Connect with us

ΙΣΤΟΡΙΑ

Kουκουριτάκης Περικλής – Ο γιατρός της Μεσαράς!

Δημοσιεύτηκε

στις

Το γεγονός το ότι προσωπικά γνώρισα τον άλλοτε  μεγάλο γιατρό της Μεσαράς, στα παιδικά και νεανικά μου χρόνια, με έκανε να έχω  και ένα λόγο παραπάνω, για να ασχοληθώ  σήμερα με αυτό το άρθρο εις μνήμη του, 26 χρόνια μετά από το θάνατό του


Το λιγότερο που μπορούσα να κάνω, αφού  φυσικά και εγώ ο ίδιος θεραπεύτηκα πολλές φορές από τον ίδιο, καθ’ ότι  τον είχαμε οικογενειακό γιατρό, όπως και χιλιάδες άλλοι Μεσαρίτες.

O γιατρός δεν είναι άλλος, από τον μακαρίτη πλέον γιατρό Κουκουριτάκη Περικλή, από το Πετροκεφάλι της Μεσαράς!

O Kουκουριτάκης γεννήθηκε  Φεβρουάριο το 1908, και πέθανε Φεβρουάριο του 1991.
Ασθένειες όπως γαστρεντερίτιδες, πυώδης αμυγδαλίτιδες, μαγουλάδες, ιλαρά κλπ, περάσαμε τα περισσότερα παιδιά, δημοτικού και γυμνασίου, και τον είχαμε  πάντα πλάι μας στα δύσκολα.

Θα ξεκινήσω  το προφίλ του γιατρού, όχι με μια περιγραφή του χαραχτήρα του, αλλά  με ένα  προσωπικό βίωμα. Αν θυμάμαι καλά, ήταν  τότε στη Β’ Γυμνασίου, αρχές της δεκαετίας του ’70, που  ήταν μοναδικός γιατρός στο νεοσύστατο τότε «Υγειονομικό Σταθμό  Μοιρών».

Εντελώς μονάχος του ανέλαβε να  μας κάνει σε χίλιους περίπου  μαθητές, όλου του εξαταξίου σχολείου δηλαδή, το εμβόλιο του δαμαλισμού (βατσίνα). Όλο το σχολείο, μας πήγαν  οι καθηγητές μας  σε γραμμές,  μετά τη πρωινή προσευχή στον Υγειονομικό Σταθμό, που ήταν στη θέση που βρίσκεται σήμερα το Κέντρο Υγείας, πριν επεκταθεί στη σημερινή του μορφή.

Εκεί μόνος του ο γιατρός Κουκουριτάκης, σε λίγες μόνο ώρες, με μια μόνο ειδική  βελόνα, μας έκανε ένα εμβόλιο, σε όλα τα παιδιά ψηλά στον αριστερό μας ώμο, κάνοντας  πολλαπλά  μικρά τσιμπήματα!

Δεν έβαλε τις τρεις νοσοκόμες  που διέθετε  τότε ο Υγειονομικός Σταθμός  για να κάνουν αυτή τη δουλειά, παρά του ότι είχε να ασχοληθεί και με τους ασθενείς του. Έκανε όλα  τα εμβόλια μονάχος του, που για να γίνει σήμερα αυτό, θα έπρεπε να επιστρατευτούν αρκετοί γιατροί, και νοσοκόμες, και ποιος ξέρει για πόσο χρονικό διάστημα! Κι ας ήταν ο ίδιος ένας απλός δημόσιος υπάλληλος στο σύστημα υγείας!

Εκείνος σε λίγες  μόνον ώρες, μας φρόντισε και γυρίσαμε μάλιστα και στο σχολείο μας,  να μην χάσουμε τις δύο τρεις υπόλοιπες ώρες μάθημα, ενώ εκείνος συνέχισε  να εξετάζει τους  ασθενείς του!

Αυτός ήταν, με ένα μόνο παράδειγμα, ο γιατρός Κουκουριτάκης  Περικλής,  γενικός παθολόγος, ενταγμένος στο σύστημα υγείας  1930 -1974!

Έτσι, σε αυτό το «μήκος κύματος», ήταν και  όλες του οι δραστηριότητες, για αυτό και κανείς δεν τον ξέχασε ακόμα και σήμερα,  που πυκνά  συχνά ακόμα συζητιέται!

 

Ο γιατρός που έσωσε τη Μεσαρά από την ελονοσία

Ο γιατρός  Κουκουριτάκης,  ήταν εκείνος που έσωσε κάποτε τη Μεσαρά, από τη ασθένεια της ελονοσίας, που μάστιζε τον κόσμο  της περιοχής, από πριν  αλλά και μετά τη κατοχή  1935 – 1945.

Τότε επειδή υπήρχαν πολλά στάσιμα νερά  στο κάμπο, και κυρίως κάτω από τη Φαιστό, είχε εμφανιστεί παράλληλα  και η ελονοσία, και αυτό επειδή η ευρύτερη περιοχή είχε πολλά έλη και στάσιμα νερά.

Μάλιστα παλαιότερα στα ελώδη νερά της περιοχής, οι ντόπιοι καλλιεργούσαν ρύζι!

Πολλά χωριά γύρω από τη Φαιστό, όπως Αη  Γιάννης, Καμηλάρι, Τυμπάκι  θέριζε η ελονοσία.

Ακόμα και το καλοκαίρι είχε στάσιμα νερά και ο Γεροπόταμος , και τα κουνούπια μετέδιδαν ραγδαίως  την θανατηφόρο ασθένεια.|

Υπήρχε μάλιστα και σχετικό αστείο  για τους Τυμπακιανούς  τα χρόνια εκείνα, που τα ακούγαμε και εμείς σαν μαθητές γυμνασίου τη δεκαετία του ‘70.

Αν ρωτούσαν λέει, καλοκαίρι κάποιο Τυμπακιανό: «Από πού είσαι μωρέ?»

Εκείνος απαντούσε αργά  αργά  χαμηλόφωνα, σχεδόν ξεψυχισμένα:

-«Από το Τυμπάαακι….».

Ενώ άμα τον ρωτούσαν χειμώνα απαντούσε ζωηρά , γρήγορα και δυνατά:

– «Από το Τυμπάκι!»

Αυτό μαρτυρεί  δυστυχώς, πόσο  πολύ είχε προχωρήσει η ασθένεια αυτή, και είχε εξασθενίσει πολύ κόσμο, για να φθάσει να  κυκλοφορήσει μάλιστα και  το σλόγκαν αυτό της εποχής για αρκετές δεκαετίες! Φυσικά το καλοκαίρι ήταν πράγματι σε μεγάλη έξαρση η ασθένεια, ενώ τον χειμώνα ήταν σε ύφεση.

Επίσης και η περιοχή  «Ψαθιανά»,  δυτικά των Μοιρών, στην εκβολή του ποταμού (που φέρνει από τη Λάβδα ο Γαλιανός με το Βρελιανός  ποταμός), είχε πολλές ψάθες, που σημαίνει, πως το έδαφος ήταν και εδώ  ελώδες, καθώς φυσικά υπήρχαν  και πολλά κουνούπια για τη μετάδοσή της θανατηφόρου ασθένειας.

Κατάφερε λοιπόν  ο Κουκουριτάκης με τις θεραπείες του και έσωσε τους αρρώστους που έπασχαν από ελονοσία  στη περιοχής  Μεσαράς, και το 1954 αποξηράθηκαν και όλες οι περιοχές όπου είχαν έλη.

Βέβαια το μοναδικό αποτελεσματικό φάρμακο της εποχής τότε για την ελονοσία, ήταν τότε το κινίνο.

Ο γιατρός δεν είχε να κάνει μόνο με την ελονοσία, οι αρρώστιες  της εποχής, ήταν πολλές, τύφος, ψώρα, πνευμονία, φυματίωση, ίκτερος, τέτανος κλπ.

Αυτές  ήταν  μονάχα λίγες από αυτές που είχε να αντιμετωπίσει σαν  γενικός ιατρός, πέραν από τις  διάφορες μολύνσεις.

Δεν ήταν όμως ο γιατρός που αγαπούσε  μόνο τους Μεσαρίτες, αγαπούσε όλο τον κόσμο, και δεν δίστασε να βοηθήσει ιατρικά συνανθρώπους του, ακόμα και με κίνδυνο της ζωής του!

Επειδή ήταν γιατρός και στη κατοχή,  γιάτρεψε  ακόμα και Νεοζιλανδούς και Άγγλους στρατιώτες. Εφόσον  οι επιβιβάσεις και αποβιβάσεις  γινόταν στα παράλια του Νότιας Κρήτης, έφερναν συχνά και Άγγλους ή Νεοζηλανδούς τραυματίες στρατιώτες. Με κίνδυνο της ίδιας της ζωής του, αλλά και της οικογένειας του, πήγαινε κρυφά και τους γιάτρευε, εκεί όπου τους έκρυβαν. Το ίδιο έγινε και με άλλους δύο Νεοζηλανδούς στρατιώτες, που εντόπιοι τους έκρυβαν στο παλιό ταχυδρομείο Μοιρών.  Πήγε και εκεί κρυφά, και τους παρείχε τις πρώτες βοήθειες!

Αυτά όλα  τα έμαθαν οι Γερμανοί, και γρήγορα  στοχοποιήθηκε από τη Γκεστάμπο,  με αποτέλεσμα να μπει, λένε,  και αυτός στη λίστα για να τουφεκιστεί, αλλά με μεσολάβηση τρίτων, τη γλύτωσε,  κατά μαρτυρίες πάντα!

Λένε οι μαρτυρίες, ότι ο Κουκουριτάκης  ήταν ο γιατρός που εκλήθη από τους Γερμανούς, να πιστοποιήσει τον θάνατο των εννέα που σκότωσαν σαν αντίποινα.

