Connect with us

ΙΣΤΟΡΙΑ

Μια χειρουργική επέμβαση του 1941 στη Μεσαρά!

Δημοσιεύτηκε

στις

Ίσως θα ήταν καλό, να γνωρίζει ο κόσμος σήμερα τι θα τραβούσε αν ζούσε 80 χρόνια πρίν και να δει με τα ίδια του τα μάτια, το πώς περίπου γινόταν μια συνηθισμένη ιατρική επέμβαση εκείνα τα σκληρά και δύσκολα για επιβίωση χρόνια!


Το άρθρο αυτό είναι αφιερωμένο για σε εκείνους που φοβούνται να πάνε στον οδοντίατρό τους, για ένα απλό σφραγισματάκι, πόσο μάλλον δε, να τον επισκεφθούν για να τους αφαιρέσει ένα δόντι! Τώρα μάλιστα που υπάρχει η πρόοδος της ιατρικής επιστήμης, και μάλιστα γίνεται και τοπική αναισθησία! Σήμερα, που υπάρχουν στην υπηρεσία του ασθενή όλα τα σύγχρονα μέσα, που είναι σε θέση να προστατέψουν την υγεία τουν μάλιστα με το λιγότερο δυνατόν πόνο.

Μια φήμη που κυκλοφορούσε στη κατοχή

Αμέσως μετά τη κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς, βγήκε μια φήμη, πως οι Γερμανοί διαθέτουν ειδικό σύστημα ραντάρ από αεροπλάνο, που είναι σε θέση να εντοπίσει όπλα και πυρομαχικά, σε οποιοδήποτε σημείο και αν είναι κρυμμένα, σε σπίτια κλπ!

Αυτό το άκουσε και η μάνα του νεαρού Μύρο από τη Γαλιά, και πήγε σε μια θυρίδα του σπιτιού τους, και έκρυψε ένα όπλο του μακαρίτη του άνδρα της, και μπροστά μάλιστα έβαλε και μια πέτρα για να μη φαίνεται!

Μετά τη φήμη αυτή, για καλό και για κακό, η γυναίκα πήγε και πήρε από τη θυρίδα το όπλο, και κάπου το πέταξε ή το έκρυψε. Πάντως δια παντός το εξαφάνισε, και ουδέποτε μαρτύρησε τι το έκανε, μέχρι και που πέθανε!

Όμως εκεί στη θυρίδα, είχαν μείνει οι δύο σφαίρες του όπλου αχρησιμοποίητες με τους κάλυκες τους…

Όταν ένα παιδί παίζει με τις σφαίρες

Τις δύο αυτές σφαίρες, τις πήρε ο μικρός Μύρος, τις έβαλε στη τσέπη του, και πήγε στη ρεματιά της Κουτσουνάρας, που υπήρχε ποτάμι με πηγή, και εκεί με ένα τσεκουράκι, άρχισε να κοπανάει τη μία, για να αφαιρέσει το μπαρούτι που περιείχε μέσα ο κάλυκας.

Το μπαρούτι το ήθελε για να το χρησιμοποιήσει για να κατασκευάσει σκλαπατζίκια (αυτοσχέδια βαρελότα)!

Κάποια στιγμή όμως, εκεί που κοπάναγε τη σφαίρα, μια σφυριά χτυπάει κατά λάθος και το καψούλι, και φυσικό και επόμενο, η σφαίρα σκάει και εκρήγνυται!

Η μύτη της σφαίρας, η βολίδα δηλαδή πήγε αλλού, εν τούτοις το καψούλι (πυροκροτητής), αν και πολύ μικρό, καρφώθηκε στο μάγουλο του παιδιού.

Έτρεξε λίγο αίμα, αλλά πήγε στο καβούσι (πηγή) και ξεπλύθηκε καλά, και καθάρισε το αίμα, να μην το δε η μάνα του και του τα ψάλλει! Μάλλον το παιδί δε κατάλαβε ακριβώς τι είχε γίνει…

Έτσι τελικά το μόνο που φαινόταν, ήταν ίσα μια ελάχιστη γρατζουνιά!

Πάει στο σπίτι, τον βλέπει η μάνα του, η οποία φυσικά πρόσεξε τη μικρή αυτή γρατζουνιά, και τον ρωτάει:

-«Ηντά ‘χει το μάγουλό σου»?

-«Πράμα, ένα ξύλο μου κάρφωσε!», απαντά !

Αυτό ήταν, καμία, νύξη πλέον, κανείς δεν του ξανάπε τίποτα, μέχρι που ξεχάστηκε το θέμα για κάμποσες μέρες…

Και ύστερα ήρθε η μόλυνση

Κάποια στιγμή μετά από λίγες μέρες, άρχισε να πρήζεται το μάγουλο του Μυρωνιού, και η μόλυνση είχε ξεκινήσει.

Το πρήξιμο μέρα με τη μέρα μεγάλωνε, πρήστηκε η μασέλα, πρήστηκαν τα μάγουλα, πρήστηκε γενικά όλο το πρόσωπο, και δεν μπορούσε το παιδί ούτε να φάει!

