Οι Κρήτες, στην πλειονότητά τους τοξότες, είχαν έλθει ως εθελοντές από τη Μεγαλόνησο για να βοηθήσουν στην άμυνα της Πόλης.

Οι ιστορικοί της άλωσης τους τοποθετούν στους τρεις πύργους του Κεράτιου, που βρίσκονται κοντά στο σημείο όπου έδενε η αλυσίδα που έκλεινε τον κόλπο, το νευραλγικότερο ίσως σημείο της άμυνας της Πόλης στα πρώτα στάδια της πολιορκίας.

Κατά την τελική έφοδο των Οθωμανών, οι Κρήτες πολέμησαν γενναία και μάλιστα δεν επέτρεψαν στους Τούρκους να <<πατήσουν>> το τμήμα των τειχών που είχαν στην φύλαξή τους.

Οι Τούρκοι, αγχωμένοι να μετάσχουν στη λαφυραγώγηση της Πόλης και καταλαβαίνοντας ότι θα έπρεπε να πληρώσουν δυσανάλογα βαρύ φόρο αίματος για να πατήσουν τους τρεις καλά επανδρωμένους πύργους, αποφάσισαν να τους επιτρέψουν να φύγουν εν τιμή, με τα όπλα και τα υπάρχοντά τους.

Οι Κρήτες επιβιβάστηκαν στα δύο πλοία που τους είχαν φέρει από το Χάνδακα και κίνησαν για τη Μεγαλόνησο.

Οι διηγήσεις ενός από τους Κρητικούς, του Πέτρου Κάρχα ή Γραμματικού, αποτελούν τη βάση του χειρογράφου του 1460, το οποίο σήμερα φυλάσσεται στην Ι.Μ. Βατοπεδίου του Αγίου Όρους.

Ο αριθμός που δίνει για τους Κρήτες αγωνιστές είναι 1500, που είναι όμως μάλλον υπερβολικός-λίγες εκατοντάδες μοιάζει πιθανότερος. Επίσης, τα πλοία που δίνει είναι πέντε, ενώ οι χρονογράφοι της άλωσης μιλάνε για δύο.

Πάντως, οι αρχηγοί των Κρητών εθελοντών ήταν ο Μανούσσος Καλλικράτης από τα Σφακιά, ο Γρηγόρης Βατσιανός Μανιάκης από το Ασκύφου και ο Πέτρος Κάρχας ή Γραμματικός από την Κυδωνία.

Ο Ανδρέας Μακρής από το Ρέθυμνο και ο Παυλής Καματερός από την Κίσσαμο ήταν οι άλλοι δύο αρχηγοί.

Σύμφωνα με το ρομαντικό ( αλλά δίχως βάσεις στην πραγματικότητα) λαϊκό μύθο, τα πλοία των Κρητών ουδέποτε έφθασαν στη Μεγαλόνησο, αλλά έκτοτε περιπλανιούνται σε ένα άχρονο πέλαγος, μέχρι τη μέρα που οι Ρωμιοί θα προσπαθήσουν να ξαναπάρουν την Πόλη.

Τότε, λέει η παράδοση, οι Κρήτες θα επιστρέψουν και θα ενώσουν τις δυνάμεις τους με τους υπόλοιπους Έλληνες στην ύστατη μάχη για την Κωνσταντινούπολη.

Ενετική περίοδος 1204-1669

Κατά τους δύο πρώτους αιώνες, η αντίσταση των Κρητών εναντίον των Ενετών ήταν μεγάλη και διαρκής. Έγιναν 27 κινήματα και επαναστάσεις συνολικά.

Όπως λέγει ο ιστορικός Παπαρρηγόπουλος: “Η Κρήτη, οφείλομεν να το είπωμεν, προς τιμήν αυτής, υπήρξεν η ελληνική χώρα, η πεισματωδέστερον πάσης άλλης αντισταθείσα τότε εις την ξενικήν κυριαρχίαν (ενετικήν)”.

Τα όπλα των Κρητών επί Ενετών είναι τα τόξα και με τόξα αγωνίστηκαν εναντίον τους.

Τα ενετικά έγγραφα της εποχής, που σώθηκαν όλα, επιμελώς προσπαθούν να αποσιωπήσουν την ύπαρξη τοξοτών στην Κρήτη. Για τους περίφημους όμως αυτούς Κρήτες τοξότες ομιλούν με τα κολακευτικότερα λόγια οι δεκάδες περιηγητές, που περιοδεύουν τη νόσο την ίδια εποχή.

Κατά τη μακρόχρονη ενετική κατοχή, σε μία μόνο, χαρακτηριστική όμως περίπτωση, οι Ενετοί ομολογούν την ύπαρξη και αξία των Κρητών τοξοτών:

Όταν ψήφισμα της ενετικής Γερουσίας παραγγέλλει στους διοικητές της Κρήτης να στρατολογήσουν 2.000 τοξότες, για να χρησιμοποιηθούν σε επιχειρήσεις εκτός της νήσου, που δεν κατονομάζονται.

Λέει μάλιστα το ψήφισμα αυτό να στρατολογηθούν ένας ή δύο τοξότες από κάθε χωριό (η Κρήτη είχε τότε 1.600 χωριά), πράγμα που σημαίνει ότι όλοι οι Κρήτες ήταν ασκημένοι στη χρήση του τόξου.

Στον Κρητικό Πόλεμο 1645-1669

Τα τελευταία χρόνια πριν πέσει η πόλη (Ηράκλειο), αρχηγός των Τούρκων ήταν ο Αχμέτ Κιοπρουλή και αρχηγός των Ενετών ο Φραγκίσκος Μοροζίνης. Πολλοί εθελοντές από τη Δυτική Ευρώπη ήλθαν τότε και πολέμησαν.

Τότε έχουμε την τελευταία ιστορική μαρτυρία για δράση Κρητών τοξοτών. Ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος γράφει:

“Εν Κρήτη κυρίως διέπρεψαν οι ημέτεροι κατά την τελευταίαν του Χάνδακος πολιορκίαν, υπό τον Αχμέτ Κιουπριλή.”

Ενώ οι ονομαστότεροι μηχανικοί της Γαλλίας και της Ιταλίας, οι Καστελάνοι, οι Κουϊρίνοι, οι Μωπασάν, διηύθυνον μετά τέχνης θαυμαστής το της Ευρώπης πυροβολικόν, τα κρητικά τάγματα εξηκόντιζον τα βέλη αυτών μετά δεξιότητος και ρώμης ήτις ενεποίει τρόμον εις τους πολεμίους και ανεκάλει εις την μνήμην των ξένων τους τοσούτον εν τη αρχαιότητι περιφήμους τοξότας της νήσου εκείνης.

“Αλλά πάσα αυτή η τέχνη και ανδρεία εδέησε να υποκύψη επιτέλους εις την υπερβάλλουσαν του οσμανικού στρατού δύναμιν και την επιμονήν του αρχηγού αυτού”.
Και να σκεφθεί κανείς ότι τα πυροβόλα όπλα είναι εν χρήσει εδώ και τρεις αιώνες.

Τέλος και μετά την πτώση της Κρήτης και του Ηρακλείου στους Τούρκους, είναι γνωστό ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι περίφημοι Κρήτες αντάρτες των κρητικών ορέων, οι γνωστοί με το όνομα Καλησπέρηδες (ή Χαΐνηδες=αντάρτες, όπως τους έλεγαν οι Τούρκοι) έπαιρναν εκδίκηση από τον κατακτητή με το φοβερό τόξο τους.

Όπως λέει το ωραίο ριζίτικο τραγούδι, που περιλαμβάνεται στη συλλογή του Ελβετού Νεοελληνιστή Σαμυέλ Μπω Μποβύ:

“Μάνα κι αν είσαι μάνα μου, κι είμαι κι εγώ παιδί σου, μπέψε μου τσί σαΐτες μου, τσι πλιά καλύτερές μου, τσ’ ασημωτές και τσι χρυσές και τσι μαλαματένιες, για να σκοτώσω το θεριό, το δράκο το μεγάλο”.

Πηγές: Το κείμενο αυτό αποτελεί περίληψη του ομωνύμου βιβλίου του φιλολόγου Μιχ. Σκούληκα, το οποίο βασίζεται σε δεκάδες ξένα και Eλληνικά συγγράμματα.

master-lista.blogspot.gr

ΙΣΤΟΡΙΑ

Το φονικό του Τούρκου αγά από τις Κούρτες

Δημοσιεύτηκε

στις

Για πρώτη φορά, όπως μας το διηγήθηκαν, στο «Δια-sos-τε»


Η ιστορία αυτή είναι αληθινή και φαίνεται να συνέβη τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας στην Κρήτη. Τότε που οι Τούρκοι ζούσαν ακόμα στο νησί και εκμεταλλεύονταν τους κατοίκους του αναθέτοντας τους διάφορες αγγαρείες. Πρωταγωνιστές του επεισοδίου που θα περιγράψουμε ήταν ο Τούρκος Αγάς που ζούσε στις Κούρτες και ένας κάτοικος των Φιτσιανών , απόγονοι του οποίου ήταν οι Μαραγκάκηδες του Μορονίου και άλλοι κάτοικοι.