Πράγματι έκανε την πιστοποίηση του,  αλλά όμως έγινε παράλληλα ο ίδιος και το «μήλον της έριδος»  ανάμεσα σε αξιωματούχο της περιοχής, και σε έναν αξιωματούχο της Γκεστάμπο!  Ο λόγος αν θα πρέπει να τουφεκιστεί ή όχι ο και ο Κουκουριάκης  γιατί ήταν μέσα στη λίστα.

Τελικά επείσθη ο αξιωματικός της Γκεστάμπο να μην τουφεκιστεί, για τον βασικό  λόγο, ότι ήταν χρήσιμος να γιατρεύει όλους τους αρρώστους, και φυσικά και εκείνους.

 

Η ιδιαίτερη σχέση του με Τη Γαλιά

Άλλος ένας  επιπλέον λόγος  επίσης για να ασχοληθώ με το άρθρο αυτό, είναι  γιατί το  οφείλω σαν  μικρή ανταπόδοση, για την ιδιαίτερη σχέση του, και την αγάπη του που έτρεφε προς το χωριό μου τη Γαλιά!

Αν και  ο Κουκουριτάκης αγαπούσε και βοηθούσε  όλο τον κόσμο, όμως  για τη συμπάθεια που έτρεφε  για το μεγάλο αυτό Κεφαλοχώρι  τη Γαλιά, πολλές φορές την αγάπη ου αυτή, την εξέφραζε δημόσια και προς στους γύρω του και ο ίδιος!

Φυσικό ήταν, αφού σαν υπεύθυνος οικογενειακός  γιατρός σχεδόν όλων των κατοίκων του χωριού,  έμπαινε για 41 χρόνια σε όλα τα σπίτια(1930 – 1974), τα συνολικά χρόνια που υπήρξε γιατρός της Μεσαράς.

Παρ’ όλο που είχε να κάνει με ένα δύσκολο χωριό, εν τούτοις είχε ταχτικές επισκέψεις,  και επίσης  άριστες σχέσεις με όλους, και με κάθε ένα χωριστά, εν όσο υπηρετούσε το λειτούργημα του γιατρού.

Οι  Γαλιανοί  και εκείνοι, όλοι τον αγαπούσαν υπερβολικά,  τον σεβόταν, τον αναγνώριζαν, και τον είχαν σαν αποκλειστικό τους μόνιμο γιατρό, όλα εκείνα τα χρόνια που υπηρέτησε. Συχνά  πυκνά τον καλούσαν και στα σπίτι τους για να του κάνουν ένα  ιδιαίτερο τιμητικό τραπέζι, βράζοντας μια κότα η τηγανίζοντας ένα κουνελάκι!

Ο γιατρός πάντα υποστήριζε τους Γαλιανούς, και ας του λέγανε κάποιοι πως είναι σκληροί άνθρωποι, εκείνος είχε εντελώς  διαφορετική γνώμη!

Αντίθετα με κάποιους, εκείνος τους έβρισκε φιλότιμους, εργατικούς αξιόλογους, αξιέπαινους και προοδευτικούς ανθρώπους!

Δεν άφηνε ποτέ άνθρωπο να πεθάνει, και έκανε ότι ήταν ανθρωπίνως δυνατόν, για να τον σώσει!

Έφθανε πάντα στην ώρα του, και έκανε ότι περνούσε από το χέρι του!
Όπως στη περίπτωση που μια μέρα τον κάλεσαν επειγόντως  στη Γαλιά, γιατί ο γέρο Πάσπαρος,  είχε μεγάλη πίεση, που έφθασε το 25 και ήταν στα πρόθυρα εγκεφαλικού!

Μετρούσε ώρες ή και λεπτά να πεθάνει ο άνθρωπος, και φάρμακο για τη πίεση δεν υπήρχε ακόμα.

Επειδή φοβήθηκε ο Κουκουριτάκης  πως  δεν το γλυτώνει το εγκεφαλικό, αμέσως του έκανε αφαίμαξη, τρύπησε δηλαδή  σε κάποιο σημείο τη φλέβα στο χέρι του και χύθηκε άφθονο αίμα, και έτσι έπεσε η πίεση του, και σώθηκε τελικά ο άνθρωπος αυτός!

Σε πολλές περιπτώσεις  πράγματι έκανε αφαίμαξη, και απέφευγε  έτσι τον άμεσο κίνδυνο.

Όπου έβλεπε γυναίκες αγράμματες,  που δεν ήξεραν  να περιποιηθούν σωστά το  άρρωστο παιδί τους, τους έκανε διάφορα ομαδικά  ή ατομικά «σεμινάρια». Μάλιστα κάποια μέρα έπιασε μια μάνα στη Γαλιά, και προσπάθησε με απλά λόγια να της μάθη πως  να βράσει σωστά το αυγό, και να είναι πράγματι χρήσιμο στο παιδί της.  Της είπε σχετικά τα εξής:

-«Θα βάλεις νερό στο μπρίκι μαζί με το αυγό, από τη στιγμή που θα αρχίσει το νερό να βράζει, θα αρχίσεις να μετράς  με κανονικό ρυθμό, μέχρι το 60, και το αυγό θα είναι έτοιμο!»
Σαν το απλό παράδειγμα αυτό, έτσι συμβούλευε κάθε μάνα, τι το καλύτερο να κάνει για το παιδί της!

 

Κλασική η φράση: «Μα το είπε ο Κουκουριτάκης!»

Αυτή του η εργατικότητα του γιατρού Κουκουριτάκη, τον έκανε μια ακούραστη μορφή, αλλά και  ξακουστό εντός  και εκτός του νησιού! Όλες αυτές οι αρετές του, ήταν η αιτία  που  όλος ο κόσμος  τον αντιμετώπιζε με  σεβασμό και με δέος!

Όταν ασθενής του ξέφευγε από τις δυνατότητές του, τον έστελνε στο Ηράκλειο σε οργανωμένο νοσοκομείο, όπως ήταν τότε το «Πανάνειο», ένα νοσοκομείο που έκανε δωρεά ο Θεόδωρος  Πανανός, και λειτουργούσε από το 1902.

Σαν έφερναν τον ασθενή στο νοσοκομείο, ρωτούσαν  οι γιατροί:  «Από πού έρχεται ο ασθενής?»

Στη περίπτωση που  τους  λέγανε πως τον στέλνει ο Κουκουριτάκης, τότε λέγανε:

-«Βάλτε τον γρήγορα μέσα», και συγχρόνως ζητούσαν  και τη διάγνωσή του γιατρού.

Ήξεραν εκ των προτέρων ότι,  «αφού το είπε ο  Κουκουριτάκης» ,  είναι σίγουρα βαρύ περιστατικό!

Έβαζαν στα επείγοντα τον ασθενή, παράλληλα  διάβαζαν και τη διάγνωσή του, και βάσει αυτής, έκαναν  και εκείνοι την περεταίρω  θεραπεία τους. Του είχαν απόλυτη εμπιστοσύνη, γιατί τον θεωρούσαν κορυφή.

Από τη δεκαετία  του ’50 και μετά, στην Αθήνα υπήρχε ένας μεγαλογιατρός,  ονομαστός όχι μόνον  στους Μεσαρίτες αλλά πανελλαδικά, ονόματι Νέαρχος  Κοκαράκης.

Εκείνο τον καιρό είχε ιατρική κλινική στη περιοχή Κολωνακίου. Εκεί πήγαιναν συνήθως και κάποιοι  Μεσαρίτες  που διέθεταν γερό κομπόδεμα, και ήθελαν να ξοδέψουν και κάποια χρήματα παραπάνω, για να έχουν και μια άλλη γνώμη για τον εαυτό τους ή για  ασθενή τους.

Κάποια βαριά περιστατικά,  πολλές φορές, του τα έστελνε και ο ίδιος ο Κοκουριτάκης!

Τότε συνήθως  τους έλεγε ο  μεγαλογιατρός  Κoκαράκης:

-«Καλά, έκανες  το κόπο να έρθεις μέχρι εδώ?  Τα ίδια πράγματα θα σου έλεγα και εγώ, από ότι σου είπε  και ο Κουκουριτάκης!»

Δεν υπήρχε λοιπόν γιατρός που να αμφισβητήσει τη διάγνωση του γιατρού  Κουκουριτάκη!

 

Γιατρός με κύρια ειδικότητα γενικού παθολόγου

Είχε φοβερή αντίληψη, και ήταν από τους λίγους γιατρούς, που με το που έβλεπε τον ασθενή του,  καταλάβαινε σχεδόν αμέσως  και από το πάσχει!

Αυτό βέβαια τον βοηθούσε και το γεγονός που ήταν μόνιμος γιατρός στις περισσότερες οικογένειες, και ήξερα το ιστορικό του κάθε ασθενή, από γενιά σε γενιά.

Αν και η ειδικότητά του ήταν  «γενικός παθολόγος», εν τούτους ήταν πολύ διαβασμένος και σωστά κατηρτισμένος  και σε άλλες ειδικότητες, και διέπρεψε με απόλυτη επιτυχία, πέραν από παθολόγος,  και σαν παιδίατρος, μαιευτήρας,  ορθοπεδικός, Ω.Ρ.Λς ,  καρδιολόγος, ακόμα και χειρούργος!

Φυσικά είχε στο ιατρείο του τα κύρια εργαλεία και όλων αυτών των ειδικοτήτων που ασχολιόταν,  τα οποία είχε φέρει μάλιστα από την Ιταλία, και  περισώζονται  ακόμα και σήμερα από τους απογόνους της οικογένειάς του.