Στη συνέχεια πρήστηκε και όλο το κεφάλι, σε σημείο σχεδόν να μην αναγνωρίζεται, και τέλος έκλεισαν και τα μάτια από το πρήξιμο. Δεν μπορούσε να ανοίξει καν το στόμα του, και τέλος με δυσκολία γινόταν ακόμα και αυτή η αναπνοή!

Το επόμενο στάδιο θα ήταν σίγουρα, θάνατος από μόλυνση!

Επίσκεψη στον πραχτικό Βαγγέλη Μπαμπιονίτη στους Κισσούς

Την επομένη δίχως άλλο, με προτροπή της μάνας του, πήρε το παιδί ο μεγάλος του αδερφός ο Γιώργης, και πήγαν με το γαϊδούρι τους στους Κισσούς, και εκεί επισκέφτηκαν το σπίτι του πραχτικού «γιατρού» Βαγγέλη Μπαμπιονίτη, ο οποίος εκτός από την εμπειρία του σε πολλά ιατρικά θέματα, δεν διέθετε κανένα πτυχίο, ή σχετική άδεια.

Η «διατριβή» του «γιατρού»

Λέγανε τότε κάποιοι, πως έμαθε τη δουλειά του, γιατί έτυχε λέει να διαβάσει «το βιβλίο του αρχαίου Σωκράτη»!

Προφανώς εννοούσαν του αρχαίου Ιπποκράτη, γιατί ο φιλόσοφος Σωκράτης δεν ασχολήθηκε με τέτοια, αλλά δεν ήξεραν απλά να το προφέρουν σωστά!

Μπορεί όμως και να του έδειξαν πράγματι τη δουλειά, και κάποιοι άνθρωποι που ήξεραν.

Ο Μπαμπιονίτης τέλος πάντων βλέπει το παιδί.

-Κάτσε στη καρέκλα, του λέει.

Άρχισε να ψηλαφεί το κεφάλι του παιδιού προσεχτικά με τα δάχτυλα, και κάπου στο μάγουλο, ένοιωσε το δέρμα να’ ναι πιο μαλακό, και κατάλαβε πως σε εκείνο το σημείο υπήρχε σίγουρα το πρόβλημα!

Τα «χειρουργικά εργαλεία» του «γιατρού»

Για τη συνέχεια ο «γιατρός», πιάνει ένα μαχαίρι μυτερό, το βάζει στη φωτιά να κάψει καλά, και στη συνέχεια το βουτά αμέσως στη ρακή!

Αφού το καυτηρίασε, στη συνέχεια το καρφώνει στο μαλακό σημείο στο μάγουλο, και καρφώνοντας το απέξω, το μαχαίρι φτάνει μέχρι το κόκαλο της μασέλας!

Εντοπίζει το σημείο που ήταν το καψούλι, και το αφαιρεί με το μαχαίρι αυτό.

Για τη συνέχεια πιάνει δύο κουτάλια, και τα βάζει στο στόμα, με τη στενή πλευρά προς τα μέσα, ένα στη μια μασέλα και ένα στην άλλη.

Σκοπός του ήταν τα κουτάλια αυτά, να τα κάνει μοχλούς και να καταφέρει να ανοίξει έτσι τις δύο ακίνητες μασέλες, γιατί ήταν τόσο πρησμένο το στόμα που δεν άνοιγαν με άλλο τρόπο!

Αφού κατάφερε και άνοιξε επιτέλους το στόμα με τα κουτάλια – μοχλούς, πήγε και έκοψε και ένα κομμάτι ξύλο περίπου πέντε εκατοστά, μάλλον από στελιάρι τσεκουριού, και το έχωσε στο στόμα του παιδιού. Τα κουτάλια κρατούσα κάποια κόντρα, κάτι σαν υπομόχλιο δηλαδή, αφού σε θέση που να πιέζουν τη πάνω με τη κάτω μασέλα, και κρατάνε έτσι ανοιχτό το στόμα, αφήνοντας όμως παράλληλα και κάποιο σημείο στο πλάι, για να επεμβαίνει με το πυρωμένο του σίδερο!

Συνεχίζοντας την «επέμβασή» του ο «γιατρός», και πιάνει ένα άλλο σίδερο 5 με 6 χιλιοστών μυτερό, αλλά στην άκρη η μύτη 2 εκατοστών έκανε ορθή γωνία.

Το γαμψό και μυτερό αυτό σίδερο που η μύτη του έκανε γωνία, το έβαλε κι αυτό στα κάρβουνα του τζακιού, μέχρι να πυρώσει και να κοκκινίσει και εκείνο καλά!

Η ώρα του «αναισθητικού»

Και τώρα ήρθε η ώρα, του «αναισθητικού» της εποχής.

Εκτός του Γιώργη του αδερφού του, στο «ιατρείο» ( κουζίνα με παρασθιά), ήταν και ένας συγχωριανός του «γιατρού», ο Αλέξανδρος.

Εδώ ο «γιατρός» μια και δεν υπήρχε ακόμα αναισθητικό, δίνει εντολές στους «βοηθούς» του, τον Γιώργη και τον Αλέξανδρο:

-Γιώργη, κάτσε συ στα πόδια του παιδιού, και αγκάλιασε το κρατώντας σφιχτά τα χέρια του κολλημένα στο πλάι του .