Την μεταφέρουμε όπως μας την αφηγήθηκε ο Μαλλιαράκης Γιώργης από το Μορόνι του οποίου η μητριά του παππού του πατέρα του ήταν η κόρη του πρωταγωνιστή που σκότωσε τον Τούρκο Αγά. Στον ίδιο την αφηγήθηκε ο πατέρας του ο Μαλλιαρόκωστας πολλές φορές, έτσι όπως την άκουσε κι αυτός από τον πατέρα του.
Επί Τουρκοκρατίας λοιπόν όπως όλοι γνωρίζουμε , στον ακατοίκητο σήμερα οικισμό Κούρτες που βρίσκεται 3 χιλιόμετρα Νοτίως του Ζαρού , στο πάνω χωριό κατοικούσαν κυρίως Τούρκοι που διαφέντευαν την περιοχή .

Οι Κούρτες την εποχή εκείνη όπως θυμούνται οι παλιότεροι άκμαζαν και εκτός των άλλων λειτουργούσε Αστυνομικό τμήμα , ακόμα και δικαστήριο. Εκεί ζούσε ένας σκληρός αγάς ο οποίος όπως θα δούμε και παρακάτω δεν συμπεριφερόταν με τον καλύτερο τρόπο στους κατοίκους των γύρω χωριών τους οποίους τους έβλεπε σαν μονάδες παραγωγής που μπορούσε να τους χρησιμοποιεί κατά βούληση αναθέτοντας τους αγγαρείες χωρίς μάλιστα κανένα αντάλλαγμα.

Και σαν να μην έφτανε αυτό , αλλά και στο τέλος της αγγαρείας συνήθιζε να τους ξυλοκοπεί κιόλας για να τους σπάσει το ηθικό όπως πίστευε . Ο αγάς όταν ήθελε εργάτες συνήθιζε να βγαίνει στις Πάνω Κούρτες και με ένα μεγάλο χωνί να φωνάζει τους κατοίκους , κυρίως τους νέους από τα γύρω χωριά, για να πάνε στην αγγαρεία. Από τις πιο συνηθισμένες αγγαρείες ήταν το σπάθισμα του λιναριού.

Καλούσε νέους και τους έβαζε να σπαθίζουν όλη ημέρα το λινάρι, πρώτη ύλη για τα λινά ρούχα και στο τέλος αντί για ανταμοιβή όπως προαναφέραμε, τους ξυλοκοπούσε κιόλας. Κάποιος νέος όμως από το χωριό Φιτσιανά που δεν άντεχε πλέον τον εξευτελισμό αποφάσισε να τον σκοτώσει.

Έφτιαξε λοιπόν μιά πολύ δυνατή γουδόβεργα από αργουλίδι ( ξύλο από αγριελιά) και όταν μαζεύτηκαν το βράδυ μετά τη δουλειά στο σπίτι του βρήκε την ευκαιρία και του έδωσε ένα πολύ δυνατό κτύπημα στο κεφάλι με αποτέλεσμα ο Τούρκος Αγάς να ζαλιστεί και να πέσει κάτω. Εκεί αφού τον αποσκότωσε γύρισε στο χωριό και ενημέρωσε τις 5-6 οικογένειες που έμεναν εκεί για το τι είχε συμβεί.

Όλοι βέβαια τα μάζεψαν και έφυγαν γρήγορα καθώς ήξεραν πλέον τι τους περίμενε, εκτός τον γέρο πατέρα του φονιά που αποφάσισε να μείνει στο αλώνι όπου τον βρήκαν οι Τούρκοι αργότερα και τον κατάσφαξαν. Ο φονιάς φαίνεται να έφυγε για την Ιταλοκρατούμενη Κάρπαθο όπου ένοιωθε περισσότερο ασφαλής και οι σημερινοί Σκαρπαθιωτάκηδες που ξαναγύρισαν λέγεται ότι είναι οι απόγονοι του.

Ένας αδελφός του παρέμεινε στο Ηράκλειο όπου για να επιβιώσει έκανε το μαραγκό από τον οποίο πήραν και το όνομα οι Μαραγκάκηδες που ζούνε σήμερα στην περιοχή.

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΘΕΜΑ

Το Πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967

Δημοσιεύτηκε

στις

Στρατιωτικό κίνημα, που εξερράγη τα ξημερώματα τις 21ης Απριλίου 1967, με επικεφαλής τον ταξίαρχο Στυλιανό Παττακό και τους συνταγματάρχες Γεώργιο Παπαδόπουλο και Νικόλαο Μακαρέζο. Κατέλυσε το δημοκρατικό πολίτευμα στην Ελλάδα και επέβαλλε μία στυγνή δικτατορία, που διήρκεσε επτά χρόνια


Η χώρα την εποχή εκείνη βρισκόταν ουσιαστικά σε προεκλογική περίοδο. Οι εκλογές είχαν προκηρυχθεί για τις 28 Μαΐου και την εξουσία ασκούσε από τις 3 Απριλίου η ΕΡΕ, με πρωθυπουργό τον αρχηγό της Παναγιώτη Κανελλόπουλο, έχοντας τη συναίνεση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης Γεωργίου Παπανδρέου και του Βασιλιά Κωνσταντίνου. Γεγονός των ημερών ήταν η συναυλία των Rolling Stones στο γήπεδο του Παναθηναϊκού (17 Απριλίου), που όμως διαλύθηκε από την Αστυνομία, προς μεγάλη απογοήτευση των αθηναίων ροκάδων, που θα έβλεπαν ένα συγκρότημα – θρύλο στην ακμή της δημιουργικότητάς του.

Διάχυτη ήταν η πεποίθηση ότι τις επερχόμενες εκλογές θα κέρδιζε η Ένωση Κέντρου και θα επανερχόταν θριαμβευτικά στην εξουσία υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου. Πολλοί ήλπιζαν ότι θα ετίθετο ένα τέλος στη διετή πολιτική ανωμαλία, που έμεινε στην ελληνική ιστορία ως «Αποστασία» και σηματοδοτήθηκε με την παραίτηση του λαοπρόβλητου πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου (είχε λάβει το 52,2% στις εκλογές του 1964) στις 15 Ιουλίου 1965, μετά τη σύγκρουσή του με τον βασιλιά Κωνσταντίνο.

Στα δεξιότερα του πολιτικού φάσματος, ένα τμήμα της ΕΡΕ ζητούσε ένα «λοχία» για να σώσει τη χώρα από τον αναρχοκομμουνισμό. Για τη μετεμφυλιακή Δεξιά της προδικτατορικής περιόδου, κομμουνιστές ήταν εν ευρεία εννοια και οι κεντρώοι και οπωσδήποτε ο απρόβλεπτος Ανδρέας Παπανδρέου, που ήταν το ανερχόμενο αστέρι στην πολιτική σκηνή και εκινείτο αριστερότερα από το κόμμα του, την Ένωση Κέντρου.

Οι στρατηγοί, το Παλάτι, κάποιοι πολιτικοί της Δεξιάς και οι Αμερικανοί καλόβλεπαν μία μικρής διάρκειας συνταγματική εκτροπή, που θα επανέφερε την πολιτική κατάσταση στη σωστή ρότα, δηλαδή στην εναλλαγή στην εξουσία της Δεξιάς και ενός μετριοπαθούς Κέντρου. «Η Χούντα των Στρατηγών» έμεινε στα σχέδια, καθώς τους πρόλαβαν με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου οι μικροί αξιωματικοί, με πρόσχημα τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Τέτοια περίπτωση δεν διαφαινόταν στον ορίζοντα, καθώς η ΕΔΑ, που εκπροσωπούσε την κομμουνιστική Αριστερά (το ΚΚΕ ήταν εκτός νόμου), κινούνταν στο 11,80% των ψήφων στις εκλογές του 1964, σε σχέση με το 24,43% του 1958.

Πρέπει, όμως, να συνυπολογίσουμε ότι βρισκόμασταν 17 χρόνια από τη λήξη του Εμφυλίου Πολέμου και στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου, όσον αφορά τον διεθνή περίγυρο. Ο στρατός ήταν πανίσχυρος, με παράδοση επεμβάσεων τον 20ο αιώνα, οι Αμερικανοί θεωρούσαν φέουδό τους την Ελλάδα, το δεξιό παρακράτος ήταν ισχυρό (Δολοφονία Λαμπράκη) και το Παλάτι ήταν ένας αυτόνομος πόλος εξουσίας, «που δεν βασίλευε, αλλά κυβερνούσε». Οι πολιτικοί που κυβέρνησαν αυτά τα 17 χρόνια (Πλαστήρας, Παπάγος, Καραμανλής και Παπανδρέου), ασχολήθηκαν κυρίως με την ανοικοδόμηση της χώρας και την οικονομική ανάπτυξη, παρά με το «βάθεμα και το πλάτεμα» των δημοκρατικών θεσμών και την εξάλειψη των μνημών του Εμφυλίου.

Το πραξικόπημα, «Επανάσταση» για τους θιασώτες του, εκδηλώθηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της 21ης Απριλίου. Λίγες ώρες πριν, είχε ολοκληρωθεί η συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου και τα μέλη του αποχώρησαν για τα σπίτια τους, χωρίς να έχουν ιδέα για το τι θα επακολουθούσε. Ανάμεσά τους και ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας, Παναγιώτης Παπαληγούρας.