 

Γιατρός προοδευτικός αλλά και μεθοδικός

Το κύρος του,  στο ότι  σπούδασε στη Πάδοβα της Ιταλίας, που ήταν γνωστή πανευρωπαϊκά, τον έκανε σπουδαίο, και οι ξένες εταιρίες φαρμάκων, γνώριζαν το πάθος  του για συνεχή ενημέρωση  του,  και για αυτό του έστελναν συνέχεια ενημερωτικά  έντυπα, και νέα φάρμακα να δοκιμάσει,  με αποτέλεσμα ο γιατρός είχε τεράστιες γνώσεις.

Από τη στιγμή που διάβαζε  αυτά τα ξένα, αλλά  και εντόπια επιστημονικά συγγράμματα, βιβλία και περιοδικά, αναγκαστικά εμπλούτιζε τους ιατρικούς του ορίζοντές, και έτσι  όλα αυτά τα πρωτοποριακά συστήματα, όχι μόνον τα μάθαινε, αλλά τα εφάρμοζε και στην πράξη!

Ήταν λοιπόν μπροστά από την εποχή του, λόγω αυτής της συνεχούς ενημέρωσης του, που τον καθιστούσε επίσης και άριστο στην φαρμακολογία!

Ήταν  σε θέση κάνει σωστή συνταγογράφηση,  και  είχε την ικανότητα να φτιάξει  ειδικά σκευάσματα με την ανάμειξη  παλιών φαρμάκων, πάντα με τη συνεργασία φαρμακοποιών.

Η μεθοδικότητά του φαινόταν και στο γεγονός ότι είχε γραμματέα εξ αρχής,  ειδικά για να κρατάει  χειρόγραφα αρχεία για τους ασθενείς του, με τα στοιχεία τους,  επειδή ήταν  γιατρός που είχε να κάνει με τα περισσότερα χωριά της Μεσαράς, εκτός από  τις Μοίρες.

Παρ όλο που τα χρόνια εκείνα δεν  υπήρχαν ενέσεις με βελόνες μιας  χρήσεως, ωστόσο ο γιατρός είχε ένα κουτί με μια σειρά από διαφορετικές βελόνες.

Πριν  χρησιμοποιήσει κάποια βελόνα, την έβαζε σε ένα άλλο ειδικό μεταλλικό  κουτί, που περιείχε οινόπνευμα και την απολύμαινε. Αν δεν είχε  μαζί του το κουτί  αυτό, τότε την απολύμαινε με τη μέθοδο του βρασμού. Έβραζε δηλαδή νερό σε ένα δοχείο, και  την έβαζε μέσα για  να απολυμανθεί, προτού τη χρησιμοποιήσει. Το ίδιο έκανε και σε πολλά άλλα ιατρικά εργαλεία. Τίποτα δεν έκανε με προχειρότητα.
Αν δεν έκανε αυτό, ο ασθενής μολυνόταν. Και στο διάστημα που εργάστηκε σαν γιατρός, ουδέποτε είχε περιστατικό μόλυνσης!

 

Η ιστορική εξέλιξη της δημόσιας υγείας στη Μεσαρά

Ξεκίνησε σαν ιδιώτης

Η εξέλιξη  της υγείας στη Μεσαρά, έγινε σε τρείς  κύριες αναβαθμίσεις.

Ωστόσο μικρότερες αναβαθμίσεις γινόταν και στα ενδιάμεσα.

Οι αναβαθμίσεις ήταν, από  «Αγροτικό  Ιατρείο» σε «Υγειονομικό Σταθμό», και κατόπιν  σε «Κέντρο Υγείας».

Αρχικά σαν νέος γιατρός, που μάλιστα σπούδασε στο μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της Ευρώπης, εκείνο της Πάδοβα της Ιταλίας όπως είπαμε, φυσικό ήταν αυτό να του προσθέσει μεγάλο κύρος στο ξεκίνημά του!

Ιούλιο  του 1930 απεφοίτησε, και Οκτώβριο  τον ίδιο χρόνο κατέβηκε στη Μεσαρά.

Έμεινε για  λίγο καιρό στο Πετροκεφάλι, πάντως την ίδια χρονιά έφτιαξε και το πρώτο  ιδιωτικό ιατρείο!

Είχε το δικό του ιατρείο Ανατολικά των Μοιρών, περίπου λίγα μέτρα δεξιά μετά από το κινηματογράφο «Φαιστός», και εκατό μέτρα στο δρόμο Βόρεια. Εκεί εργάστηκε αρχικά στο δικό του ιατρείο, σε συνεργασία με τη νοσοκόμα  Ξενάκη Ειρήνη από τις Μοίρες, αλλά  και με παράλληλη συνεργασία, και με τη  «πραχτικιά» μαμή, την Κούλα Σταυρουλάκη από τον Άγιο Βασίλειο  Ρεθύμνης, η οποία διέθετε μεγάλη εμπειρία!

 

Μια παράξενη θύμηση

Μάλιστα εγώ ο ίδιος ακόμα θυμάμαι  το γραφείο της μαμής Κούλας ,που βρισκόταν  στο ιδιωτικό ακόμα ιατρείο του γιατρού, αλλά δεν ήταν πλέον εκείνο το διάστημα ιδιωτικό, αφού ήδη λειτουργούσε πλέον από το ’55 σαν Αγροτικό Ιατρείο και φυσικά ήταν πλέον δημόσιο.

Πάνω ψηλά σε ένα ντουλάπι στο γραφείο της η μαμή, είχε τοποθετήσει διάφορα  γυάλινα βάζα στη σειρά.

Μέσα τα βάζα αυτά περιείχαν  διάφορα  μικροσκοπικά ανθρώπινα έμβρυα, σε μια πρωτότυπη συλλογή που διατηρούσε η ίδια η μαία! Τα έμβρυα μέσα στις γυάλες  αυτές ήταν πολύ μικρά,  από 5 έως 15 εκατοστά,  και θα ήταν προφανώς από περιπτώσεις,  που κάποιες μητέρες  δεν κατάφεραν  να κρατήσουν το έμβρυό τους, και δυστυχώς αθέλητα το απέβαλαν πρόωρα.

Ενδέχεται να τα διατηρούσε με σκοπό την ιατρική μελέτη. Εμένα πάντως σαν εξάχρονο παιδί τότε, ίσως και μικρότερο, μου έκαναν πολύ μεγάλη εντύπωση, γιατί ηταν τόσο ρεαλιστικά που έμοιαζαν σαν ζωντανά όντα. Δεν μπορούσα τότε σαν παιδί να συνειδητοποιήσω,  από πόσο μικρός ξεκινά ο άνθρωπος!

Θυμάμαι που τα κοίταζα με δέος.  Δεν ήταν πάνω από δέκα τα  γυάλινα αυτά βάζα, όπου για κάποια χρόνια, διατηρούσαν  τα έμβρυα  μέσα  σε υγρό πιθανόν το οινόπνευμα, με συντηρητικό  τη φορμόλη.

 

Το θέμα του αγροτικού γιατρού σε δημοψήφισμα

Η τότε  κυβέρνηση του γέρο Καραμανλή, δημιούργησε για πρώτη φορά το θεσμό του «αγροτικού γιατρού»

Μία από τις πρώτες ενέργειές του πρωθυπουργού ήταν η θέσπιση της ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής περίθαλψης των αγροτών. Με μία σειρά νομοθετικών κειμένων, από τον Δεκέμβριο του 1955 (Ν. 3487/1955) έως τον Αύγουστο του 1957 (Ν.Δ. 3735/1957), η κυβέρνηση Καραμανλή στελέχωσε και εξόπλισε μέχρι το 1960 περίπου 1.200 αγροτικά ιατρεία.

Στη περιοχή μας, το θέμα το  ανέθεσε στο λαό της Μεσαράς, για  να επιλέξει  ο ίδιος ο λαός το γιατρό τους!

Στο δημοψήφισμα λοιπόν αυτό, έλαβαν μέρος εκτός του Κουκουριτάκη, και άλλοι δύο γιατροί της περιοχής.

Ο Κουκουριτάκης βγήκε με μεγάλη διαφορά πρώτος,  και αφού ο λαός τον εμπιστεύθηκε, το κράτος του ανέθεσε πλέον την υγεία της περιοχής στα χέρια του!

Έτσι το πρώτο  λοιπόν δημόσιο «Αγροτικό Ιατρείο», είναι πλέον γεγονός!

 

Το  πρώτο «Αγροτικό Ιατρείο Μοιρών» στη Μεσαρά

Αρχικά και όπως προείπαμε, σαν «Αγροτικό Ιατρείο» λειτούργησε  αρχικάστο χώρο που είχε ο ίδιος ο Κουκουριτάκης το ιδιωτικό του ιατρείο του για λίγα χρόνια, μέχρι να στεγαστεί στο νέο χώρο.

Ο νέος χώρος πλέον που λειτούργησε το «Αγροτικό Ιατρείο Μοιρών»,  ήταν  στην σημερινή «οδό Λογίου», ένα στενό που παλιά στεγαζόταν η εθνική τράπεζα. Το στενό βρίσκεται απέναντι από το παλιό  ζαχαροπλαστείο  του Κλάδου, μάλιστα  στην αρχή του δρόμου  αυτού υπάρχει και σήμερα μια παλιά Ρωμαϊκή κρήνη.

Εκεί στο τέλους του στενού δρόμου αυτού και αριστερά, υπήρχε μια αίθουσα. Αυτή ήταν όλο κι όλο το Αγροτικό Ιατρείο Μοιρών! Ήταν χωρισμένη η αίθουσα  στα δύο με παραβάν, και στο βάθος ήταν το κρεβάτι εξεταστηρίου.  Μπροστά ήταν το «καθιστικό», όπου υπήρχε  το γραφείο του γιατρού, το γραφείο της νοσοκόμας  και μερικά καθίσματα. Τα ιατρείο περιελάμβανε  σε πρώτη φάση ένα γιατρό  τον Κουκουριτάκη, και μια νοσοκόμα, την Ξενάκη Ειρήνη (Ξενοερείνη) από τις Μοίρες που έγινε πλέον δημόσιος υπάλληλος, και στη κατάσταση αυτή το ιατρείο  κράτησε μέχρι τα μέσα του 1960.