Εσύ Αλέξανδρε πχιάσε τονε από τα πόδια, και να μου τονε κρατάς σφιχτά, και φροντίσετε και οι διό σας να μη κουνιέται καθόλου! Άντε κοπέλια, να κάμω και εγω με την ησυχία μου τη δουλειά μου!

Το πυρωμένο αυτό σίδερο, το πήρε και το ακουμπούσε στα σημεία την μόλυνσης, και πάνω στο σάπιο κρέας εσωτερικά και εξωτερικά, το οποίο φυσικά τσιτσίριζε και κάπνιζε! Όσο ψηνόταν η καμένη σάρκα, η μυρωδιά της έφτανε σε όλη τη γειτονιά!

Από τις αντιδράσεις του παιδιού, και ανάλογα το πόνο δηλαδή που ένοιωθε, καταλάβαινε ο «γιατρός» αν καυτηρίαζε σάπιο ή γερό κρέας!

Έτσι σταμάταγε όταν έβλεπε και κλοτσούσε και σπαρταρούσε από το πόνο το παιδί, μη αντέχοντας τον πόνο.

Στο σάπιο κρέας βέβαια, το παιδί δεν καταλάβαινε πολύ πόνο, αλλά στο γερό τον ένοιωθε αβάσταχτο!

Ωστόσο έτσι όπως το βαστούσαν χειροπόδαρα, καθώς τον τραβολογούσαν από δω και από κει, από όλο αυτό το στραπάτσο, δεν είχε περιθώρια να τον πολυκαταλαβαίνει τόσο καλά το πόνο αυτό!

Έτσι ο «γιατρός» μετά από κάμποση ώρα, κατάφερε επιτέλους και έκαψε όλο το σάπιο κρέας του Μυρωνιού!

Μόλις τέλειωσε ο Μπαμπιονίτης με τα πυρωμένα σίδερα, έβγαλε τα κουτάλια και το ξύλο από το στόμα του παιδιού, και του έφερε στη συνέχεια ένα ποτήρι ρακή να ξεπλύνει καλά το στόμα του.

Οδηγίες μετά την επέμβαση

Στο Γιώργη τον αδερφό του, έδωσε τις απαραίτητες οδηγίες να τις μεταφέρει στη μάνα τους:

-Να πεις τση μάνας σου, να του κάνει ταχτικά κομπρέσες στα μάγουλα με πιλάφι στο ζεστό γάλα.

Α δεν έχει πιλάφι, μπορεί, πέ τση, να κοπανίσει και στάρι και να το κάνει χόντρο (τραχανά), να προσθέσει και ζεστό γάλα. Να τα βάλει ετανά ούλα τα πλαϊσερά σε ένα πετσετάκι, και να του τυλίξει τα μάγουλα για μερικές μέρες, μέχρι να ιδει να ξεπρήζουνται.

Άμα συνέλθει κάπως το κοπέλι, να τση πεις να βράσει στο τσικάλι κρασί δεντρολίβανο και κυπαρισόμηλα. Να του δίνει με κειονά το τσάι, να ξεπλύνει τη μπούκα του (στόμα) τρείς τέσσερις φορές τη μέρα.

Και πρόσεξε, να μη του δίδετε στερεά τροφή στην αρχή, οξο μόνο μαλακιά, δηλαδή γάλα και ψωμί μέσα μαλακωμένο, ρυζόγαλο, χόντρο, χυλό, τέθοια.

Άμα ξεπρηστεί τελείως, ετότεσας να του δίδετε και στερεή τροφή.

Πράγματι, σε 4, 5 μέρες πραγματικά, άρχισε να ξεπρήζεται το παιδί, γιατί το ξέπλυμα αυτό πράγματι, έπαιξε σπουδαίο ρόλο αντισηπτικής δράσης.

Όλο τον καιρό τη πέρναγε με το να τρώει γάλα κατσίκας με ψωμί μέσα, που το άφηνε λίγο και μαλάκωνε, και το έτρωγε με το κουτάλι, όπως κάνανε παλιά πολλά παιδιά της υπαίθρου.

Σε δέκα δεκαπέντε μέρες άρχισε να κλείνει η πληγή, και το παιδί πλέον έτρωγε κανονικά από όλα!

Απέδειξε τελικά ο Μπαμπιονίτης, πως γνώριζε πολύ καλά τη δουλειά του, και είχε επιτυχία για άλλη μια φοράν παρ’ ολο που δεν διέθετε σύγχρονα εργαλεία και φάρμακα!

Φυσικά η ιστορία αυτή είναι πέρα για πέρα αληθινή, χωρίς μάλιστα να προστεθεί ή να αφαιρεθεί κάτι, αφού μας τη διηγήθηκε ο ίδιος ο παθών, που και σήμερα ζει στην Αθήνα, και κοντεύει τα 95 του χρόνια! Είναι ο Γνωστός μας Μύρωνας Μαραγκάκης, λάτρης της λαογραφίας!

Λίγα λόγια για τον Βαγγέλη Μπαμπιονίτη

Ο Βαγγέλης Μπαμπιονίτης, παρόλο που παρουσιάσαμε μια τυπική επέμβασή του με περίπου εύθυμο τρόπο, ωστόσο ο άνθρωπος αυτός ήταν πολύ γνωστός παλιά στη Μεσαρά, και σε αυτόν πήγαιναν κυρίως φτωχοί, γιατί ήξεραν πως σίγουρα θα τους κάνει καλά, έστω κι αν πονέσουν, ακόμα και με τις πρωτόγονους μεθόδους του και με τα πραχτικά του.