Η τριάδα των Παπαδόπουλου, Παττακού και Μακαρέζου, μπορεί να ήταν άσοι στη συνωμοσία, αλλά εκμεταλλεύτηκαν τον βαθύ ύπνο των δημοκρατικών κυβερνήσεων και φρόντισαν να τοποθετήσουν στις πιο νευραλγικές θέσεις του στρατεύματος ανθρώπους μυημένους στα σχέδιά τους. Τους βοήθησε, επίσης, το γεγονός ότι μέσα στην Αθήνα υπήρχαν μεγάλες μάχιμες μονάδες, όπως το Κέντρο Εκπαιδεύσεως Τεθωρακισμένων, που βρισκόταν στη σημερινή Πολυτεχνειούπολη, με διοικητή τον ταξίαρχο Παττακό.

Από εκεί βγήκαν τα πρώτα τανκς στις 2 τα ξημερώματα, για να καταλάβουν όλα τα στρατηγικά σημεία της πρωτεύουσας (Βουλή, Υπουργεία, ΕΙΡ, ΟΤΕ, Ανάκτορα). Την ίδια ώρα, ο συνταγματάρχης Ιωάννης Λαδάς εξαπέλυε πιστές στο κίνημα δυνάμεις για να συλλάβουν το σύνολο της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Οι πραξικοπηματίες έβαλαν σε εφαρμογή το ΝΑΤΟικό σχέδιο «Προμηθεύς», για την αντιμετώπιση του κομμουνιστικού κινδύνου, με αποτέλεσμα να κινηθούν όλες οι στρατιωτικές μονάδες της Αττικής. Μεγάλη ήταν η συμβολή του διοικητή της Σχολής Ευελπίδων, Δημήτρη Ιωαννίδη, ο οποίος κινητοποίησε το τάγμα της σχολής και τη Στρατιωτική Αστυνομία (ΕΣΑ).

Μία από τις πρώτες ενέργειες των συνωμοτών ήταν να συλλάβουν τον αρχηγό του ΓΕΣ αντιστράτηγο Σπαντιδάκη και να τον αντικαταστήσουν με τον ομοιόβαθμό του Οδυσσέα Αγγελή, που ήταν μυημένος στο κίνημα. Ο νέος αρχηγός του Στρατού έδωσε εντολή σε όλους του μεγάλους στρατιωτικούς σχηματισμούς να εφαρμόσουν το σχέδιο «Προμηθεύς» κι έτσι να εξασφαλισθεί η υπακοή του στρατεύματος σε όλη τη χώρα.

Η μοναδική ενέργεια για να αντιμετωπιστεί εγκαίρως το πραξικόπημα έγινε από την πλευρά του Υπουργού Δημόσιας Τάξης, Γεωργίου Ράλλη, ο οποίος προσπάθησε να επικοινωνήσει με τον ταξίαρχο Ορέστη Βιδάλη για να κινητοποιήσει το Γ’ Σώμα Στρατού στη Θεσσαλονίκη. Δεν πρόλαβε, αφού το σχέδιο «Προμηθεύς» είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή, με αποτέλεσμα ο ταξίαρχος Βιδάλης να μην λάβει ποτέ το σήμα του Γεωργίου Ράλλη.

Ο αιφνιδιασμός ήταν πλήρης και στις 3:30 τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου το στρατιωτικό κίνημα είχε επικρατήσει και μάλιστα αναίμακτα. Νωρίς το πρωί, το ραδιόφωνο ΕΙΡ έπαιζε εμβατήρια και δημοτικά άσματα και οι αγουροξυπνημένοι Έλληνες άκουγαν τα πρώτα «Αποφασίζομεν και Διατάζομεν» των δικτατόρων, που ήταν η απαγόρευση των συγκεντρώσεων άνω των τριών ατόμων. Με συντακτική πράξη κατά τη διάρκεια της ημέρας ανεστάλησαν οι διατάξεις του Συντάγματος και ματαιώθηκαν οι εκλογές της 28ης Μαΐου 1967.

Αιφνιδιασμένοι από τις εξελίξεις φαίνεται να ήταν και οι Αμερικανοί, που δεν περίμεναν την κίνηση του Παπαδόπουλου. Τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Αθήνα Φίλιπ Τάλμποτ ξύπνησε ο ανιψιός του πρωθυπουργού Κανελλόπουλου, Διονύσης Λιβανός, και του ανακοίνωσε την είδηση. Όταν μετά από λίγες μέρες ο Τάλμποτ είπε στο σταθμάρχη της CIA στην Αθήνα, Τζακ Μέρι, ότι το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου ήταν ο βιασμός της Ελληνικής Δημοκρατίας, αυτός του απάντησε κυνικά: «Μα, πως είναι δυνατόν να βιάσεις μία πόρνη;..»

Μόνο δύο πρωινές εφημερίδες πρόλαβαν να περιλάβουν στην ύλη τους την εκδήλωση του πραξικοπήματος. Η «Καθημερινή» στην πρώτη της σελίδα είχε ένα μονόστηλο με τίτλο «Την 2αν πρωινήν εξερράγη στρατιωτικόν κίνημα. Συνελήφθησαν πολιτικοί άνδρες», ενώ η «Αυγή» πάνω από τον τίτλο της έγραφε: «Συνελήφθησαν από στρατιωτικούς οι Μ. Γλέζος, Λ. Κύρκος, Α. Παπανδρέου. Ασυνήθιστες κινήσεις στρατιωτικών και αστυνομικών δυνάμεων».

Στις 7 το πρωί, η ηγεσία των πραξικοπηματιών επισκέφθηκε στα Ανάκτορα του Τατοΐου τον Κωνσταντίνο και του ζήτησε να ορκίσει την κυβέρνησή τους. Η περιοχή ήταν περικυκλωμένη από τανκς για να μην υπάρξει περίπτωση δυναμικής αντίδρασης από τον άνακτα. Ο βασιλιάς, παρά την προτροπή του συλληφθέντα πρωθυπουργού Παναγιώτη Κανελλόπουλου να αντισταθεί, συμβιβάστηκε μαζί τους «για να μην χυθεί αίμα ελληνικό» και αργά το απόγευμα όρκισε την κυβέρνηση, με πρωθυπουργό τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνο Κόλλια. Επρόκειτο βέβαια για πρωθυπουργό – μαριονέτα, αφού τα νήματα κινούσε ο ισχυρός άνδρας του κινήματος, συνταγματάρχης Γεώργιος Παπαδόπουλος. Ο συλληφθείς και αποπεμφθείς αρχηγός του ΓΕΣ Γρηγόριος Σπαντιδάκης, άνθρωπος του βασιλιά, όπως και ο Κόλλιας, προσχώρησε στους κινηματίες και ανέλαβε Υπουργός Εθνικής Άμυνας.

Την ίδια μέρα άρχισαν και οι συλλήψεις απλών πολιτών, ενώ είχαμε και τα πρώτα θύματα. Τα όργανα της Χούντας δολοφονούν στον Ιππόδρομο, που είχε μετατραπεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, το στέλεχος της ΕΔΑ Παναγιώτη Ελή, ενώ ένας στρατιώτης πυροβολεί τη νεαρή Αθηναία Μαρία Καλαυρά, γιατί δεν υπάκουσε στις διαταγές του. Δέκα ημέρες αργότερα, η Χούντα ανακοίνωσε ότι οι συλληφθέντες ανέρχονταν σε 6509 άτομα, στη συντριπτική τους πλειονότητα αριστερών πεποιθήσεων.

Η Ελλάδα από την 21η Απριλίου 1967 μπήκε στο «γύψο», κατά την έκφραση του Παπαδόπουλου, για 7 χρόνια, 3 μήνες και 3 μέρες. Η Δικτατορία κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος στις 23 Ιουλίου 1974, μετά το εγκληματικό πραξικόπημα στην Κύπρο και την τουρκική εισβολή στη Μεγαλόνησο. Η κατάργηση των στοιχειωδών ελευθεριών, οι φυλακές, οι εξορίες και τα βασανιστήρια, οι δολοφονίες των αντιπάλων του καθεστώτος, ο πνευματικός και πολιτιστικός μεσαίωνας, αλλά και η Κυπριακή τραγωδία, καταγράφουν τη Χούντα των Συνταγματαρχών ως μία από τις μελανότερες στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

sansimera.gr

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

Το παράδειγμα των Σφακιανών στην Κρήτη του 1821

Δημοσιεύτηκε

στις

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821 – 1830 Περίοδος 1821. ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1821 – 1824. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΕΣ ΑΓΩΝΑ


Η φιλική εταιρεία έχει μυήσει αρκετές κεφαλές στα Σφακιά όπως τους πλοιοκτήτες Παναγιώτη Ψαρουδάκη, Ανδρέα Φασουλή τους Δαιμονάκηδες(φυγάδες του 1770 στην Μολδοβλαχία),τον καπετάνιο Αναγνώστη Μανουσογιαννάκη, Μανουήλ Αντ. Καλλικράτη, Χατζη Γιώργη Κελαιδή (Μουρί), Ιωάννη Γ. Μπιράκη (Κομιτάδες), Αναγνώστη Παναγιώτου (Ανώπολη), Αναγνώστη Ψαρουδάκη (Λιβανιανά), Χατζη-Ιωάννης Πωλιουδάκης (Χώρα Σφακίων), Γεώργιος Δασκαλάκης ή Τσελεπής (Ανώπολη), Βουρδουμπάς Ρούσσος (Χώρα Σφακίων), Χατζή Χιωνιάς (Χώρα Σφακίων), Βολουδάκης Μιμίκος (Ίμπρο), Πωλογεωργάκης Γεώργιος (Ίμπρο),Χατζή Ανδρέας Κριαράς (Ανώπολη), Πρωτοπαπαδάκης Αναγνώστης (Ασκύφου), Μωράκης Γεώργιος Πρωτόπαπας(Ασκύφου), Μπίρης Σταυριανός(Ασκύφου).