Σε δεύτερη φάση το αγροτικό αυτό Ιατρείο, απέχτησε και δεύτερη νοσοκόμα, τη Δαμιανάκη Ριρίκα από τη Γαλιά, κόρη του Δαμιανάκη Μανώλη.  Απέχτησε επίσης και μια  νέα μαία τη Παπαστεφανάκη Ειρήνη από το Καστέλι Πεδιάδος, που ήταν η πρώτη πλέον σπουδαγμένη Μαία της Μεσαράς, και μάλιστα δημόσιος υπάλληλος!

Σε περιπτώσεις μονάχα αναγκαστικής απουσίας του γιατρού, τον αντικαθιστούσε ο  εκλεκτός γιατρός  και φίλος  του,  που ήταν και αυτός αγροτικός γιατρός στο Ζαρό, ο Τσικριτσάκης.

Το ίδιο έκανε  και αυτός, όταν έπαιρνε άδειες ο Τσικριτσάκης.

Αν και ο Κουκουριτάκης σπάνια έπαιρνε την άδειά του, για το λόγο που τον χρόνο του τον διέθετε στις πολλαπλές δραστηριότητές του, αλλά  και στους ασθενείς του.

Δεν ήταν όμως επαρκές το ιατρείο αυτό όπως αποδείχτηκε εν σχέση με τον πληθυσμό της περιοχής, και από κάποια στιγμή πάλι άρχισαν οι ενέργειες του γιατρού, για περαιτέρω αναβάθμιση του ιατρείου.

Ο θεσμός των  «Αγροτικών  Ιατρείων» υπάρχει και σήμερα  στα χωριά που λέγονται επίσης και «Περιφερειακά Ιατρεία»

Ο Υγειονομικός Σταθμός Μοιρών

Αφού καταλάβαινε  ο Κουκουριτάκης, πως το παλιό αυτό  Αγροτικό Ιατρείο δεν ήταν και πάλι  επαρκές και ανάλογο με τον πληθυσμό της περιοχής, έβαλε στόχο του να φτιαχτεί  νέος «Υγειονομικός Σταθμός».

Δεν ήταν μονάχα η πόλη των Μοιρών που είχε στην ευθύνη του σαν γιατρός ο Κουκουριτάκης.  Μια φορά τη βδομάδα πήγαινε και σαν ημερήσιος  αγροτικός γιατρός  και σε άλλα χωριά της περιοχής, όπως Γαλιά, Βορους, φανερωμενη, Απόλυχνο.

Με δικιά του πρωτοβουλία ξεκίνησε τις σχετικές ενέργειες για αναβάθμιση της δημόσιας υγείας στη περιοχή,  αλλά πάντα και με τη παράλληλη συνεργασία του με τον  τότε Δήμαρχο Στέφανο Κατεργαράκη.

Μαζί  μετέβαιναν πολλάκις  στο υπουργείο Υγείας στην Αθήνα, και απαιτούσαν να γίνει Υγειονομικός Σταθμός στη περιοχή,  με βασικό «ατού» στα χέρια τους, ότι το οικόπεδο υπήρχε!

Το οικόπεδο πράγματι το είχε δωρίσει στο Δήμο η Αθηνά Σφακιανάκη, με την προϋπόθεση να στήσουν στο χώρο, τη προτομή του γιού  της που λεγόταν  Βάνιας Σφακιανάκης, που σκοτώθηκε στα Δεκεμβριανά το ’48, έτσι και έγινε και το άγαλμα αυτό υπάρχει μέχρι σήμερα πριν την είσοδο  της βορινής πλευράς του Κέντρου Υγείας.

Πράγματι, στα τέλη της δεκαετίας του ΄60 ο ξεκίνησε πλέον και ο «Υγειονομικός Σταθμός Μοιρών», και λειτούργησε σαν προπομπός των σημερινών Κέντρων Υγείας.

Ο «Υγειονομικός  Σταθμός Μοιρών» , κατασκευάστηκε στη θέση που είναι σήμερα το Κέντρο Υγείας Δήμου Φαιστού.

Αρχικά και αυτό είχε δύο αίθουσες για φιλοξενία ανδρών ασθενών, και άλλες δύο γυναικών, είχε ντουζιέρα, τουαλέτες, και μαγειρείο, γραφεία και γραφεία ιατρού. Είχε σκοπό σαν Υγειονομικός Σταθμός, να καλύπτει μια πρωτοβάθμια περίθαλψη κυρίως  ηλικιωμένων ή αναξιοπαθούντων ατόμων, να πλυθούν να καθαριστούν από αρρώστιες όπως υψηλό πυρετό, ή να απαλλαγούν από τυχόν ψείρες κλπ,  για να επανέλθει η υγεία τους σε φυσιολογικά επίπεδα.

Στελεχώθηκε  ο Υγειονομικός Σταθμός, αρχικά με γιατρό τον Κουκουριτάκη και  τρεις νοσοκόμες, πάλι την Ξενάκη Ειρήνη, τη Δαμιανάκη Ριρίκα, αλλά  και ακόμα άλλη μια, που δεν γνωρίζουμε το όνομά  της.

Στον Υγειονομικό Σταθμό επίσης υπήρχε μια γραμματέας, η Χουστουλάκη Σοφία, κόρη του Χουστουλάκη Χριστοφή, που έχει φούρνο στις Μοίρες.

Υπήρχε και εδώ πάλι η μαία  Παπαστεφανάκη Ειρήνη , που ήταν και στο αγροτικό Ιατρείο.

Ακόμα στη στελέχωση περιλαμβανόταν  μια καθαρίστρια  καθώς και μια μαγείρισσα.

Ήταν πλέον νοσοκομείο οργανωμένο στελεχωμένο πολύ καλύτερα ιατρικά ,αλλά πλέον και γραφειοκρατικά.

Και να αναφέρουμε εδώ, ότι ο  «Υγειονομικός Σταθμός Μοιρών», ήταν μέσα στα 10 πρώτους  υγειονομικούς  σταθμούς  που φτιάχτηκαν σε ολόκληρη στην  Ελλάδα!

 

Κέντρο Υγείας Μοιρών

Το ίδιο το κτήριο πλέον επεκτάθηκε αργότερα, αφού προστέθηκαν αίθουσες κι άλλες ειδικότητες ιατρών, και πέραν από παθολογικό απέκτησε  και ακτινολογικό, μικροβιολογικό, καρδιολογικό, δερματολογικό, περισσότερο  εξοπλισμό για επείγοντα περιστατικά, με αρκετό πλέον  ιατρικό  και νοσηλευτικό προσωπικό, αρκετά μηχανήματα  και  πήρε σταδιακά και μετά από χρόνια, τη μορφή που έχει σήμερα.

Σήμερα το Κέντρο Υγείας Μοιρών εποπτεύεται από το Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου Βενιζέλειο – Πανάνειο, και σε αυτό επίσης υπάγονται και  τα Περιφερειακά Ιατρεία Τυμπακίου,  Γρηγοριάς,  Σίβα, Πόμπιας,  ,  Αγίων Δέκα,  Βασιλικών Ανωγείων και Μιαμούς.

Συνεχίζεται. (Στο επόμενο τεύχος  το Β’  και τελευταίο  μέρος, με το αφιέρωμα στο γιατρό Κουκουριτάκη Περικλή)

Κείμενο φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΙΣΤΟΡΙΑ

Η ιστορία της Καλλίτσας από το Αποδούλου Αμαρίου που έφυγε σκλάβα και γύρισε λαίδη

Δημοσιεύτηκε

στις

Το 1823 ένα 11χρονο κοριτσάκι, που το έλεγαν Καλλίτσα, αρπάχτηκε από τους Τούρκους στο χωριό Αποδούλου του Αμαρίου Ρεθύμνου και στάλθηκε για πούλημα στα σκλαβοπάζαρα της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου


Εκεί την αγόρασε ένας Άγγλος αρχαιολόγος και την πήρε μαζί του στην Αγγλία για να τη χρησιμοποιήσει ως οικιακή βοηθό.

Στο Λονδίνο την αγάπησε και την παντρεύτηκε ένας νεαρός αξιωματικός του ναυτικού, που έγινε ο μετέπειτα ναύαρχος του αγγλικού στόλου. Μετά από χρόνια, η πρώην σκλάβα επέστρεψε ως λαίδη στο χωριό της και συναντήθηκε με την οικογένειά της. Η ιστορία της Καλλίτσας κόβει την ανάσα και φανερώνει την ικανότητα επιβίωσης της ελληνικής φυλής.

Κρύφτηκαν για να γλιτώσουν

Το 1823 πέρασε από την επαρχία Αμαρίου Ρεθύμνου ο τουρκικός στρατός, οι λεγόμενοι Νηζάμηδες. Για να γλιτώσουν οι κάτοικοι του χωριού Αποδούλου, φύγανε άρον άρον από τα σπίτια τους και έψαξαν μέρος να κρυφτούν.

spiti-kallitsaΑφού οι άντρες βόλεψαν σε κρυψώνες τα γυναικόπαιδα, οι ίδιοι αρματώθηκαν και ανέβηκαν στην πλαγιά του βουνού πάνω από το χωριό, για να κρατούν οπτική επαφή με τον εχθρό και να επιχειρήσουν απελπισμένη επέμβαση αν χρειαστεί.