Το σπουδαιότερο βέβαια ήταν, πως ποτέ δεν έπαιρνε λεφτά, μάλιστα σε καμία περίπτωση!

Δεν δεχόταν ούτε δώρα! Τυριά, ρακή, κρασί, οτιδήποτε δεν τα δεχόταν ποτέ, ήταν αρχή του.

-Πάρτα απόπαέ γιατί θα τα σφεντουρήξω άλλη μπάντα! Τους έλεγε!

Το μόνο που ήθελε, και θεωρούσε «πλερωμή» του, ήταν, «να γενεί καλά ο άθρωπος»!

Έτσι έκανε πολλών λογιών επεμβάσεις, ακόμα και σπασίματα χέρια ή πόδια!

Συχνές επισκέψεις εκείνα τα χρόνια, είχε για πονέματα (μολύνσεις), κακά σπυριά, άνθρακες, προ πάντως ασθένειες που είχαν κολληθεί από άρρωστα ζώα.

Εκείνο τον καιρό, πολλοί φτωχοί, λυπόταν να πετάξουν το κρέας του άρρωστου ζώου τους, και από ανάγκη το έτρωγαν.

Όμως στη συνέχεια πετούσαν σπυριά, και μολυνόταν και εκείνοι την ίδια αρρώστια του ζώου!

Έτσι τι να κάνουν, πήγαιναν στο σπίτι του για να τους γιατρέψει!

Εκείνος έσπαγε τα σπυριά, έβραζε βότανα ειδικά για κάθε περίπτωση και έφτιαχνε τα δικά του αντισηπτικά, και καθάριζε καλά τις πληγές αυτές.

Έτσι κατάφερνε και τους γιάτρευε όλους!

Με ειδικότητα στα σπασίματα

Ειδικότητα ο άνθρωπος αυτός, είχε στα σπασίματα, χέρια πόδια. Είχε αναπτύξει σπουδαία τεχνική, μάλιστα δικιά του, και πάντα κατάφερνε να έχει τέλειο αποτέλεσμα, που θα το ζήλευαν ακόμα και σημερινοί ορθοπεδικοί!

Ανάλογα το σημείο του σπασίματος, ακολουθούσε και άλλη ταχτική.

Αν ήταν ας πούμε το σπάσιμο κάτω από το γόνατο, έκοβε καλάμια μετρημένα ακριβώς στο μήκος της κνήμης, τα πελεκούσε και τα τοποθετούσε περιφερειακά γύρω – γύρω δηλαδή από το πόδι, αφού πρώτα με ειδικές κινήσεις, ψαχουλεύοντάς το με τα δάχτυλα, επανέφερε το σπασμένο κόκκαλο στη σωστή του θέση.

Για τη συνέχεια έλεγε στο συνοδό του αρρώστου:

-Κράθιε μου εκειέ τα καλάμια σταθερά με τα χέργια σου.

Τότε εκείνος τύλιγε το σπασμένο πόδι με καθαρές λουρίδες από πανιά, έξω από τα καλάμια, και τέλος του έλεγε πάλι:

-Κράτα μου δα και εκειέ το πανί σφιχτά να μη σου ξετυλίξει!

Εδώ τώρα ήταν που στο πανί που το είχε για το εξωτερικό τύλιγμα, έκανε τη δική του μυστική πατέντα!

Έβαζε δηλαδή πάνω σε αυτό το πανί δικά του υλικά, όπως ασπράδια αυγών, αλεύρι, και κάτι άλλο που δεν γνωρίζουμε.

Τα ανακάτευε όλα αυτά μαζί πάνω στο πανί, τα άπλωνε, και έπειτα τύλιγε με αυτό εξωτερικά το πόδι. Σε μισή ώρα το μείγμα του είχε την ιδιότητα να ξεραίνεται. Πάντως δεν χρησιμοποιούσε γύψο. Αφού έπηζε, μετά από μια ώρα έλεγε στον ασθενή:

-Μη φοβάσαι, περπάτα δα κανονικά, και άμε στο σπίτι σου! Μόνο για κάμποσο καιρό να προσέχεις τα χτυπήματα και τα πεσίματα!

Ούτε και στα σπασίματα έπαιρνε ποτέ χρήματα, ούτε δεχόταν δώρα!

Στο δικαστήριο το Μπαμπιονίτη

Εν τούτοις, κάποιοι γιατροί της ευρύτερης περιοχής, του έκαναν αγωγή, και τον πήγαν στο δικαστήριο, για το λόγο ότι κάνει αυτή τη δουλειά, χωρίς να έχει άδεια!

Πράγματι, τον πήγαν δικαστικά, και στο δικαστήριο ο Βαγγέλης Μπαμπιονίτης, κρατούσε μαζί του και ένα αρνάκι και τα σχετικά εργαλεία του.

Τον κατηγόρησαν οι αντίδικοι του, γιατί κάνει μια υπεύθυνη δουλειά, χωρίς ειδική άδεια, και ότι πρέπει να προστατευτούν οι πολίτες!