Οι πλοιοκτήτες των Σφακιών έχουν μεταφέρει την είδηση του ξεσηκωμού του Μωριά, κοντά σε αυτούς και οι φιλικοί ενημερώνουν τους καπετάνιους των Σφακιών ότι ήλθε η ώρα.

Οι δημογέροντες και οι καπετάνιοι των Σφακιών κάνουν μια σύναξη την Μεγάλη Πέμπτη 7 Απριλίου 1821 στα Γλυκά Νερά Σφακίων να συζητήσουν για τον σηκωμό. Η απόφαση της μυστικής σύναξης, ήταν ναι στο νέο σηκωμό αλλά για να υπάρξουν ελπίδες λευτεριάς, θα πρέπει να συμμετέχει όλο το νησί.

Με προφυλάξεις ειδοποιούν όλες τις κεφαλές του νησιού, που έχουν ελληνική συνείδηση, να παρευρεθούν στις 15 Απριλίου στο Λουτρό Σφακίων, εκεί οριστικοποιήθηκε να κηρυχτεί η επανάσταση στο νησί.

Σύμφωνα με τα έθιμα των Σφακιών την απόφαση των καπετάνιων πρέπει να την επικυρώση ο λαός, έτσι οι Καπετάνιοι συγκαλούν λαική συνέλευση, για τις 29 Μαΐου στη Παναγιά τη Θυμιανή, όπου ο λαός των Σφακιών επικυρώνει την έναρξη του νέου ξεσηκωμού, και εκλέγονται οι αρχηγοί.

Επικυρώθηκε η πολιτική αρχή του αγώνα (επαναστατική κυβέρνηση) με όνομα <<Καγκελλαρία των Σφακίων>> ως γενική αρχή της επανάστασης με έδρα το Λουτρό και μιά οικονομική επιτροπή με ονομασία <<Κοινόν>> που είχε την επιμέλεια των πόρων για τον αγώνα.

Ο Θ. Δετοράκης στην ιστορία της Κρήτης γράφει: << Οι Σφακιανοί που συνήθως κατηγορούνται ως φίλαρχοι και απειθάρχητοι, οργάνωσαν από τις παραμονές κιόλας της επανάστασης μια υπέρτατη πολιτική αρχή, τη γνωστή Καγκελλαρία>>.

Η <<Καγκελαρία των Σφακίων>> αποτελούνταν από τους Πρωτόπαπα των Σφακίων Γεώργιο Μοράκη, Χατζή Ιωάννη Πωλιουδάκη, Σήφη Παπαδάκη, Στρατή Βουρδουμπά, Ανδρέα Κριαρά, Αναγν.Ψαρουδάκη ενώ γραμματέας ορίστηκε ο Ηρακλειώτης Δ. Φλαμπουριάρης.

Η σφραγίδα της Καγκελαρίας ήταν εικόνα της Παναγίας που έφερε την επιγραφή«Παναγία του Λουτρού».

Το έργο της Καγκελλαρίας ήταν σημαντικό εφοδίαζε τους επαναστάτες με πολεμοφόδια – διενεργούσε εράνους – προστάτευε τον άμαχο πληθυσμό – ίδρυσε νοσοκομείο στο Λουτρό για τους τραυματίες. Ένα μόνο δεν κατάφερε να κάνει, να δόσει ένα αρχηγό, ποιός να δεχθεί τον καλλίτερο του.

ΠΡΟΚΡΙΤΟΙ ΑΝΑ ΧΩΡΙΟ ΕΚΛΕΓΕΝΤΕΣ ΣΤΗΝ ΣΥΝΑΞΗ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΘΥΜΙΑΝΗΣ

Καλλικράτης: Παπά Ιωάννης, Σήφης Παπαδάκης, τα αδέλφια Αναγνώστης Ανδρέας και Πέτρος Μανουσέλης.

Ασφένδου: Γεώργιος και Σήφης Δεληγιαννάκης, Σηφοδασκαλάκης, Σφηνιάς Μανούσος και ο Ανδρέας Βούρβαχης.

Ασκύφου: Πρωτόπαπας Γεώργιος, Ανδρουλιός Μοράκης, Αναγνώστης Μοράκης, και Σήφης Καυκαλάς.

Ίμπρος: Πωλογιάννης και ο γιός του Πωλογεωργάκης, Κωστόπουλος, και οι αδελφοί Εμμανουήλ και Αναγνώστης Μανουσογιαννάκοι.

Μουρί: Οι παπάδες Ανδρέας και Ιωάννης Εμπρόσγιαλο (Χώρα Σφακίων): Ρούσος και Στρατής Βουρδουμπάς, Χατζή Χιονιάς, Αναγνώστης Ψαρουδάκης και Στρατής Μπελιβάνης.

Ανώπολη: και τα γύρω της χωριά Χατζή Πωλιουδάκης, Αναγνώστης και Ανδρέας Παναγιωτάκοι, Νικόλαος Ανδρουλακάκης,

Γεώργιος Τσελεπής – Δασκαλογιάννης, Ανδρέας Κριαράς, Μανούσος πρωτοπαπαδάκης και ο Ανδρέας Φασουλής.

ΠΕΝΤΑΚΟΣΙΑΡΧΟΙ ΑΝΑ ΧΩΡΙΟ ΕΚΛΕΓΕΝΤΕΣ ΣΤΗ ΠΑΝΑΓΙΑ ΘΥΜΙΑΝΗ

Καλλικράτης: Αναγνώστης Μανουσέλης,

Ασφένδου: Γεώργιος Δεληγιαννάκης,

Ασκύφου: Αναγνώστης Πρωτοπαπαδάκης,

Ίμπρος: Κωστόπουλος,

Κωμητάδες: Πωλογεωργάκης,

Εμπρόσγιαλο και Μουρί: Ρούσος Βουρδουμπάς,

Ανώπολη και τα γύρω της χωριά: Χατζή Πωλιουδάκης, Αναγνώστης Παναγιώτου,

Γεώργιος Τσελεπής – Δασκαλογιάννης, Βαρδουλομανούσος και ο Ανδρέας Φασουλής.

ΔΩΡΕΕΣ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΑ

Ο πλοιοκτήτης Ανδρέας Φασουλής πρώτος έδωσε 400 οκάδες μπαρούτι με ανάλογο μολύβι και χαρτί.

Όλοι άρχισαν να φέρνουν στο ΚΟΙΝΟΝ ότι μπορούσε ο καθένας, άλλοι έφεραν τα περισσευούμενα όπλα, άλλοι χρήματα, ζώα , τυρί, μέλι, κερί, οι γυναίκες έδιναν κεντήματα, παντός είδους υφάσματα, κιλίμια.

Δανεικά έδωσαν ο Αναγνώστης Παναγιώτου δίστηλα τάλιρα 7.857, ο Πρωτοπαπάς Γεώργιος 2.800 και πολλοί άλλοι λιγότερα, τα δάνεια που μαζεύτηκαν ήταν 24.000 και από εράνους μάζεψαν 30.000 δίστηλα τάλιρα.

Έστειλαν τον Χ. Τσουράκη στην Μάλτα να πωλήσει τα μαζεμένα και να αγοράσει όπλα και πυρομαχικά.

Την ίδια περίοδο έφερε Σάμιος πλοίαρχος 200 βαρέλια μπαρούτι, λίγο μολύβι και χαρτί και πληρώθηκε από τα δανεικά του ΚΟΙΝΟΥ.

1821-1824

Το φυσικό ορμητήριο των επαναστατών είναι τα Σφακιά.

Από τα 1200 όπλα που είχαν στην επανάσταση, τα 800 ήταν των Σφακιανών, και έθεσαν στην υπηρεσία της πατρίδας 27 καράβια. Οι Σφακιανοί λόγω της εμπειρίας τους στα όπλα προσφέρουν καπετάνιους και σε άλλες επαρχίες όπως το Δεληγιαννάκη στην επαρχία Αμαρίου Ρεθύμνης, τον Αναγνώστη Μανουσέλη στο Ρέθυμνο, τον Α. Παναγιώτου στην Κυδωνία, τους Ρούσσο Βουρδουμπά και τον Πωλογιώργη στις ανατολικές επαρχίες από τον Ψηλορείτη και μετά, τον Γ. Τσελεπή- Δασκαλάκη στο Σέλινο και Κίσσαμο.

Στις δυνάμεις της θάλασσας όρισαν υπεύθυνους τους καπετάνιους Αναγνώστη Παναγιώτου και Αναγνώστη Αναγνωστάκη.

Αρχές Μαρτίου είχε δοθεί εντολή στους πλοιάρχους Δασκαλάκη Μανούσο και Λαδά Ανδρέα που κυβερνούσαν το μπρίκι του παπά Πωλάκη από την Ανώπολη, μέσα στο οποίο ήταν ο Γεωργάκης Τσελεπής* γραμματέας, αφού πωλήσουν το φορτίο τους να αγοράσουν όσα περισσότερα πολεμοφόδια μπορούν και να τα μεταφέρουν στο Λουτρό. Η επανάσταση στην Μολδοβλαχία έχει αρχίσει και το μπρίκι βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη χωρίς την δυνατότητα απόπλου, λόγω των γεγονότων στην παραπάνω περιοχή.