Μεταξύ των χωρικών ήταν και ο Αλέξανδρος Ψαράκης, που πήρε τη γυναίκα με τα τέσσερα παιδιά του, μαζί και τρία ακόμα ορφανά του χωριού που τα προστάτευε, και τους έκρυψε σε μια καλύβα από δεματές στου «Βλαστού τον κάμπο», αρκετά μακριά από τον δρόμο που θα περνούσε ο κύριος όγκος των Τούρκων. Ξόρκισε, μάλιστα, τη γυναίκα του Αγγελικώ να επιβάλλει νεκρική σιγή στην καλύβα και να μην αφήσει κανένα παιδί να ξεμυτίσει απ’ αυτή. Ζήτησε επίσης από τα μεγαλύτερα παιδιά του, τον 13χρονο Γιωργή, την 11χρονη Καλλίτσα και τον 8χρονο Γιάννη, να κρατούν πάντα αγκαλιά τον 3χρονο Σταυρουλιώ, για να μην μπήξει για οποιονδήποτε λόγο τα κλάματα και προδοθούν.

Το ξημέρωμα της επόμενης ημέρας οι Τούρκοι πέρασαν μέσα από το Αποδούλου, όπου βρήκαν μόνο τρεις γέροντες που αρνήθηκαν να κρυφτούν και μια ανάπηρη γυναίκα, τους οποίους αποκεφάλισαν επιτόπου. Αφού λεηλάτησαν και έκαψαν το χωριό, κατευθύνθηκαν προς το Τυμπάκι, όπου ήταν στρατοπεδευμένη η κύρια τουρκική δύναμη. Δύο νηζάμηδες, όμως, είχαν ξεμακρύνει από τον κύριο όγκο των υπολοίπων στρατιωτών ψάχνοντας απίδια και φωλιές πουλιών με αυγά.

spiti-kallitsa1Όταν κατά σύμπτωση πέρασαν από του «Βλαστού τον κάμπο», είδαν το καμουφλαρισμένο καλύβι και κοίταξαν μήπως κρύβεται κανείς μέσα. Ανοίγοντας την πόρτα είδαν το έκπληκτο και κατατρομαγμένο τσούρμο των παιδιών με την Αγγελικώ και τους συνέλαβαν όλους, με σκοπό να τους πουλήσουν σε εμπόρους σκλάβων. Μόνο το μεγαλύτερο αγόρι από τα ορφανά γλίτωσε, όταν με μια ξαφνική κίνηση το έβαλε στα πόδια και ροβόλησε μακριά.

Οι Τούρκοι στρατιώτες έβαλαν στη σειρά τα ανθρώπινα λάφυρά τους με σκοπό να τα οδηγήσουν στο μεγάλο στρατόπεδο του Τυμπακίου. Στον δρόμο άφησαν ελεύθερη την Αγγελικώ με το νήπιο, μάλλον επειδή έκριναν ότι δεν έχουν εμπορική αξία. Η Αγγελικώ δεν σταμάτησε ούτε λεπτό να σέρνεται ουρλιάζοντας πίσω από το κομβόι και να ικετεύει να της δώσουν τα παιδιά, αλλά δεν την άκουγαν. Κάτω από την απίστευτη επιμονή της, όταν έφτασαν στο Τυμπάκι της έδωσαν ακόμα ένα καχεκτικό 6χρονο κορίτσι από τα δύο ορφανά και μετά από αυτό τους έχασε, επειδή αναμίχτηκαν με το υπόλοιπο στράτευμα.

Πουλήθηκε στην Αλεξάνδρεια

spiti-kallitsa2Οι Τούρκοι στο Τυμπάκι χώρισαν σε διαφορετικές ομάδες τα αγόρια και τα κορίτσια που είχαν αρπάξει από τα διάφορα χωριά. Τα ίχνη των αγοριών του Αλεξανδρή και του ενός ορφανού χάθηκαν από εκείνο το σημείο, με την υπόνοια ότι ο 13χρονος Γιωργής αγοράστηκε από έναν Μπέη από το Ηράκλειο.

Η Καλλίτσα αρχικά μεταφέρθηκε στα Χανιά και μετά την έβαλαν σε πλοίο που τη μετέφερε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Εκεί την αγόρασε, μαζί με άλλες Κρητικοπούλες, ένας Άγγλος καθηγητής που συμμετείχε σε αρχαιολογική αποστολή στην Αίγυπτο και τη μετέφερε στο Λονδίνο για να τη χρησιμοποιήσει ως οικιακή βοηθό. Την έβαλε μάλιστα σε σχολείο να μάθει γράμματα και να μιλάει αγγλικά.

Η Καλλίτσα ξεχώρισε αμέσως από την εξυπνάδα και την ωραία εμφάνισή της και κέρδισε τις καρδιές των Άγγλων αφεντικών της. Εκεί, στο καινούργιο περιβάλλον, γνώρισε μετά από λίγα χρόνια τον αξιωματικό του αγγλικού πολεμικού ναυτικού Ρόμπερτ Χέι, που ήταν γιος του ναυάρχου του αγγλικού στόλου Τζων Χέι. Μεταξύ των δύο νέων αναπτύχθηκε έλξη, η οποία δεν άργησε να εξελιχθεί σε σχέση που οδήγησε σε γάμο. Κάπως έτσι, η Καλλίτσα από το Αποδούλου του Αμαρίου βρέθηκε να ζει στο Λονδίνο, στο πλευρό του συζύγου της, ο οποίος κάποια στιγμή διαδέχτηκε τον πατέρα του στην ηγεσία του αγγλικού στόλου.

spiti-kallitsa3Το 1843, σε ένα ταξίδι του αγγλικού στόλου σε λιμάνια της Μεσογείου, ο ναύαρχος σύζυγος της Καλλίτσας την πήρε μαζί του στη ναυαρχίδα. Μεταξύ των λιμανιών που επισκέφτηκε ο στόλος ήταν και το λιμάνι της Σούδας στην Κρήτη, όπου ο ναύαρχος συνάντησε τον Τούρκο πασά. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης τού ανέφερε πως η γυναίκα του είναι Κρητικιά και έχει από μικρή χάσει τον πατέρα της, τον οποίο θέλει να συναντήσει. Ο πασάς προθυμοποιήθηκε αμέσως να φέρει τον πατέρα της Καλλίτσας στα Χανιά και έστειλε ανθρώπους του να τον αναζητήσουν.

Μόλις οι απεσταλμένοι του πασά εντόπισαν στο Αποδούλου τον πατέρα της Καλλίτσας, αυτός τρομοκρατήθηκε, επειδή είχε σκοτώσει δυο Τούρκους και νόμισε ότι το έμαθαν και πήγαν να τον συλλάβουν. Η συμπεριφορά τους, όμως, δεν είχε τραχύτητα και μη μπορώντας να αρνηθεί, τους ακολούθησε. Μόλις τον παρουσίασαν μπροστά στον πασά, και παρούσης της Καλλίτσας, εκείνος τον ρώτησε: «Τούτη δω την ξέρεις; Έχεις καμιά κόρη χαμένη;». «Όχι, εγώ δεν έχω κοπελιά», απάντησε ο ακόμα τρομαγμένος Αλεξανδρής.

spiti-kallitsa4Μετά από λίγο, όμως, βρήκε το κουράγιο να στραφεί στην Καλλίτσα και να την ρωτήσει: «Αν όπως λες είσαι κόρη μου, πες μου πώς είναι το σπίτι μας στο χωριό». Τότε η Καλλίτσα, που δεν είχε ξεχάσει καθόλου τον τόπο και τη γλώσσα της, του περιέγραψε με κάθε λεπτομέρεια το σπίτι και αναφέρθηκε ακόμα και σε μια χαρουπιά που είχαν στην αυλή. Οι στιγμές που ακολούθησαν ήταν συγκινητικές, καθώς ο πατέρας και η κόρη αγκαλιάστηκαν και έκλαψαν πολύ από χαρά.

Μετά τη συνάντηση η Καλλίτσα δεν προλάβαινε να πάει στο χωριό της, επειδή ο στόλος έπρεπε να αναχωρήσει, αλλά υποσχέθηκε στον πατέρα της: «Θα γυρίσω πάλι πατέρα στην Κρήτη και θα έρθω στο χωριό να δω τη μάνα και τον αδελφό μου, που τόσο πολύ μου λείπουν και τους αγαπώ». Πράγματι, το 1844 ξαναβρέθηκε με τον αγγλικό στόλο στην Κρήτη ο ναύαρχος γαμπρός του Αλεξανδρή, μόνος αυτή τη φορά χωρίς την Καλλίτσα, και βρήκε χρόνο να πάει στο Αποδούλου. Του άρεσε, μάλιστα, τόσο πολύ η περιοχή και το κλίμα, που έδωσε εντολή να χτιστεί ένας αριστοκρατικός πύργος στο χωριό, για να έρχεται με την οικογένειά του και να κάνει διακοπές.

spiti-kallitsa5Στην κατασκευή και φύλαξη του σπιτιού βοήθησε αποφασιστικά ο αδελφός της Καλλίτσας Σταυρουλιός, που είχε φτάσει πλέον στην ηλικία των 25 χρονών. Οι αρχιμάστορας που ανέλαβε το έργο ήταν ο πιο φημισμένος από την Κάρπαθο, το ίδιο και οι τεχνίτες βοηθοί του. Το χώμα που χρησιμοποίησαν στο χτίσιμο το έφεραν από τη Σαντορίνη και τις πλάκες που έστρωσαν το σπίτι από τη Μάλτα.