Ξεκινά το δικαστήριο, και του απευθύνεται η κατηγορία:

-Γιατί κατηγορούμενε, κάνεις αυτή τη δουλειά χωρίς να διαθέτεις την απαραίτητη άδεια?

-Τι να τη κάνω την άδεια κύριε πρόεδρε!

Τότε πάει και πιάνει στα χέρια του το αρνάκι, και με τα χέρια του σπάει στο γόνατό του το μπροστινό ποδαράκι του αρνιού!

Στη συνέχεια το αφήνει κάτω, και το αρνάκι πλέον αδυνατεί να περπατήσει, πάει να σηκωθεί και πέφτει ξανάκάτω!

Τότε λέει του δικαστή:

-Εσύ δικαστή που πας να με καταδικάσεις, μπορείς να το ξανακάνεις να περπατήσει αυτό το αρνί? Στράφηκε και στους κατήγορους του δικηγόρους αλλά και γιατρούς, και τους λέει:

-Ορίστε και σεις κατήγοροι και τγιατροί, φτιάξετέ του το ποδαράκι, και κάνετέ το να ξαναπερπατήξει!

Το αρνί κάτω, το κοιτάνε όλοι τους που έσερνε το πόδι του και έπεφτε, έσερνε κι έπεφτε, και κανείς από αυτούς δεν αποφάσισε καν να το πλησιάσει! Αλλά ούτε και μιλούσαν!

Τότε εκείνος πιάνει το αρνί, και με τα χέρια του ψαχουλεύει με προσοχή το σπασμένο κόκαλο, και το βάζει ξανά επιτόπου στη θέση του. Πιάνει ένα ματσάκι θυμάρι και το βάζει γύρω από το πόδι αντί νάρθηκα.

Τυλίγει με λουρίδα από πανί το πόδι, και στο τέλος αλείφει και με το ειδικό μείγμα του, ασπράδια αυγού, αλεύρι κλπ, και κάνει και το τελευταίο δέσιμο.

Αφήνει κάτω το αρνάκι, και εκείνο αμέσως το έβαλε στα πόδια σαν να μην είχε τίποτα!

Τότε είπε στο δικαστή του:

-Γιατί δεν φτιάχνουνε και εκείνοι το αρνί, και μάλιστα να το κάνουνε να περπατήξει ντελόγω?

Οι άλλοι βέβαια όλοι τους αποσβολωμένοι, έμειναν «στήλη άλατος»!

Ο δικαστής αφού σκέφτηκε λίγο είπε:

-Αθώος ο κατηγορούμενος!

Έτσι αφού ο δικαστής τον αθώωσε, του επέτρεψε να συνεχίσει τη δουλειά του, και να την κάνει έτσι όπως ήξερε!

Μαρτυρία: Μύρωνα Μαραγκάκη από Γαλιά

Κείμενο – διατύπωση: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Η αγγειοπλαστική στη Μεσαρά τα παλιά χρόνια

Δημοσιεύτηκε

στις

Το μεγαλύτερο κέντρο αγγειοπλαστικής στην Κρήτη, ήταν στον Θραψανό Ηρακλείου – Τα Θραψανιώτικα πιθάρια ήταν περιζήτητα


Άλλα κέντρα ήταν στις Μαργαρίτες Μυλοποτάμου στο Ρέθυμνο, τα Νοχιά στα Χανιά και το Κεντρί στο Λασίθι.

Είχε όμως αναπτυχθεί και στη Μεσαρά η τεχνική της αγγειοπλαστικής την οποία είχαν φέρει τεχνίτες από άλλα μέρη.

Αγγειοπλάστες που είχαν έρθει στη Μεσαρά από τις Μαργαρίτες, κατοίκησαν σε διάφορα χωριά όπως στη Γαλιά και στου Σίβα

Μάλιστα, είχε και στην περιοχή «Σφακοριάκια» του Κουσέ, Θραψανιώτες αγγειοπλάστες που κατέβαιναν , έφτιαχναν πιθάρια και σταμιά εκεί, τη δεκαετία του 1960.

Έτσι λοιπόν, από όλους αυτούς, διαδόθηκε η παραδοσιακή αυτή τέχνη χωρίς εξειδικευμένα μηχανήματα, αλλά με τον ίδιο σχεδόν τρόπο που τα έφτιαχναν και οι αρχαίοι πριν χιλιάδες χρόνια.

Μονάχα με τα απλά υλικά της φύσης, ξύλο νερό, χώμα πέτρα φωτιά.

Αυτή η τεχνική, κράτησε μέχρι το ’65 με ΄70, όπου και πέρασε στα χέρια της ηλεκτροκίνητης βιοτεχνίας ,όπως τη συνεχίζει και σήμερα ο Μαρίνος στις Μοίρες.

Κατάλληλα χώματα και είδη χωμάτων

Τους αγγειοπλάστες ο κόσμος τους έλεγε απλά «σταμνάδες».

Σε διάφορα χωριά υπήρχαν καμίνια, όπως στη Γαλιά, στου Σίβα, στου Κουσέ και αλλού..

Σήμερα τέτοιου τύπου καμίνι δεν καίει πλέον πουθενά.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Για να φτιαχτεί ένα καμίνι για κεραμικά σε ένα χωριό, έπρεπε πρώτον, να υπάρχει και η κατάλληλη υποδομή.