Το μπρίκι των Σφακιών θα αποπλεύσει με ειδική άδεια που εξασφάλισε μια καλόγρια που ήθελε να ταξιδεύσει στην Τήνο. Η καλόγρια** ήταν η πρώτη κόρη του αρχηγού Δασκαλογιάννη την οποία οι Τούρκοι είχαν παντρέψει με το Δευτεντάρην του Κάστρου.

Στο ταξίδι γνωρίσθηκε με τους παραπάνω Δασκαλάκηδες που ήταν γιοί του αδελφού της, του Ανδρέου.

Ο Γ. Τσελεπής αφού τους άφησε στην Τήνο, με άλλο μέσο πήγε στην Σάμο και προσπάθησε να στρατολογήσει αρματολούς και να τους μεταφέρει για ενίσχυση του επικείμενου αγώνα στην Κρήτη.

Με την οικονομική ενίσχυση της θείας του καλόγριας κατάφερε να στρατολογήσει 30 άνδρες και να τους μεταφέρει στα Σφακιά,ανάμεσα σε αυτούς είναι και ο υπηρέτης της θείας του ο ήρωας Νικόλαος Ζερβός ή Ζερβονικόλας***.

* Δασκαλάκης(Βλάχος) πρώτος ανηψιός Δασκαλογιάννη που λόγω της ωραιότητας του επονομαζόταν Τσελεπής
** Ο σύζυγος της απέθανε και μετά από λίγο και τα δύο παιδιά της. Η παράδοση λέει ότι τα σκότωσε
για να μην αφήσει Τούρκους απογόνους.
*** Παρανόμι του ήρωα Νικόλα Ρόκκα, τα οστά του το 1999 μεταφέρθηκαν από την Νεάπολη Λασηθίου,
στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Μάνδρα Αττικής.

ΜΟΝΗ ΠΡΕΒΕΛΗ

Η μονή τελούσε υπό την προστασία των Σφακιανών και ιδιαίτερα των Καλλικρατιανών, σε ανταπόδοση η μονή έστελνε στον Καλλικράτη λάδι ελιές σαπούνι κλπ.

Ο ηγούμενος της μονής Μελχισεδέκ Τσουδερός από μητέρα σφακιανός

(η μητέρα του ήταν κόρη του Γεωργακομάρκου ή Δαίμονος) πρότεινε στους σφακιανούς να διαπραγματευτούν την ουδετερότητα των φοβερών Αμπαδιωτών Τουρκοκρητών, Μουσουλμάνων της περιοχής Αμαρίου με ρίζες άσχετες από τους Οθωμανούς.

Οι σφακιανοί έστειλαν ως διαπραγματευτές τους Αναγνώστη Μανουσέλη και από το Ασφένδου Σήφη Δασκαλάκη χωρίς όμως να πετύχουν τίποτα.

Οι Αμπαδιώτες ενημέρωσαν τον πασά ο οποίος απέτισε την παράδοση των όπλων από τους Σφακιανούς.

Μια ομάδα από 200 Αμπαδιώτες έφθασε μέχρι το Φραγκοκάστελλο και φοβέριζε τους σφακιανούς.

Δέκα σφακιανοί προσήλθαν φανερά για συνομιλίες εκεί οι Αμπαδιώτες τους απέτισαν τα όπλα αλλά δεν είχαν καταλάβει ότι ήταν κυκλωμένοι από άλλους χριστιανούς. Χωρίς να γίνει μάχη οπισθοχώρησαν οι Αμπαδιώτες στην αναδίπλωση τους κατέστρεψαν το μοναστήρι του Πρέβελη, ενώ μια ομάδα τους είχε ανέβει στο μητάτο της μονής στα Τσιλίβδικα και είχε σκοτώσει τρεις μοναχούς – βοσκούς και τον Τσουπομιχάλη άνδρα γενναίο και τίμιο. ο ηγούμενος της Μονής ήρωας Μελχισεδέκ (Τσουδερός) μόλις κατάφερε να δραπετεύσει και να μεταβεί στον Καλλικράτη.

Οι Καλλικρατιανοί συνεπλάκησαν μαζί τους με αποτέλεσμα δύο νεκροί Αμπαδιώτες και ένας τραυματισμένος, ενώ από τους Έλληνες είχαν ένα νεκρό και τρεις τραυματίες.

Ακολούθως ο Πασάς έστειλε τρεις υψηλόβαθμους αξιωματικούς με εντολή να μην φύγουν από τα Σφακιά αν δεν τους παραδοθούν τα όπλα, ταυτόχρονα ανάγκασε το μητροπολίτη Γεράσιμο να γράψει στους σφακιανούς παραινέσεις να παραδώσουν τα όπλα.

Η απάντηση των σφακιανών ήταν:

<< Σεβασμιώτατε την ευχήν σας θέλομεν και τας ευλογίας σου αποδεχόμεθα, αλλά τους αφορισμούς και τας κατάρας σου στέλνομεν οπίσω δια να τας μεταχειρισθής εις όσους πρέπει……>>.

Μετά την σύναξη στην Παναγιά την Θυμιανή οι της Καγκελαρίας εγκαταστάθηκαν στην έδρα τους το Λουτρό.

Οι καπετάνιοι συγκεντρώθηκαν στο Ασκύφου για πολεμικό συμβούλιο, όπου και αποφασίσθηκε ο τρόπος και ο χρόνος έναρξης των εχθροπραξιών. Ο τρόπος ορίσθηκε αμυντικός και ο χρόνος ανάλογα με τις κινήσεις του εχθρού,και τα δύο όπως θα φανεί παρακάτω δεν τηρήθηκαν.

Οι θέσεις που όφειλαν να προστατεύσουν οι καπετάνιοι και στις οποίες μετακινήθηκαν ήταν:

– Βουρδουμπάς Κωστόπουλος, Πωλογεωργάκης και Τσουδερός πήγαν Καλή Συκιά απέναντι του στα Αγκουσελλιανά εχθρού.

– Α. Μανουσέλης, Γ. Δεληγιαννάκης στην Αργυρούπολη εναντίων των μονάδων του εχθρού που ήταν στο Ζουρίδι Ρεθύμνης.

– Α. Πρωτοπαπαδάκης στον Εμπρόσνερο απέναντι στο πύργο του Αληδάκη στον Εμπρόσνερο.

– Τσελεπής και Σήφακας κατέλαβαν την Μαλάξα.

– Ο Παναγιωτάκης πήγε στα ριζοχώρια της Κυδωνίας για να παρακολουθεί τις κινήσεις του εχθρού και να ενημερώνει την Καγκελαρία. Όπλα των Ελλήνων, 713 Σφακιανά και 138 του Τσουδερού με τους Αποκορωνιώτες και Κυδωνιάτες, σύνολο 851 μακρά τουφέκια.

ΣΦΑΚΙΑΝΟΙ ΥΠΟ ΤΟΝ ΥΨΗΛΑΝΤΗ ΣΤΗΝ ΜΟΛΔΟΒΛΑΧΙΑ

Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν ο Υψηλάντης περνούσε τον Προύθο ποταμό στη Μολδοβλαχία είχε μαζί του 150 Σφακιανούς με αρχηγό το Γεώργιο Δαιμονάκη* από τον Καλλικράτη, που σκοτώθηκε μάλιστα εκεί, μαζί του ήταν και ο αδελφός του Χαιδεμένος.

Από το Ασφένδου ήσαν τα 3 αδέλφια Βούρβαχοι, ο Μανόλης, ο Βαρδής και ο Τζουάνος, οι δύο τελευταίοι σκοτώθηκαν εκεί. Από το Μουρί ήσαν οι Χατζή Σταύρος, Αμηράς Σταύρος, Αμηράς Γεώργιος, Καβρός Ιωάννης, Κούργελης Γεώργιος, Ψιλοδάσκαλος Γεώργιος.

Από το Ασκύφου ήσαν οι Ανδρουλιός Μοράκης, Μανουσάκης, Ανδρακός Σταύρος, Ρούκονας Νικολός.

Ακόμα οι παρακάτω τα χωριά των οποίων δεν είναι γνωστά, αδέλφια Ανδρέας και Γεώργιος Φουντουλάκης,

Δ.Φουντουλάκης, Βραχνός Ιωάννης, Βρατσόλης Εμμανουήλ, Σαμψώνης Ιωάννης, Κοντολάκης Παναγιώτης, Μ. Βογιατζάκης, Ζερβός Ιωάννης, Στράτουλας Μανούσος, Μ. Καπετανάκης και ο Ανδρέας Βαμβιολάκης που ήταν και σημαιοφόρος.

Παραπάνω αναγράφω λίγα ονόματα που έσωσε η πένα του Παπαδοπετράκη τους υπόλοιπους δυστυχώς τους σκεπάζει η λήθη της ιστορίας. Οι επιχειρήσεις στην Μολδοβλαχία είχαν οικτρό αποτέλεσμα και όπως λέει και ο Pouqueville:

<<Κατά την εν Γαλαξίω της Βλαχίας μάχην έπεσαν πολλοί Σφακιανοί άξιοι της εαυτών γενναιότητος και φήμης, όντες εκ της Δημοκρατίας των Σφακίων, ένθα η ελευθερία αρχαιοτάτη του Μίνωος>>.

Λίγοι Σφακιανοί που απέμειναν γύρισαν μέσω Ουγγαρίας και Τεργέστης με χίλια βάσανα στην επαρχία.