Την άνοιξη του 1847 έφτασε η μεγάλη στιγμή της επιστροφής της Καλλίτσας στον τόπο που γεννήθηκε. Έφτασε με τα δύο μεγαλύτερα παιδιά και το υπηρετικό προσωπικό της. Ήταν πολύ συγκινητική η σκηνή που μάνα και κόρη να αγκαλιάστηκαν και έκαναν πολύ ώρα να ξεκολλήσουν. Τα επόμενα χρόνια ήρθε κι άλλες φορές η Καλλίτσα στο Αποδούλου με τα τέσσερα παιδιά της, μέχρι που το 1863 πέθανε από αρρώστια ο άντρας της. Στο μεταξύ είχαν πεθάνει και οι γονείς της.

Γλίτωσε από την πυρπόληση

Το 1866 ξεκίνησε η μεγάλη επανάσταση στην Κρήτη, κατά τη διάρκεια της οποίας ο Σταυρουλιός σήκωσε αγγλική σημαία στον πύργο της αδελφής του μήπως και τον γλιτώσει από την οργή των Τούρκων. Σε μια έκβαση, όμως, των μαχών, οι Τούρκοι στρατιώτες περικυκλώθηκαν από τους επαναστάτες και αναγκάστηκαν να μπουν μέσα στο αρχοντόσπιτο και να οχυρωθούν. Ο Σταυρουλιός, τώρα, ήταν απέξω και έτοιμος να δώσει το σύνθημα να καεί το σπίτι, με τους Τούρκους μέσα. Ευτυχώς, όμως, την τελευταία στιγμή το εγκατέλειψαν οι εχθροί και το σπίτι γλίτωσε.

Στα επόμενα χρόνια και μετά την απελευθέρωση της Κρήτης, μερικοί Άγγλοι συγγενείς της Καλλίτσας επισκέφτηκαν το Αποδούλου και διατήρησαν αλληλογραφία με τους Κρητικούς συγγενείς τους. Σήμερα το σπίτι της Καλλίτσας ανήκει στον Αριστείδη Ψαρουδάκη και τη σύζυγό του.

spiti-kallitsa6Η ιστορία της Καλλίτσας αποτελεί κόλαφο για την αρρωστημένη και θεσμοθετημένη έξη των Οθωμανών να αρπάζουν μικρά παιδιά ακόμα και κατά τον 19ο αιώνα και να τα πωλούν σε σκλαβοπάζαρα. Την εποχή που στον υπόλοιπο κόσμο ανθούσαν σπουδαία ανθρωπιστικά κινήματα, εκείνοι αντιμετώπιζαν τους ανθρώπους, και ειδικά τα παιδιά, ως υλικά λάφυρα.

Αυτοί που μας εισήγαγαν στη μαγεία της ιστορίας της Καλλίτσας ήταν ο Αμαριώτης καθηγητής Νίκος Τυροκομάκης και ο αείμνηστος Γιώργης Ψαρουδάκης, πρώην πρόεδρος της κοινότητας Αποδούλου. Σπουδαία πηγή πληροφοριών ήταν και το συναρπαστικό βιβλίο με τον τίτλο: «Καλλίτσα, η σκλάβα που έγινε Λαίδη», του Κριτόλαου Ψαρουδάκη, το οποίο εκδόθηκε το 1988 στο Ηράκλειο.

Από το παραπάνω βιβλίο πήραμε και τη φωτογραφία που απεικονίζει την Καλλίτσα με τα τρία από τα τέσσερα παιδιά της. Πρόκειται για έναν πίνακα πιστής απεικόνισης, ζωγραφισμένο το 1848 από τον Σερ Τζων Γουότσον Γκόρντον, ιπποτικό μέλος της Αγγλικής Βασιλικής Ακαδημίας. Ο πίνακας αυτός βρίσκεται σήμερα στη Φλωρεντία, στην κατοχή της απογόνου της Καλλίτσας Λίλιαν Ρεγκάνο Χέι.

ΠΗΓΗ: www.greecewithin.com

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

Οι παλιοί νερόμυλοι της Μεσαράς – Μέρος Α’

Δημοσιεύτηκε

στις

Ξεκινώντας μια προσπάθεια να καταγράψω αν είναι δυνατόν όλους τους νερόμυλους που είχε κάποτε η Μεσαρά, και που βέβαια δεν σώζονται όλοι, εξεπλάγην από τον μεγάλο τους αριθμό


Στην προσπάθειά μου αυτή βέβαια με βοήθησαν ο κ Μαραγκάκης Μύρων από τη Γαλιά, και η συνταξιούχος δασκάλα Αικατερίνη Νικολιδάκη από τη Φανερωμένη, και οι δυό τους λάτρης της λαογραφίας.

Η δε φωτογραφία με την χωροκατανομή των νερόμυλων της Δυτικής Μεσαράς, αλλά και τα ρέματα που αναφέρονται παρακάτω, είναι από το βιβλίο που υπάρχει στο ΜΟΥΣΙΟ ΚΡΗΤΙΚΉΣ ΕΘΝΟΛΟΓΊΑΣ που εδρεύει στους Βόρους.

Οι νερόμυλοι της Μεσαράς, ή «μύλοι» όπως χάριν απλότητας λέγονται από τον κόσμο, ήταν διάσπαρτοι στα διάφορα ρέματα, σε όλη τη περιοχή Μεσαράς, και φυσικά όπως θα δούμε παρακάτω ήταν πολλές δεκάδες!

Μια σειρά μύλων βρίσκονταν σε ποτάμια ή ρέματα που πήγαζαν από τους πρόποδες του Ψηλορείτη, και άλλη σειρά μύλων σε ρέματα που πήγαζαν από τους πρόποδες των Αστερουσίων ορέων. Οι μύλοι ακολουθούσαν τις κατευθύνσεις των ποταμών ή ρεμάτων της κάθε περιοχής, και ήταν χτισμένοι δίπλα ή κοντά στις όχθες τους, ή ακόμα και σε κάποια απόσταση από τον ποταμό, και τα νερά όλων κατέληγαν μέσω Γεροπόταμου στη θάλασσα. Πολλοί νερόμυλοι βρίσκονταν βόρεια της Μεσαράς στην περιοχή Γέργερης, που ήταν τότε από τα μεγάλα χωριά της Κρήτης, και αυτό χάρις και στα πολλά νερά της περιοχής! Από τον 15ο αιώνα επί εποχής Ενετών άρχισαν να χτίζονται οι νερόμυλοι, συνέχισαν και επί τουρκοκρατίας, και μόνο εκεί υπήρχαν 27 στον αριθμό! Ακόμα και η Γόρτυνα αρδευόταν με τα νερά της Γέργερης, από ότι μαρτυρούν τα υπολείμματα αγωγών. Οι περισσότεροι πάντως νερόμυλοι είχαν χτιστεί επί Τουρκοκρατίας από Τούρκους μεγαλοκτηματίες ή Αγάδες, με Έλληνες σαν εργατικό προσωπικό, και το φόρο εισέπραττε ο Αγάς ή ο εκάστοτε Τούρκος διοικητής. Μέχρι το 1950 λειτουργούσαν αρκετοί νερόμυλοι –αλευρόμυλοι στα διάφορα ποτάμια της ευρύτερης περιοχής Μεσαράς. Μεγάλη σημασία είχαν οι νερόμυλοι εκείνα τα χρόνια, γιατί εκτός από την οικονομική άνθιση, έφερναν τον κόσμο πιο κοντά, υπήρχε ανταλλαγή προϊόντων, και τα νέα επίσης διαδίδονταν εύκολα . Κάποιοι μύλοι είχαν αγοραστεί από Έλληνες από τους Τούρκους όταν έφευγαν, ή απλά καταλήφθηκαν από τους ενοικιαστές, όπως έγινε και με τα χωράφια ή εκτάσεις βοσκοτόπων που νοίκιαζαν.

Οι περισσότεροι μύλοι, επειδή ήδη ήταν πολύ παλιοί, αναστηλώθηκαν για να συνεχίσουν τη λειτουργία τους, και σε νεότερες εποχές.

Σίγουρα όμως υπήρξαν και κάποιοι μύλοι, τους οποίους είχαν φτιάξει και Έλληνες εξ ολοκλήρου.

Έτσι πολλοί μύλοι πράγματι επισκευάστηκαν τη δεκαετία του 1930 –’40, για το λόγο που είχαμε πολλά νερά. Φυσικά μιλάμε για βροχές, που οι πλημύρες είχαν σαν αποτέλεσμα, τα νερά των ποταμών να υπερχειλίσουν και να προκληθούν μάλιστα και πλημμύρες!

Τα ονόματα των μύλων, ήταν συνήθως εκείνα του ιδιοκτήτη, άλλαζαν όμως τα ονόματα αυτά από εποχή σε εποχή, και συνήθως επικρατούσε η ονομασία του τελευταίου ιδιοκτήτη.

Όμως σε κάποιες περιπτώσεις υπήρξαν και μύλοι, που έπαιρναν την ονομασία της περιοχής, τοποθεσίας δηλαδή, ή το όνομα του χωριού, όπως ήταν «ο μύλος του Ποταμίτη», «ο μύλος στη Γόρτυνα» κλπ.

Μέχρι το 1950 στη περιοχή Μεσαράς λειτουργούσαν ακόμα αρκετοί νερόμυλοι, αφού οι κάτοικοι της περιοχής είχαν και τα σιτηρά σαν βασικό εισόδημα μαζί με την ελαιοπαραγωγή.

Οι μύλοι εγκαταλείφθηκαν μετά το 1960, που σταμάτησαν οι μεγάλες βροχοπτώσεις, και λιγόστεψαν κατά πολύ τα νερά των πηγών.

Όμως παράλληλα είχαν ήδη αρχίσει οι ηλεκτροκίνητοι μύλοι, αλλά και οι καλλιέργειες σε σιτηρά είχαν αρχίσει να λιγοστεύουν χρόνο με το χρόνο, αφού άρχισαν οι μεγάλες εισαγωγές από τη Ρωσία..