Δηλαδή το κατάλληλο χώμα στη περιοχή, που ήταν το αργιλόχωμα.

Δεύτερον, το χωράφι αυτό να είναι ιδιόκτητο, η να μπορεί να νοικιαστεί, για να μπορεί να γίνει εξόρυξη.

Έπρεπε να υπάρχει τουλάχιστον τριών λογιών χώμα, το άσπρο, το μαύρο η κόκκινο, και το γκρι – μπλε η πράσινο.

Στα καλά χώματα ανήκει και η «κουμουλιά», που είχε ένα κιτρινωπό χρώμα.

Το χώμα το έσκαβαν με τις αξίνες, το κοπάνιζαν αρχικά επιτόπου με ένα σκληρό ξύλο, κυρίως χαρουπιάς, και το φόρτωναν στα γαϊδούρια, με «χωματοκόφινα» η σε λινά τσουβάλια, και το κουβαλούσαν στο σπίτι.

Το κάθε χρώμα, πράσινο, κόκκινο, η κουμουλιά, ήταν για διαφορετική χρήση.

Το πράσινο η γκρι – μπλε, έκανε κυρίως τη μόνωση.

Από το ίδιο χώμα σκέπαζαν και τις στέγες των σπιτιών πάνω από τα μεσοδόκια και τις καλαμωτές.

Το έλεγαν και «λεπιδόχωμα» η «λεπίδα».

Ήταν και στεγανό στο νερό, αλλά και μονωτικό στη θερμοκρασία.

Τα σταμνιά που προοριζόταν για «κρυγιοστάμνια», τα έκαναν με πράσινο, η γκρι – μπλε χρώμα, αλλά με πιο παχιά τοιχώματα, για να κρατάει δροσερό το νερό.

Δεν το έψηναν πολύ, να κρατάει υγρασία, αλλά ωστόσο έσπαγαν όμως και ευκολότερα.

Το κρυγιοστάμνι στο σπίτι, το είχαν συνήθως σκεπασμένο με ένα κομμάτι πανί βρεγμένο και διατηρούσε δροσερό το νερό, όλη μέρα.

Τα υπόλοιπα σταμνιά για μεταφορά νερού κλπ, όπως και όλα τα άλλα, ήταν από κόκκινο η μαύρο χώμα, ήταν λεπτότερα σε πάχος, και πιο σκληρά, γιατί είχαν περισσότερη διάρκεια στο ψήσιμο τους.

aggeioplastiki

Η διαδικασία στο εργαστήριο

Πρώτα άδειαζαν το χώμα στην αυλή και το κοπάνιζαν με το κόπανο.

Στη συνέχεια το κοσκίνιζαν με το κόσκινο, και το έριχναν στις «λύμπες».

Από εκεί έπαιρναν τη λάσπη και την δούλευαν στον «τροχό» η στο «τροχί».

Τέλος στην ήλιο μια δυο μέρες να σκληρύνει κάπως, και τότε που ο πηλός ήταν μαλακός, έφτιαχναν τα σχέδια, και κατόπιν τα έβαζαν στο καμίνι για να ψηθούν και να σκληρύνουν.

Μετά το καμίνι αν χρειαζόταν χρωματισμός γινόταν αλλά ξανάμπαινε στο καμίνι για να ψηθεί και το χρώμα

Οι λύμπες

Ζυμωτήρας δεν υπήρχε τότε, απλά κοσκίνιζαν στο κόσκινο το κοπανισμένο χώμα, και το έριχναν στη πρώτη δεξαμενή με νερό.

Η δεξαμενή αυτή λεγόταν «λύμπα».

Υπήρχαν δύο λύμπες, οι οποίες ήταν οι χώροι πού έμπαινε το χώμα ανακατεμένο με το νερό.

Σε άλλα μέρη τις λύμπες τις έλεγαν και «καρούτες».

Οι λύμπες ήταν σαν τεράστια πιθάρια κομμένα στη μέση, αλλά πολύ ανοιχτά από επάνω, και στένευαν στο κάτω μέρος.

Είχαν αυτό το σχήμα για να δουλεύεται εύκολα η λάσπη.

Στην πρώτη λύμπα έπεφτε το χώμα, περασμένο από κόσκινο μέσα στο νερό.

Στο νερό, διαλεγόταν καλά τα πετραδάκια με τη βοήθεια ενός κουβά και με ενός κόσκινου.

Στη δεύτερη λύμπα πέρναγε η «γλυνιά», δηλ το νερό αναμεμειγμένο με το χώμα από τη πρώτη λύμπα, στη συνέχεια πέρναγε στη δεύτερη, αφού πρώτα πέρναγε από τη λεγόμενη «κνισάρα» (σίτα), πριν πέσει μέσα.

Εκεί έμενε μέρες η μήνες, να κατασταλάξει η λάσπη στον πάτο, αφαιρούσαν έπειτα το νερό από πάνω, και στο τέλος αφού εξατμιζόταν με τον αέρα και τον ήλιο και το υπόλοιπο νερό που έμενε, έμενε η τελικά η «ζύμη», αν δεν κολλούσε στα χέρια, ήταν κατάλληλη να δουλευτεί.