* Άνδρας κατά το ανάστημα μέτριος αλλά κατά τους τρόπους τολμηρός, μεγαλεπήβολος, λάτρης της ελευθερίας και σοβαρός

13 Ιουνίου 1821

Ο Παναγιωτάκης με τον Τσελεπή και 90 άνδρες σφάζει τους Σουμπάσιδες στο Θέρισσο.

14 Ιουνίου 1821

Η πρώτη μάχη του 1821 συνήφθηκε στις 14 Ιουνίου στο Λούλο μεταξύ των Τσελεπή με άνδρες 45, του Σήφακα με 16 εναντίων πολλαπλασίων Τούρκων. Το απόγευμα προστέθηκε ο καπετάνιος Βαρδουλομανούσος με 20 άνδρες και νίκησαν οι Έλληνες, οι εχθροί τράπηκαν σε φυγή.

Έπεσαν ένας σφακιανός και πέντε τραυματίστηκαν, οι Τούρκοι είχαν δεκαοκτώ νεκρούς.

15 Ιουνίου 1821

Ο Τσελεπής με το σώμα του πήγε σε υποστήριξη του Παναγιωτάκη στους Λάκκους όπου και εξεδίωξαν τους εχθρούς.

Έπεσαν 3 Έλληνες και 60 Τούρκοι.

16 Ιουνίου 1821. ΜΑΧΕΣ ΣΤΟ ΖΟΥΡΙΔΙ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ

Ο Μανουσέλης και ο Γ. Δεληγιαννάκης επιτέθηκαν στο Ζουρίδι και κατεδίωξαν τους εχθρούς νικώντας τους και καταστρέφοντας ένα πύργο στο χωριό Επισκοπή. Οι απώλειες των εχθρών ήταν περίπου 55 άνδρες.

Οι Βουρδουμπάς Κωστόπουλος, Πωλογεωργάκης και Τσουδερός συνεπλάκησαν με τους Αμπαδιώτες σε σφοδρή και αμφίρροπη μάχη, σε βοήθεια προσέτρεξαν οι Μανουσέλης και Δεληγιαννάκης αλλάζοντας τη μάχη υπέρ των Ελλήνων.

Οι Αμπαδιώτες άφησαν 300 νεκρούς μαζί και τον αρχηγό τους, Κουντουροσμαίλη, ενώ οι Σφακιανοί είχαν 7 νεκρούς και αρκετούς τραυματίες.

19 Ιουνίου 1821 ΕΜΠΡΟΣΝΕΡΟ – ΑΛΜΥΡΟ

Ο Πρωτοπαπαδάκης συγκρούεται με τους Τούρκους στον Εμπρόσνερο και ακολούθως κατεβαίνει στο οχυρό του Αλμυρού το οποίο καταλαμβάνει οι απώλειες των εχθρών ήταν 35 άνδρες ενώ των Ελλήνων τρεις.

21 Ιουνίου 1821 ΤΣΙΒΑΡΑΣ

Ο Πρωτοπαπαδάκης χτυπά τους εχθρούς στο Τσιβαρά χωρίς αποτέλεσμα, το βράδυ μάλιστα που κοιμήθηκαν κάποιοι καμπίτες χριστιανοί πρόδωσαν την θέση τους και λίγο έλειψε να τους κατασφάξουν οι Τούρκοι, ευτυχώς η νύκτα τους προφύλαξε και άφησαν δύο μόνο νέους νεκρούς.

22 Ιουνίου σε βοήθεια του παραπάνω προσέρχονται οι Τσελεπής και Σήφακας, το τέλος της μάχης θα δοθεί από τον οπλαρχηγό παπά Ιωάννη από το Μουρί, ο οποίος βρέθηκε στα νότα των εχθρών αιφνιδιάζοντας τους, ακολούθως τράπηκαν σε φυγή αφήνοντας 350 νεκρούς και πολλά λάφυρα.

Οι αγωνιστές είχαν 6 νεκρούς και 15 τραυματίες. Ταυτόχρονα με την μάχη του Τσιβαρά Τούρκοι από τα Χανιά ήλθαν σε βοήθεια των ομοθρήσκων των αλλά αποκρούσθηκαν από τον Ανδρέα Φασουλή και άλλους ριζίτες στη θέση Διγενή τραπέντες και αυτοί σε φυγή. Ακολούθως ο Πρωτοπαπαδάκης πήρε δύο κανόνια από το φρούριο του Αλμυρού και συνέχισε την πολιορκία του πύργου του Αληδάκη.

23 Ιουνίου 1821

Από τα Χανιά εφορμούν δύο σώματα στρατού, ο Λατίφ πασάς πηγαίνει προς την Μαλάξα αποκρούεται από τους Τσελεπή, Σήφακα μαζί με τους Ριζίτες οπλαρχηγούς.
Το δεύτερο σώμα κατευθύνεται προς την δυτική Κυδωνία για αντιπερισπασμό αλλά ο Παναγιωτάκης με τους Λακιώτες τους αποδεκατίζουν, άφησαν 100 περίπου νεκρούς και τον αρχηγό τους Χασάν Μπέη.

Με το πέρας των δύο μαχών μαζεύτηκαν στην Παναγιά Κεραμειών, οι Τσελεπής, Σήφακας και Παναγιωτάκης και εβαθμοφόρησαν τους ικανότερους. Έκαναν οπλαρχηγούς τους Θερισιανούς Ιωάννη και Βασίλειο Χάληδες, και τον Παπανδρέα από τα Κεραμειά και άλλους χαμηλόβαθμους και το κοινοποίησαν στην Καγκελαρία.

26 Ιουνίου Ο ΤΣΕΛΕΠΗΣ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ

Ο Τσελεπής καίει τις επαύλεις, τα εργαστήρια και τα σπίτια έξω των τειχών, αιχμαλωτίζει γυναικόπαιδα που τα ανταλλάσει με δικά μας,και κλείνει το νερό ύδρευσης των Χανίων αποφέροντας μεγάλη σύγχυση στους εντός των τειχών. Όλη η Κυδωνία και ο Αποκόρωνας είναι ελεύθερα εχθρών.

Ο Πούκεβιλ γράφει για την κατάσταση και τους Σφακιανούς:

<<Οι Σφακιανοί, καίτοι ήσαν σφόδρα παροργισμένοι προς τους Τούρκους, εδείκνυον όμως εν ταις μάχαις τόσην γενναιότητα, όσην εκείνοι σκληρότητα και βαρβαρότητα. Ουδένα Τούρκον εκακοποίουν συλλαμβανόμενον εν αρχή άοπλον. Εις τους οπλισμένους όμως δεν εχαρίζοντο. Αλλ΄ ότε είδον ότι οι εντός των πόλεων αδελφοί των εσφάζοντο και αδιακρίτως εκρεμούντο εις τας επάλξεις των φρουρίων, δεν εβράδυναν και ούτοι να επηρεασθώσιν υπό τις εκείνων θηριωδίας και να βλάπτωσιν, ους δεν έβλαπτον εως τότε εξερχομένους εκ των φρουρίων αόπλους προς ζήτησιν χρειωδών >>.

Μέσα Ιουνίου ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΠΛΟΙΩΝ

Η Καγκελαρία διατάσσει τους Σφακιανούς πλοιάρχους Μπελιβανάκη Στρατή και Σιρμαλένιον Κωνσταντίνο να πλέουν στα νότια του Ρεθύμνου και Ηρακλείου βοηθώντας τους αγωνιστές και τους αμάχους.

Κανονιοβολώντας στον Πλακιά τους εχθρούς έδωσαν καιρό σε 400 γυναικόπαιδα να διαφύγουν από τους διώκτες τους, παρέλαβαν από την Αγία Γαλήνη γυναικόπαιδα και τα μετέφεραν στα Σφακιά.

Οι δύο πλοίαρχοι κινήθηκαν προς την Μεσσαρά και παρέλαβαν τις οικογένειες των Κουρμούλιδων, η επιβίβαση έγινε εν μέσω τρομερής σύγχυσης για το ποιοι θα επιβιβασθούν και ποιοι θα μείνουν πίσω.

Ευτυχώς η Καγκελαρία προέβλεψε την κατάσταση και έστειλε ακόμα δύο πλοία με πλοιάρχους τους Περάκη Κώστα και Μπελιβανάκη Παύλο και πήραν όλους τους αμάχους το σύνολο 1811 ψυχές και τους μετέφεραν στα Σφακιά.

Το σύνολο των αμάχων που έχει μαζευτεί στα Σφακιά είναι πάνω από 3000 άτομα, που σιτίζονται από τις οικογένειες των Σφακιανών.

Βλέποντας την κατάσταση οι εκκλησίες των Σφακίων Παναγιά του Λουτρού έδωσε 84 οκάδες και η Παναγιά η Θυμιανή άλλες 23 Οκάδες Ασήμι, το οποίο η Καγκελαρία παρέδωσε στον εμποροπλοίαρχο Ν. Ανδρουλακάκη για να το πουλήσει στην Μασσαλία και να πάρει τροφές και όπλα.

Επιπροσθέτως η Καγκελαρία έστειλε στην Μάλτα το μπρίκι του Πρωτοπαπαδάκη Μανούσου με την γολέττα του Δασκαλογεωργάκη Ρούσου και αγόρασαν όπλα και πολεμοφόδια.

28 Ιουνίου 1821 ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΒΑΘΙΑΚΟ ΑΜΑΡΙΟΥ.

Ο Βουρδουμπάς χτυπά τους Αμπαδιώτες στο χωριό Βαθιακό Αμαρίου όπου ήταν μαζεμένοι μετά την ήττα τους στον Άγιο Ιωάννη.