Επειδή υπήρχε σπουδαία οικονομική άνθιση σε σιτηρά στην ευρύτερη περιοχή της Μεσαράς, πριν το 1960, η ανάγκη για την άλεση τους ήταν μεγάλη. Μια επιχείρηση με νερόμυλο λοιπόν, πάντα θα ήταν επικερδής εκείνα τα χρόνια.

Οι μύλοι δεν άλεθαν μονάχα τα σιτηρά, επίσης κάποιοι από αυτούς έπαιζαν σπουδαίο ρόλο και σχετικά με την άλεση και της ελιάς, καθότι τελευταία είχε προστεθεί σε κάποιους από αυτούς και πιεστήριο!

Σε κάποιους άλλους είχε προστεθεί και γεννήτρια στην κατοχή για να φορτίζουν οι αντάρτες τις μπαταρίες των ασυρμάτων, και σε άλλους είχε προστεθεί μηχανισμός πλυντηρίου ρούχων..

Εκτός των μύλων στην βόρεια πλευρά δηλαδή στη περιοχή Γέργερης, μύλοι βρισκόταν και στην Ανατολική κατεύθυνση, των Μοιρών, από Αγίους Δέκα έως Αγία Βαρβάρα. . Πολλοί ήταν και οι μύλοι στα Νότια που πήγαζαν από τα Αστερούσια. Μύλοι υπήρχαν παντού! Θα αναφερθούμε μονάχα στις ονομασίες των ρεμάτων αυτών στις διάφορες περιοχές, αλλά δεν θα επεκταθούμε όμως αναλυτικά σε κάθε μύλο χωριστά, γιατί οι μύλοι ήταν πάρα πολλοί, και ίσως το κάνουμε σε άλλο κεφάλαιο, γιατί έχουν μεγάλη ιστορία! Εμείς εδώ θα αναφερθούμε στους νερόμυλους που υπήρχαν στην Δυτική κατεύθυνση Γαλιά – Απόλυχνο Βρέλη, και Ζαρό – Φανερωμένη – Βόρους κλπ με ότι πληροφορίες έχουμε συλλέξει για τον κάθε νερόμυλο των περιοχών αυτών.

ΚΟΙΛΆΔΕΣ Ή ΡΈΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΩΡΙΆ ΣΤΑ ΟΠΟΊΑ ΒΡΊΣΚΟΝΤΑΙ ΣΉΜΕΡΑ ΝΕΡΌΜΥΛΟΙ ΣΤΗ ΜΕΣΑΡΆ

Οι κοιλάδες οροσειράς Ψηλορείτη

Κοιλάδα Λυγκοπόταμου
Κλίμα
Κοιλάδα Μάγειρα
Γρηγοριά – Λαγολιό

Κοιλάδα Ανώνυμου ποταμού
Καλοχωραφήτης

Κοιλάδα Κουτσουλήτη
Ζαρός – Λαλουμάς –Σκούρβουλα – Φανερωμένη – Βόροι

Κοιλάδα Γαλιανού ποταμού
Γαλιά

Κοιλάδα Απολυχνιανού ποταμού
Απόλυχνος – Βρέλης ή Άγιος Αντώνιος -Μοίρες

Κοιλάδα ποταμού Αμπελούζου
Πλουτή

Κοιλάδα ποταμού Λιθέου ή Ποταμίδα
Γέργερη – Καρδαμιανά – Μαστροχιανά –Τζανιανά – Απομαρμά –Ψαλίδα (πςριοχή)
Άγιοι Δέκα – Μητρόπολη

Οι κοιλάδες οροσειράς Αστερουσίων

Κοιλάδα Γιαλομονόχωρου
Μονή Οδηγήτριας – Γιαλομονόχωρο
Κοιλάδα των Κριτιτών
Κριτιτά

Κοιλάδα Πλώρας
Πλώρα

Κοιλάδα Ανώνυμου ποταμού
Βαρδί

Σε όλες αυτές τις ανωτέρω κοιλάδες, που ανήκουν στη περιοχή Μεσαράς, στα ρέματα και στα χωριά που αναφέρουμε, υπάρχουν μύλοι.

Επειδή είναι πάρα πολλοί να γραφτούν όλοι αυτοί οι μύλοι, στη φάση αυτή θα αναφέρουμε μονάχα ότι στοιχεία που έχουμε και πληροφορίες για τους μύλους από δύο σπουδαίες κατευθύνσεις που σχηματίζουν οι δύο κοιλάδες ρεμάτων, του
Κουτσουλήτη ποταμού, τη κατεύθυνση της κοιλάδας του Απολυχνιανού ποταμού, καθώς και εκείνους της κοιλάδας του Γαλιανού ποταμού.

OI ΠΑΛΙΟΊ NEΡΌΜΥΛΟΙ –ΑΛΕΥΡΌΜΥΛΟΙ ΤΗΣ ΚΟΙΛΆΔΑΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΥΧΝΙΑΝΟΎ ΠΟΤΑΜΟΎ

Στην περίπτωση αυτή έχουμε τον Απολυχνιανό ποταμό με τα νερά του Τουρκί της Απολύχνου. Τα νερά από το Τουρκί έκαναν μια διαδρομή, περνώντας από Απόλυχνο, Βρέλη, ενώνονταν με τα νερά του Γαλιανού ποταμού στη περιοχή «Λάβδα», όπου σχηματίζονταν το ομώνυμο γράμμα «Λ» , εξ ου και η ονομασία «Λάβδα».

Στη Λάβδα που ενώνονταν τα ρέματα, λέγεται και Νταλαμάρω, όπου μαζεύονταν πολλά νερά, χειμώνα καλοκαίρι, τα οποία από εκεί συνέχιζαν να τροφοδοτούν νερόμυλους, να ποτίζουν περιβόλια μέχρι τις Μοίρες, για να διοχετευθούν τέλος ό,τι νερό έμενε στον Γεροπόταμο, και από εκεί στη θάλασσα.
Σε αυτά τα μικρά ποτάμια λοιπόν και παραπόταμα, κοντά στις όχθες τους , ήταν χτισμένοι δέκα νερόμυλοι! Όλοι έκαναν καλή δουλειά και έλυναν τα προβλήματα της περιοχής για άλεση σιτηρών. Ξεκινώντας από το Τουρκί θα αναφέρουμε έναν –έναν νερόμυλο που γνωρίζουμε, και αυτούς που υπήρχαν αλλά δεν γνωρίζουμε περισσότερα.

TOYΡΚΙ

1-Μύλος ανώνυμος

Για τον πρώτο μύλο δεν έχουμε στοιχεία

2-O μύλος του Κρομμυδόκωστα (Κώστα Ζαχαριουδάκη)
Ο δεύτερος νερόμυλος που δούλεψε τελευταίος με τα νερά από το Τουρκί, ήταν κοντά στο Τουρκί, πολύ πιο μέσα δηλαδή από την Απόλυχνο στη τοποθεσία «Περβόλα», και ήταν του Κρομμυδόκωστα (Κώστα Ζαχαριουδάκη). Ο μύλος αυτός υπήρχε μέχρι τη δεκαετία του 50, και δεν τον δούλευε ο ίδιος, αλλά είχε ένα μυλωνά που δούλευε τον μύλο, ο οποίος λεγόταν κι αυτός Κώστας. Κατεδαφίστηκε ο μύλος αυτός, και σήμερα δεν υπάρχει ούτε ίχνος εκεί.

ΑΠΌΛΥΧΝΟΣ

3-Μυλος ανώνυμος

4-Μύλος ανώνυμος

ΒΡΈΛΗ

5-Ο μύλος του Τσικαλά

Κατεβαίνοντας από την Απόλυχνο για το χωριό Βρέλη ακριβώς από κάτω, υπήρχε νερόμυλος, που πιθανόν τον είχε νοικιάσει κάποιος Μικρασιάτης ονόματι Τσικαλάς, πατέρας της Καρκανοχριστοφίνας.

6-Μύλος ανώνυμος

7-Ο μύλος του Λαγκού

8-Ο μύλος του Ντασκουλιέρη

Λίγο παρακάτω και ακριβώς κάτω από την εκκλησία του Αγίου Πνεύματος, λειτουργούσε ο μύλος του Ντασκουλιέρη, που ήταν πεθερός του Θεργιουλομανώλη.

ΛΆΒΔΑ

9-Ο μύλος το Κουκή
Ένατος μύλος κατά σειρά ήταν ο περιβόητος «Μύλος του Κουκή», στη θέση «Νταλαμάρω». Έχει γκρεμιστεί το κτίσμα με τη διαπλάτυνση του δρόμου, σώζεται όμως το υπόλοιπο με το ζουργιό και τη στέρνα.

ΜΟΊΡΕΣ

10-Ο μύλος του Σελέμη (Εμμανουήλ Χουστουλάκη)
Δέκατος μύλος, με το Απολυχνιανό νερό, ήταν «ο μύλος του Σελέμη».

Ήταν στο σημείο που διασταυρώνεται ο Απολυχνιανός ποταμός με το καρόδρομο που πήγαινε κάποτε στη Γαλιά, δυτικά από τις Μοίρες.

Τα νερά του Απολυχνιανού ποταμού, αφού περάσουν όλους τους προηγούμενους και φτάσουν έως του Κουκή το μύλο, στο τέλος πλέον θα καταλήξουν και στον μύλο του Σελέμη! Στο μύλο αυτό ερχόταν τα λιγότερα νερά, γιατί ήταν ο τελευταίος μύλος της ανατολικής κατεύθυνσης, και είχαν να κάνουν άμεσα, με το μύλο του Κουκή στη Λάβδα, που εν τούτοις, ο Κουκής δεν είχε ιδιαίτερο πρόβλημα νερού. Ο μύλος του Σελέμη , ήταν στην έξοδο των Μοιρών , από τον παλιό δρόμο προς τη Γαλιά.