Όλες οι διαδικασίες γινόταν «με το μάτι», από τη παρασκευή της λάσπης μέχρι και το ψήσιμο.

aggeioplastiki2

Ο τροχός και το τροχί

Από τα κύρια εργαλεία, ήταν ο αυτοσχέδιος «τροχός», που περιστρέφεται με τα πόδια!

Ήταν ο τροχός για τα διάφορα σκεύη, και το «τροχί» που ήταν για τα πιθάρια

Για να γίνει ο τροχός, έκοβαν ένα κορμό από πλάτανο, τον πήγαιναν στον μαραγκό, και έφτιαχνε τάβλες.

Με αυτές τις τάβλες έφτιαχναν δύο βάσεις κυκλικές, όπως οι πάτοι του ξύλινου βαρελιού, περασμένες σε ένα άξονα όρθιο,

Η πάνω βάση ήταν 60 εκατοστά διάμετρο και λεγόταν «κεφαλαριά».

Η κάτω ήταν μεγαλύτερη 1,20 μέτρα διάμετρο, λεγόταν «σκαμνί», και ήταν σε οριζόντια θέση, και οι δύο.

Στο κέντρο είχαν ένα κοινό άξονα με 1 μέτρο διαφορά οι δύο ξύλινες αυτές βάσεις.

Κάτω από την μεγάλη κυκλική πλάκα, συνέχιζε ο άξονας για να καταλήξει στο «πληθί», μια πέτρα στρογγυλή και πλακωτή με εσοχή στο κέντρο.

Αντί το πληθί, πολλές φορές χρησιμοποιούσαν απλά ένα πέταλο αλόγου.

Και αυτά, για να μη βρίσκει αντίσταση ο άξονας στο έδαφος.

Το όλο σύστημα αλφαδιαζόταν σε οριζόντια θέση, και στερεωνόταν με ξύλα σε τοίχο η χάμω, που λεγόταν «διαζύλι».

Η μηχανή γύριζε, αν κάποιος καθισμένος πάνω σε ένα σανίδι που λεγόταν «κολοσάνιδο», γύρναγε με τα πόδια του τον μεγάλο κάτω δίσκο..

Ενίοτε καθόταν και σε σκαμνί η καρέκλα.!

Στο Θραψανό που είχαν εξελιχθεί τα πράγματα, τον γύριζαν με το χέρι.

Τη λάσπη για να επεξεργαστεί, την έβαζαν στο πάνω επίπεδο, δηλαδή στη κεφαλαριά.

Ανάλογη κατασκευή ήταν και το τροχί, που ήταν για μεγάλα πιθάρια..

Η ράμπα

Άλλος βοηθητικός χώρος, ήταν η «ράμπα».

Η ράμπα είχε μήκος 6 μέτρων και είχε 6 τροχούς σε 6 διαφορετικές βαθμίδες ύψους.

Στη ράμπα γινόταν τα πιθάρια.

Την ώρα που ο αγγειοπλάστης θα κάνει το πιθάρι στη πρώτη βαθμίδα,, ένα άλλο άτομο γύρναγε τον τροχό με το πόδι του.

Ο αγγειοπλάστης η σταμνάς, έφτιαχνε πρώτα τον πάτο και ένα μέρος του πιθαριού.

Στη συνέχεια θα κόψει με μεταξωτή κλωστή η λεπτό τέλι το πάνω μέρος για να είναι ίσιο, και εκεί θα ενωθεί με το άλλο τμήμα του πιθαριού που θα γίνει στην επόμενη βαθμίδα.

Τα πιθάρια ήταν 1,5 μέτρο ύψος, και στη ράμπα θα χρησιμοποιηθούν και οι 6 βαθμίδες.

Στο κάθε στάδιο δηλ. πρόσθεταν και το προηγούμενο, αφού πρώτα είχαν κόψει το πάνω και κάτω μέρος με τη κλωστή.

Μια λωρίδα πηλού θα μπει ανάμεσα στα τμήματα να τα ενώσει, και με μια άλλη λωρίδα πανιού θα τα συγκρατεί γύρω – γύρω προσωρινά, να τα τμήματα μηχανικά, να μη πέσει μέχρι να σκληρύνει στην ένωση.

Έτσι γινόταν το πιθάρι, αφού ένωναν τα τμήμα – τμήμα όλα τα κομμάτια, από το ένα τροχί στο άλλο.

Μπορούσαν να φτιάχνουν παράλληλα πολλά κομμάτια από το κάθε τμήματα, για να μην χάνουν χρόνο.

Το καμίνι

Όταν τέλειωνε τα κεραμικά της ημέρας, τα άφηναν 24 ώρες στον ήλιο έως 2 μέρες, να στεγνώσουν, ανάλογα τον καιρό, με προσοχή να μην σκάσουν.

Παράλληλα σε αυτό το στάδιο έκαναν και τα σχέδια με ένα αιχμηρό αντικείμενο .

Κυρίως ευθείες γραμμές, κυματιστές, η μαιάνδρους.

Στη συνέχεια τα έβαζαν στο καμίνι να ψηθούν, κυρίως 24 ώρες η και παραπάνω, ανάλογα το είδος του κεραμικού.

Το καμίνι είχε 4 μέτρα βάθος και 2,5 πλάτος.

Τα τοιχώματά του ήταν από πέτρες και «βίσσαλα» (κεραμικά πυρότουβλα), που κι αυτά ήταν προϊόντα του αγγειοπλάστη.