Εικοσιπέντε ώρες διάρκεσε η μάχη, στο τέλος συνελήφθη ο αρχηγός τους Δελή Μουσταφάς και οδηγήθηκε μπροστά στον Βουρδουμπά. Οι υπόλοιποι Αμπαδιώτες διέφυγαν.

Οι απώλειες των Ελλήνων ήταν 22 νεκροί και 35 τραυματίες ενώ των αντιπάλων ήταν ελάχιστες καθότι πολεμούσαν από τα σπίτια του χωριού.

3-5 Ιουλίου ΜΑΧΗ ΓΑΛΛΟΥ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

1500 Τούρκοι από το Ρέθυμνο κινήθηκαν προς του Γάλλου αλλά συνάντησαν τους Μανουσέλη και

Δεληγιαννάκη η μάχη συνεχίστηκε όλη την ημέρα χωρίς νικητή.

Το απόγευμα ήλθαν σε βοήθεια των Ελλήνων ο Πρωτοπαπαδάκης, ο Κωστόπουλος και ο Τσουδερός.

Στις 4 Ιουλίου ομάδα από 150 νέων και τολμηρών Τούρκων άφησαν την μάχη και αθέατοι κινήθηκαν μέχρι τον αφύλακτο Καλλικράτη καίοντας μια συνοικία του, σε μια κίνηση εντυπωσιασμού.

Την Τρίτη ημέρα της μάχης οι Ανδρέας Μανουσέλης, Πέτρος Παπαδάκης, Κωνσταντής Βενιέρης, Μανόλης Ντουλαβέρης, Μουντομανούσος κ.α. κινήθηκαν από τα νώτα των εχθρών, αυτοί θεωρώντας ότι ήταν πολλοί και θα κυκλώνονταν το έβαλαν στα πόδια προς το Ρέθυμνο.

Απώλειες, οι Έλληνες 9 νεκρούς και οι Τούρκοι άνω των 100.

Ο Θόδωρος Χούρδος από το Ασκύφου αναλαμβάνει αρχηγός του κάτω Μυλοπόταμου, και των επαρχιών του Ηρακλείου που συνορέυουν με το Μυλοπόταμο.

5 Ιουλίου ΚΑΜΠΙΑ

Ο Λατίφ πασάς με 8000 άνδρες του ξεκινά από τα Χανιά κρατώντας και αλυσίδες για να φέρει πίσω δεμένους τους Σφακιανούς όπως έλεγε.

Ο Τσελεπής με λίγους μαχητές και συνεχώς ενθαρρύνοντας τους, διαφιλονικούσε την πορεία της στρατιάς με μεγάλες απώλειες από τους άνδρες του. Η καθυστέρηση αυτή έδωσε χρόνο και ήλθαν σε βοήθεια του οι γενναίοι Λακιώτες και ο Σήφακας με τους Αποκορωνιώτες αλλάζοντας την έκβαση της μάχης υπέρ των Ελλήνων.

Η στρατιά γύρισε άπρακτη στα Χανιά και έχοντας χάσει 500 άνδρες της, ενώ οι Έλληνες έχασαν 28 άνδρες και είχαν 50 τραυματίες.

Ταυτόχρονα ο Παναγιωτάκης και ο οπλαρχηγός Παπαπωλάκης με Σφακιανούς και κυδωνιάτες αποκρούουν τους Σελινιώτες Τούρκους υπό τον Καούρη και τους αναγκάζουν να επιστρέψουν στα χωριά τους.

ΠΡΩΤΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΡΙΒΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΑ ΣΦΑΚΙΑ
14 Ιουλίου 1821

Στρατός 12000 ανδρών, 8000 από το Ηράκλειο και 4000 από το Ρέθυμνο κατευθύνεται προς τα Σφακιά, στις 14 Ιουλίου διανυκτέρευσαν στα Αγκουσελιανά.

Ο Πωλογεωργάκης με λίγους άνδρες στις τοποθεσίες Αμυγδαλόπορο κα Ασπροκεφάλι δίνει τις μάχες του όμως οι εχθροί είναι πολλοί και στην προσπάθεια του να ανακόψει την πορεία τους λίγο έλειψε να κυκλωθεί.
15 Ιουλίου οι Τούρκοι μπαίνουν στον Καλλικράτη χωρίς μάχη, οι αγωνιστές προσπαθούν να κρύψουν τις οικογένειες τους στις σπηλιές και το Μεγάλο φάραγγα.

Την επόμενη οι κατακτητές αφήνουν τον Καλλικράτη ένα σωρό ερειπίων.

16 Ιουλίου δίδεται μάχη στη θέση Τυροκλάστη οι εχθροί χάνουν αρκετούς άνδρες αλλά και οι Σφακιανοί χάνουν τον ικανό πεντακοσίαρχο Κωστόπουλο* και τρεις μαχητές, το Ασφένδου παραδίδεται στις φλόγες.

17 και 18 οι Τούρκοι είναι στο Ασκύφου. Οι καπετάνιοι Μανουσέλης, Δεληγιαννάκης, Μανουσογιαννάκης, Βουρδουμπάς, Πωλογεωργάκης και Πρωτοπαπαδάκης με σύνολο ανδρών γύρω στους 700 χτυπούνε τους εχθρούς από την μεριά της Στραβοράχης. Το τέλος της μάχης θα βρει τους Τούρκους να φεύγουν έντρομοι από την μεριά του Κατρέ εν τω μεταξύ είχε καταφθάσει και ο Τσελεπής δίνοντας τους το τελειωτικό χτύπημα.

Ο Παπαδοπετράκης λέει ότι πήγε στο Κατρέ μετά 13 χρόνια και ακόμα τότε έβλεπε οστά των εχθρών.

Η μάχη αυτή εκτός του ηθικού μέρους της, άφησε κατά τις εκτιμήσεις του Πρακτικίδη λάφυρα 500.000 γροσίων αφού για να σωθούν παρατούσαν όλες τις αποσκευές τους.

* Ο στρατηγός Κωστόπουλος ή Κωστόπωλος ήταν από την γενιά των Πατακών της Ίμπρου, άνδρας συνετός φιλόπατρις άριστος μαχητής και φιλότιμος.Τον διαδέχθηκε ο Αναγνώστης Μανουσογιαννάκης από την ίδια οικογένεια.

ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ
21 και 22 Ιουλίου 1821

Σώμα Γερλήδων αποτελούμενο από 960 άνδρες (Τους επισήμους) με αρχηγό τον Ομέρ Εφένδη ξεκίνησε από το Ηράκλειο για να δρέψει και αυτό τμήμα της δόξας από την καταστροφή των Σφακίων.

Εισέρχεται στα Σφακιά από τον Καλλικράτη και διανυκτερύει εκεί στις 20 Ιουλίου.

Την επομένη στην θέση Άμπελος Ασφένδου οι καπετάνιοι Μανουσέλης, Δεληγιαννάκης, Μανουσογιαννάκης, Βουρδουμπάς, Πωλογεωργάκης και Πρωτοπαπαδάκης με 350 άνδρες κτυπούν τους νέους εισβολείς, η μάχη κράτησε δύο ημέρες και έληξε με την ολοκληρωτική σφαγή των εχθρών.

Από όλους έμειναν και παραδόθηκαν 54 άτομα και τα οποία αργότερα εκτελεστήκαν.

Οι νέοι θα τραγουδήσουν την ήττα των εχθρών σκοπτικά:

<< Στην Αμπελ ο Γερλή Αγάς έκατσε τυροκόμος Μα χάλασεν τους το τυρί κι εβρώμεσεν ο κόσμος>>.

Άλλο μεγάλο ποίημα αναφέρει :

…..Στο λάκκον εις τον Άμπελο το παίξαν το παιχνίδι
κι ετότες το ‘νοιωσ’ ο Γερλής πως δεν θα ξαναφύγει,
τρεις μέρες κάνουν πόλεμο και τρεις αργαδινάδες ,
μα την απρωτοσπάσανε οι γιανιτσαραγάδες
εικοσιέξε κι ο Γερλής με ένα αγαδάκι
δεν είχεν ομορφότερο ούλο το μπαιράκι.
Στην κούρτα μέσα μπήκασιν οι σκύλοι να σωθούσι
Γιεις Σφακιανός ήτο κοντά , σαν ετός σιμώνει
και μίλησέ ντου κι ο Γερλής, κοντύτερα σιμώνει ……

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΑ ΣΦΑΚΙΑ

28 Ιουλίου 1821

Οι Τούρκοι γνωρίζουν ότι για να καταπνίξουν την επανάσταση πρέπει να καταστρέψουν τα Σφακιά.

Με επικεφαλής τον Οσμάν πασά του Ρεθύμνου και με σχέδιο να χτυπήσουν τα Σφακιά με όλες τους τις δυνάμεις, ξεκίνησαν την 28η Ιουλίου από το Ρέθυμνο.

Ο Παπαδοπετράκης ανεβάζει την δύναμη των ανατολικών επαρχιών σε 15000 άνδρες, ενώ ο Θ. Δετοράκης σε 8000(3.500 από Ηράκλειο,1500 από Σητεία, 2000 από το Ρέθυμνο).

Αν δεχθώ την άποψη του Δετοράκη ως πλησιέστερη και προσθέσω τους 1500 Σελινιώτες και κατά υπολογισμό τους 2500 Χανιώτες έχουμε ένα αξιόμαχο σύνολο 12000 ανδρών μη υπολογισμένων των άτακτων.