Ο Σελέμης, , έτσι ήταν γνωστός στις Μοίρες ο Χουστουλάκης Εμμανουήλ, έχτισε κι αυτός, την ίδια περίπου εποχή με τον Κουκή, δηλαδή το 1930 με ’32, και άλεθαν και οι δύο νερόμυλοι με τα ίδια νερά.

Επειδή όπως είπαμε τα νερά που κατέληγαν στου Σελέμη ήταν λίγα, για αυτό δεν άλεθαν και οι διό ταυτόχρονα!

Ο Σελέμης, αναγκαστικά περίμενε, 2 με 3 ώρες, να γεμίσει ο Κουκής τη χωμάτινη κολύμπα του με νερό, και μετά όταν το έκοβε, γέμιζε και αυτός τη δική του.
Κι αυτό, γιατί όσο κατεβαίνουμε από του Βρέλη, προς τις Μοίρες, τα νερά είχαν πολλές απώλειες.

Προσπάθησε κάποιο διάστημα ο Σελέμης να κάνει μια απόπειρα, και μαζέψει και τα νερά του Γαλιανού ποταμού, αυτά δηλαδή που ερχόταν από την Κουτσουνάρα, αλλά ήταν πολύ δύσκολη η διάβασή τους, επειδή ήταν πολλή η ανηφόρα, και οι σωληνώσεις για να μπουν εναέριες, σε τόσο μεγάλη απόσταση, είχαν τεράστιο κόστος!

Έτσι το εγκατέλειψε αυτό το εγχείρημα.

Kαι οι δύο νερόμυλοι, είχαν ένα μόνιμο άτομο, νύχτα – μέρα, να παρευρίσκεται στον μύλο, για να ασχολείται με τα νερά, και το γέμισμα της χωμάτινης δεξαμενής τους!

Ο μύλος του Σελέμη, χαλάστηκε όταν πέρασε ο καρόδρομος για τη Γαλιά, και όσο φάρδαινε γκρεμιζόταν και έμεινε ένα μικρό τμήμα του ζουργιού!
Σήμερα σώζεται μονάχα ένα μέρος από το τείχος του ζουργιού , και η χωμάτινη του δεξαμενή, προς τον από πάνω δρόμο.

Κοιλάδα Γαλιανού ποταμού

ΔΡΑΚΑΚΙΑΝΆ (ΓΑΛΙΆ)

1-Ο μύλος του Μαραγκού (Μύρο Παπαδάκη) στο Γαλιανό ποταμό

Στη πορεία του Γαλιανού ποταμού , με τα νερά από τα Καπελωνιανά και Κουτσουνάρας, λειτουργούσε ένας μονάχα νερόμυλος, και αυτός ήταν στα Δρακακιανά.

Στο σημείο αυτό λειτουργούσε μύλος επί τουρκοκρατίας, και τον οποίο αγόρασε ο Μαραγκός από τον Ρετζέπ Αγά μισοερειπωμένο. Τον πήραν κληρονομιά τα παιδιά του το 1935. Τότε όμως ήταν και οι χρονιές που έκανε πολλές πλημμύρες και καταστροφές, και το ρυάκι κατέβασε τόσα πολλά νερά, που παρέσυρε και το μύλο, γιατί τα νερά υπέσκαψαν τα θεμέλια. Τα νερά παρέσυραν ξύλα και πέτρες και τα πήγαν στη θάλασσα.

Σήμερα σώζεται ένα ελάχιστο τμήμα τοίχου από το ζουργιό, για να θυμίζει απλά, πως κάποτε εκεί υπήρχε νερόμυλος!

Κείμενο – φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

Συνεχίζεται με τους μυλους του Κουτσουλήτη ποταμού

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

Βελίκα Τραΐκου: Η ηρωΐδα δασκάλα του Μακεδονικού αγώνα

Δημοσιεύτηκε

στις

Στη φωτογραφία, η ηρωίδα του Μακεδονικού αγώνα, Βελίκα Τράικου, νεκρή και κατακρεουργημένη (ετών 21) Βελίκα Τράικου


Εγινε το μάτι και το αυτί του αγώνα. Κανείς δεν μπορούσε να την υποψιαστεί, καθώς μετέφερε έγγραφα ραμμένα στα ξεφτισμένα της ποδογύρια ή χαμένα στις πανέμορφες πλεξίδες της…

Το κείμενο του Στρατηγού Ζιαζιά:

Η Βελίκα Τράικου υπήρξε μια δασκάλα, νεομάρτυς του Μακεδονικού αγώνος. Γεννημένη το 1883, στο Γραδεμπόριο, πεντάρφανη από μικρή, μα προικισμένη με αδάμαστη θέληση, με τη βοήθεια φιλανθρώπων κατόρθωσε να φοιτήσει στο Ανώτερο Παρθεναγωγείο Θεσσαλονίκης και το 1900 διορίστηκε δασκάλα στην περιοχής Καρατζόβας, στη φωλιά των Βουλγάρων Κομιτατζήδων, όπου ρίχτηκε στην αποστολή της με ενθουσιασμό.

Κι όταν τον Αύγουστο του 1901, που ο Ίων Δραγούμης κατευθύνονταν στο ελληνόψυχο Μοναστήρι, πραγματοποιήθηκε στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης μεγάλη σύσκεψη Ελλήνων πατριωτών, η Βελίκα ήταν παρούσα κι έκανε τις προτάσεις της…

Το φθινόπωρο ο Δραγούμης ζήτησε από το Κέντρο Θεσσαλονίκης να του στείλουν ένα πρόσωπο άξιο να επωμιστεί το βαρύ έργο του συνδέσμου Μοναστηρίου – Καστοριάς – Θεσσαλονίκης. Συνιστούσε να είναι έμπιστο, γενναίο, ικανό, να αντέχει σε κακουχίες και πεζοπορία, να διαθέτει εξαιρετική ευφυΐα για ν’ αποφεύγει τις παγίδες των Βουλγάρων, να διακατέχεται από βαθύ αίσθημα ευθύνης και προ παντός να είναι αποφασισμένο να δώσει και τη ζωή του ακόμα για ό,τι πιστεύει κι υπηρετεί.

Φαντάζεται κανείς την κατάπληξη του, όταν είδε να του στέλνουν, αντί κάποιου θεριεμένου παλικαριού, τη ροδομάγουλη δασκαλίτσα Βελίκα! Κι όμως, η κοπέλα εκείνη στάθηκε άξια στο ύψος της σπουδαίας της αποστολής, γιατί, γνωρίζοντας άπταιστα την τουρκική και βουλγαρική γλώσσα και προικισμένη με σπάνια υποκριτικά προσόντα, παριστάνοντας πότε τη μισότρελη Τουρκάλα χωρική και πότε τη Βουλγάρα ραδικού ή γαλατού, έγινε το μάτι και το αυτί του αγώνα. Κανείς δεν μπορούσε να την υποψιαστεί, καθώς μετέφερε έγγραφα ραμμένα στα ξεφτισμένα της ποδογύρια ή χαμένα στις πανέμορφες πλεξίδες της.

Αεικίνητη κι αγωνιστική έμοιαζε γοργοπόδαρο ελάφι, που εκμηδένιζε την απόσταση Μοναστήρι – Θεσσαλονίκη. Κι ήταν ν’ απορεί κανείς, εκείνη η σφριγηλή κοπέλα, που ο κίνδυνος ήταν η ανάσα της, πώς μπορούσε και μεταμορφώνονταν, όταν το ήθελε, σ’ ένα αξιολύπητο πλάσμα πέρα κι έξω από κάθε υποψία.

Το 1903, η βουλγαρική θηριωδία στη Μακεδονία είχε ξεπεράσει κάθε προηγούμενο. Η γη βαφόταν με αίμα αθώων. Άγρια εγκλήματα γίνονταν καθημερινά κι όμως, η Βελίκα, απτόητη, γύριζε στις ερημιές. Όλοι θαύμαζαν κι υπολόγιζαν την προσφορά της. Κι όταν αργότερα με τον ερχομό του Παύλου Μελά ο αγώνας εντάθηκε, η μικρή ηρωίδα προσέφερε ανεκτίμητες υπηρεσίες σαν σύνδεσμος των προξενείων.

Όμως σε μια τέτοια αποστολή στα Γιαννιτσά, δολοφονικό χέρι Βουλγάρων έσχισε τα νεανικά της στήθη, όταν, παρά τα βασανιστήρια στα οποία την υπέβαλαν να μαρτυρήσει τι γνώριζε, αυτή εξακολουθούσε να παριστάνει την τρελή. Έτσι πήρε στο θάνατο τα μυστικά της. Ήταν καλοκαίρι, 28 Αυγούστου του 1904. Στη Θεσσαλονίκη, όπου μεταφέρθηκε η σωρός της, της έγινε μεγαλοπρεπής κηδεία και τη θρήνησε μια ολόκληρη λαοθάλασσα.

Σήμερα, οι μοντέρνοι νεοέλληνες θεωρούν ότι πρέπει να ξεχαστεί και να παραμείνει μία άγνωστη!

Δάσκαλοι και δασκάλες, καθ ολη την διάρκεια του Μακεδονικού Αγωνα, παρά το νεαρό της ηλικίας τους, έφευγαν από την ησυχία της Αθήνας και πήγαιναν να διδάξουν στα ελληνόπουλα της Μακεδονίας Χριστό και Ελλάδα. Πολλοί και πολλές βρήκαν φρικτό θάνατο.

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Δημοφιλη