Η κυπριακή εμπειρία από τα capital controls

Όσο και αν πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες πιστεύουν πως ένα ενδεχόμενο κεφαλαιακών ελέγχων (capital controls) στις τράπεζες θα μπορούσε κάλλιστα να αποφευχθεί αν υπάρξει θετική κατάληξη στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ελλάδας και «θεσμών», δεν παύει να αποτελεί ένα σενάριο που «ακούγεται» και απασχολεί τους καταθέτες.

Το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να ξεκαθαριστεί είναι πως η επιβολή κεφαλαιακών ελέγχων δεν σηματοδοτεί από μόνη της, ούτε έξοδο της χώρας από τη ζώνη του ευρώ, αλλά ούτε και κούρεμα καταθέσεων.

Αντίθετα, βέβαιο είναι πως θα προκαλέσει μεγάλη ταλαιπωρία σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα θα επηρεάσει αρνητικά -για όσο τουλάχιστον διαρκούν οι κεφαλαιακοί έλεγχοι- και την πορεία της πραγματικής οικονομίας.

Ας δούμε λοιπόν τι έγινε στην Κύπρο την άνοιξη του 2013 στην Κύπρο, όταν αποφασίστηκαν κεφαλαιακοί έλεγχοι στο τοπικό χρηματοπιστωτικό σύστημα:

1. O νόμος προέβλεπε τη δυνατότητα ημερήσιων αναλήψεων έως και 300 ευρώ ημερησίως ανά άτομο (μαζί με τις κινήσεις πιστωτικών και χρεωστικών καρτών), συνολικά από όλες τις τράπεζες της χώρας. Επειδή όμως δεν υπήρχε η δυνατότητα ελέγχου, αρκετοί Κύπριοι μπορούσαν να αναλαμβάνουν έως 300 ευρώ ημερησίως από κάθε τράπεζα που είχαν καταθετικό λογαριασμό.
2. Oι ταξιδιώτες στο εξωτερικό μπορούσαν να εξάγουν έως 2.000 ευρώ σε μετρητά, ενώ στο εξωτερικό μπορούσαν να «σηκώνουν» από τα συνεργαζόμενα ATM έως 300 ευρώ ημερησίως.
3. Σε φοιτητές του εξωτερικού επιτρεπόταν να αποσταλούν (φυσικά κατόπιν ελέγχου) περιορισμένα ποσά για διατροφή, δίδακτρα και λοιπά έξοδα.
4. Προκειμένου οι κυπριακές επιχειρήσεις να εισάγουν προϊόντα από το εξωτερικό, ή γενικότερα να καταβάλουν ποσά εκτός Κύπρου, θα έπρεπε να πάρουν άδεια εξαγωγής συναλλάγματος από την ΚεντρικήΤράπεζα Κύπρου και αφού προηγουμένως είχαν καταθέσει μια σειρά δικαιολογητικών εγγράφων. Συχνά, λόγω φόρτου εργασίας, οι άδειες αυτές καθυστερούσαν σημαντικά.
5. Οι Κύπριοι δεν μπορούσαν να ανοίξουν καινούριους λογαριασμούς σε άλλες τράπεζες με τις οποίες μέχρι τότε δεν συνεργάζονταν.
6. Δικαιολογητικά απαιτούνταν και για συναλλαγές εσωτερικού, αν αυτές γίνονταν μέσω της μεταφοράς ποσών από τραπεζικό λογαριασμό σε τραπεζικό λογαριασμό εντός Κύπρου! Για παράδειγμα, όποιος ήθελε να αγοράσει αυτοκίνητο, θα έπρεπε πρώτα να έρθει σε συμφωνία με τον έμπορο, να καταθέσει τη συμφωνία στην τράπεζα και μετά να του δοθεί η δυνατότητα μεταφοράς υπολοίπου από το λογαριασμό του στο λογαριασμό του πωλητή.
7. Καμιά εξαγωγή συναλλάγματος δεν επιτρεπόταν για επενδυτικούς σκοπούς.
8. Οι επιταγές γίνονταν δεκτές μόνο για καταθέσεις στο όνομα του δικαιούχου, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσο χρηματοδότησης στο εμπόριο και στις συναλλαγές γενικότερα.
9. Οι προθεσμιακές καταθέσεις που έληγαν μέσα στον επόμενο μήνα είχαν πάρει παράταση για τουλάχιστον ένα μήνα και στη συνέχεια μόνο ένα ποσοστό αυτών μπορούσε να μεταφερθεί σε λογαριασμό όψεως.

Κρίσιμος παράγοντας η εμπιστοσύνη

Γνωστός τραπεζικός παράγοντας της Κύπρου μιλώντας στο Euro2day.gr δήλωσε πως «αν ισχύσουν κεφαλαιακοί έλεγχοι στην Ελλάδα, πολύ πιθανόν να έχουν διαφοροποιημένο περιεχόμενο σε σχέση με αυτό που ίσχυσε στην Κύπρο.

Το θετικό με τις κυπριακές τράπεζες ήταν πως -με μία μόνη εξαίρεση- διέθεταν επαρκή ρευστότητα και έτσι δεν αντιμετώπισαν πρόβλημα από τις όποιες πρώτες εκροές χρημάτων. Επίσης, μέσα στο χρονικό διάστημα των κεφαλαιακών ελέγχων έφυγε ένα ποσό καταθέσεων που δεν ήταν μεγάλο, με αποτέλεσμα οι τράπεζες να μπορέσουν να αντέξουν.

Πολύ σημαντικός λοιπόν παράγοντας για την Ελλάδα θα είναι το κλίμα που θα δημιουργηθεί και η ψυχολογία που θα επικρατήσει, αν -ό μη γένοιτο- επιβληθούν κεφαλαιακοί έλεγχοι. Το καλό με εμάς ήταν το ότι οι Κύπριοι αντιμετώπισαν την όλη κατάσταση με χαρακτηριστική ψυχραιμία. Επέδειξαν εμπιστοσύνη στις κυπριακές τράπεζες και συνεργάστηκαν με την Πολιτεία, με αποτέλεσμα οι εκροές να είναι λίγες και το όλο σύστημα να ισορροπήσει γρήγορα.

Σήμερα, η εμπιστοσύνη του κόσμου για τις κυπριακές τράπεζες έχει ανακτηθεί πλήρως και οι κεφαλαιακοί έλεγχοι έχουν αρθεί, αφού προηγουμένως είχαν χαλαρώσει σημαντικά».