Οι Τούρκοι από τα Χανιά κινήθηκαν ταυτόχρονα για να ενωθούν με τους υπολοίπους αλλά συνάντησαν την σθεναρή αντίσταση του Τσελεπή στην περιοχή της Μαλάξας.
Οι Τουρκοκρήτες του Σέλινου με αρχηγό τον Καούρη και 1500 άνδρες προσπαθούν να απασχολούν τον Παναγιωτάκη (Σφακιανοί και Λακιώτες)για να μην πάει σε βοήθεια του Τσελεπή.

1η Αυγούστου. ΜΑΧΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣ – ΜΟΥΣΕΛΑ

Την 1η Αυγούστου οι αγωνιστές μη υπολογίζοντας την δύναμη του ιππικού του εχθρού χτύπησαν τους Τούρκους στην Επισκοπή Ρεθύμνης 30 Σφακιανοί καθώς και ο ήρωας της μάχης του Τσιβαρά παπά Ιωάννης Σκορδύλης θα πέσουν στην Μουσέλα της Επισκοπής Ρεθύμνης.

6 Αυγούστου. ΜΑΧΗ ΑΛΜΥΡΟΥ

Στη προσπάθεια των Τούρκων να διαβούν τον ποταμό χτυπήθηκαν από τους αγωνιστές, στη μάχη αυτή χάθηκαν περίπου 500 Τούρκοι και 90 Έλληνες.

Ο Αποκόρωνας κάηκε, 3000 άμαχοι θα γνωρίσουν το θάνατο. Οι κάτοικοι του χωριού Βαφέ είχαν καταφύγει στο σπήλαιο ’’Κρυονερίδα’’ εκεί θα βρουν τραγικό θάνατο, οι Τούρκοι τους έβαλαν φωτιά στην είσοδο, από όλο το χωριό μόνο τρία ανδρόγυνα σώθηκαν.

19 Αυγούστου. ΜΑΧΗ ΘΕΡΙΣΟΥ – ΑΛΙΑΚΕΣ

Οι Σφακιανοί, Αποκορωνιώτες, Θερισιανοί και Λακιώτες καπετάνιοι παρατάσσονται και ανακόπτουν την πορεία του Οσμάν στη θέση Αλιάκες Θερίσου, η νίκη έστεψε τους Έλληνες σώζοντας τον άμαχο πληθυσμό της Κυδωνίας. Απώλειες από τους εχθρούς 200 άνδρες και ο αρχηγός των Ηρακλειωτών Καούνης, ενώ οι Έλληνες έχασαν 26 άνδρες εκ των οποίων 12 Σφακιανοί και είχαν 50 τραυματίες.

29 Αυγούστου. Εισβολή στα Σφακιά.

Μετά την μάχη στο Θέρισο ο Οσμάν κινήθηκε προς τις Βρύσες Αποκορώνου και στις 29 Αυγούστου μπήκε στα Σφακιά από την Κράπη ατουφέκιστος.

Οι αγωνιστές στην προσπάθεια τους να σώσουν τις οικογένειες τους άφησαν χρόνο στον εχθρό να διαβεί τον Κατρέ.

Η αλήθεια είναι ότι οι αγωνιστές φοβήθηκαν την κύκλωση αφού οι Σελινιώτες Τούρκοι είχαν διαβεί τον Δεκαρόπορο προς τα Σφακιά. Η μόνη κίνηση που έκαναν για να διώξουν τους εχθρούς ήταν να κατακόψουν και να ρίξουν σε όλα τα πηγάδια χοιρινό κρέας.

Μερικοί ιστορικοί κατηγόρησαν τους Σφακιανούς για ολιγωρία και οι Σφακιανοί ισχυρίστηκαν ότι παρά τις εκκλήσεις τους για βοήθεια από τις άλλες επαρχίες δεν ήλθε κανείς.

Η καταστροφή της επαρχίας ήταν πρωτόγνωρη ανάλογης του 1770. Το Λουτρό η έδρα του αγώνα καταστράφηκε μαζί και τα εφόδια για τον αγώνα όπως και το νοσοκομείο.
Στα μέσα Σεπτεμβρίου οι Τούρκοι έφυγαν από τα Σφακιά.

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΟΥΤΡΟΥ

Το νοσοκομείο στο Λουτρό συντηρούνταν από τις εισφορές των πλοιοκτητών των Σφακίων.

Διευθυντής του ήταν ένας αγνός πατριώτης Πωλιός από την Ανώπολη ο οποίος έσωσε κατά τον ιστορικό μας πάνω από 2000 πληγωμένους μαχητές.

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΑΦΕΝΤΟΥΛΗ ΚΟΜΝΗΝΟΥ

Η καταστροφή έκανε τους αρχηγούς, να αφήσουν τον εγωισμό κατά μέρος, και να σκεφθούν ότι για να έχουν αποτέλεσμα πρέπει να ορίσουν ένα αρχηγό.

Μετά από μια σύναξη στο Λουτρό, των μελών της Καγκελαρίας, των γερόντων και των καπετάνιων αποφάσισαν να ζητήσουν αρχηγό από την Κυβέρνηση της Ελλάδας και συγκεκριμένα τον Δημήτριο Υψηλάντη.
Έστειλαν απεσταλμένους τον Α. Παναγιωτάκη και τον Ν. Οικονόμο στην Πελοπόννησο, όπου ο Υψηλάντης τους όρισε τον Μιχαήλ Αφεντούλιεφ ή Αφεντούλη ως Αρμοστή, της Κρήτης.

Ο Αφεντούλης με τους Χατζή Γεώργιο, Σταύρο Αμηρά, Ιωάννη Λιοδάκη, Ν. Αδρακός, τους αδελφούς Μεληδόνη έφθασαν στις 25 Οκτωβρίου 1821 στο λιμάνι του Λουτρού με το μπρίκι του Α. Ψαρουδάκη.

Ο Αφεντούλης στις 9 Νοεμβρίου έκανε βαθμοφορία, και όρισε πεντακοσίαρχους από τους καπετάνιους τους παρακάτω Σφακιανούς:

Γεώργιος Τσελεπής (Δασκαλάκης ή Βλάχος), Ρούσος Βουρδουμπάς , Αναγνώστης Παναγιώτου, Αναγνώστης Πρωτοπαπαδάκης, Αναγνώστης Μανουσογιαννάκης, Γεώργιος Δεληγιαννάκης, Πέτρος Μανουσέλης και Χατζη Γεώργιος Κελαΐδής.

Και από τους Κατωμερίτες:

Γ. Τσουδερός, Σήφακας (Κωσταντουδάκης), Μιχ. Κουρμούλη, Ζερβονικόλα, τον Αλέξιο Μαυροθαλασσίτη και τον Αν. Μεληδόνη.

Την Καγκελαρία Σφακιών μετονόμασε σε <<Διοίκηση της Κρήτης>>.

Η αρχή που απέκτησαν οι Κρήτες τους έδωσε κουράγιο να συνεχίσουν τον άνισο αγώνα τους.

Οι Π. Μανουσέλης, Δεληγιαννάκης, Μανουσογιαννάκης, Βουρδουμπάς, Κουρμούλης, Χατζή Γεώργιος και Τσουδερός κατέβηκαν και πολιορκούσαν το Ρέθυμνο.Οι Πρωτοπαπαδάκης και Σήφακας έπιασαν πάλι την Μαλάξα.

Οι Παναγιωτάκης και Τσελεπής κατέλαβαν τις ρίζες της Κυδωνίας.

Η διοίκηση για να συντηρήσει τον αγώνα επέβαλε φόρο, το ένα εικοστό επί του παραγόμενου ελαιόλαδου θα παραδιδόταν στις αρχές. Το λάδι μετά δινόταν στους εμποροπλοιάρχους των Σφακιών οι οποίοι το πουλούσαν στο εξωτερικό μέσω του Λουτρού.

Ο ΤΣΕΛΕΠΗΣ ΕΙΣΒΑΛΕΙ ΣΤΟ ΣΕΛΙΝΟ.

Ο Τσελεπής με τον Παναγιωτάκη και 1500 άνδρες κινήθηκαν για να απελευθερώσουν το Σέλινο από τους Τούρκους και τους Τουρκοκρητικούς. Η νίκη έστεφε τους Έλληνες όμως κακή τύχη και ενώ είχαν στριμώξει τον αρχηγό τους, Καούρη, με εκατό άνδρες του σε ένα σπίτι, στη θέση Σταυρός, ο Τσελεπής σκοτώνεται στις 6 Δεκεμβρίου και οι επιχειρήσεις σταμάτησαν.
Ο ήρωας μεταφέρθηκε στο Λουτρό και ενταφιάστηκε με τιμές στρατηγού, κοντά του έμειναν και 13 ακόμα παλικάρια της επαρχίας, που είχαν πέσει μαζί του( Ανάμεσα τους ήταν ο αδελφός του Χατζή Γεωργίου και ο γιος του Βαρδουλομανούσου).

Ο θάνατος του Τσελεπή ήταν αληθινό πλήγμα για τον αγώνα της Κρήτης, ήταν ο ήρωας που στους μόλις πέντε μήνες της δράσης του έκανε τόσα όσα άλλοι στα δέκα χρόνια του αγώνα.

Είχε κλείσει τους Τούρκους στα τείχη των Χανίων.

Πηγή: www.e-sfakia.gr

Πηγή: www.e-istoria.com

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Facebook

Δημοφιλη