Πολλοί τρούλοι εκκλησιών, φτιάχτηκαν από παρόμοια πυρότουβλα.

Το καμίνι έκαιγε ξύλα, και όταν τα πυρότουβλα έπαιρναν ένα λευκό χρώμα, έλεγαν πως το καμίνι είναι ”πυρό”, δηλαδή έτοιμο να μπουν τα κεραμικά και να ψηθούν.

Στη φάση που το καμίνι ήταν πυρό, είχε ήδη αναπτύξει θερμοκρασία τουλάχιστον 1000 βαθμούς Κελσίου!

Θερμόμετρα δεν υπήρχαν, και ο έμπειρος καταλάβαινε «με το μάτι» σε τι θερμοκρασία βρίσκεται ο φούρνος από το χρώμα στα εσωτερικά τοιχώματα.

Αν μέσα ήταν πορτοκαλί, η θερμοκρασία ήταν από 720 με 730 βαθμούς.

Αν άρχιζε να κοκκινίζει τότε έπιανε τους 800.

Αν άρχιζε να λάμπει εσωτερικά, τότε είχε 950 βαθμούς.

Αν δε έπιανε τους 1000 βαθμούς, τότε εσωτερικά ήταν κατάλευκος!

Επειδή τότε και τα ξύλα ήταν δυσκολόβρωτα, οι σταμνάδες πλήρωναν για να του τα φέρνουν

‘Όταν δεν προλάβαιναν να φέρουν και χώμα, πάλι πλήρωναν άνθρώπους, τους «χωματάδες», να τους τα κουβαλήσουν με τα γαϊδούρια η μουλάρια.

Άλλα εργαλεία

Στο σπίτι είχαν ένα χονδρό σκληρό ξύλο το «κόπανο» για το κοπάνισμα του χώματος στο σπίτι.

Είχαν το γνωστό μας «κόσκινο» για το κοσκίνισμα του χώματος, τη «κνισάρα», και το «χτένι», για διάφορα σχέδια.

Απαραίτητα τα ξύλα να θερμανθεί το καμίνι .

Χρειαζόταν ένα σφουγγάρι θάλασσας για λείανση της επιφάνειας του κεραμικού.

Ένα φτερό κότας, όταν το κεραμικό απαιτούσε σχέδια, αντί για πινέλο.

Ένα αιχμηρό αντικείμενο το λεγόμενο «πελεκούδι», για σκαλίσματα η σκαλιστά σχέδια, τα οποία ενίοτε γινόταν με το ίδιο το φτερό από τη πίσω πλευρά του.

Φυσικά χρησιμοποιούσαν και χρώματα.

Η κεραμική και οι διαβαθμίσεις της

Όποιος ξεκίναγε την κεραμική τέχνη, σαν βοηθός, μάθαινε πρώτα τα εύκολα, και πήγαινε σταδιακά στα πιο δύσκολα!

Κυρίως οι δυσκολίες ήταν σε τρία επίπεδα, εύκολα, μέτρια και δύσκολα.

Τα εύκολα ήταν τα λεγόμενα ”μαργιόλικα”!

Ήταν δηλαδή κάποιες πονηρές πήλινες κατασκευές, για ξεγέλασμα κυρίως τις αποκριές!.

Παράδειγμα, δήθεν μικρό πήλινο λαήνι με τρύπα από κάτω, που έβαζε κάποιος νερό, και το πρόσφερε στον άλλο γεμάτο νερό!

Για να μην χύνεται το νερό, είχε το δάχτυλο από κάτω στην τρύπα, οπότε δεν έπεφτε.

Όταν όμως ο άλλος έπαιρνε το λαήνι στα χέρια του για να πιεί νερό, ο άλλος άφηνε το δάχτυλό του από την τρύπα, οπότε γινόταν μούσκεμα!

Στα εύκολα επίσης, ήταν ποτήρια, μικρά πιατάκια, κουμπαράδες, φλιτζάνια, πυρότουβλα, αλατσέρες, μοσόρες η λεκανίδες (λεκάνες), γλάστρες, δοχεία λαδιού τσικάλια και γενικά διάφορα σκεύη μαγειρικής και του σπιτιού.

Αμέσως και σε επόμενη βαθμίδα δυσκολίας, ήταν τα σταμνιά και τα μεγαλύτερα δοχεία φύλαξης λαδιού σιταριού, τα λεγόμενα βρασκιά, οι κουρούπες, τα μικρότερα πιθάρια κλπ

Η δυσκολότερη βαθμίδα, ήταν τα πιθάρια 1,5 μέτρου, που ήταν και η τελική βαθμίδα και αποκλειστική δουλειά έμπειρου μάστορα.

Γενικά στη Κρήτη, φτιαχνόταν πολλά είδη δοχείων ανάλογα τη χρήση τους, όπως κουνενοί, κουτούτα, μαστραπάδες, λεκανίδες, το μίστατο, πιθάρια διάφορα, όπως λαδοπίθαρα, σιτηρών, κρασιού, μελιού, ψωμιού κλπ.

Το ίδιο και οι κουρούπες, άλλες για γλύνα, για σίγλυνα, για ξινομυζήθρα, για σταφιδολιές κλπ.

Οι σταμνάδες της Μεσαράς

Εκτός από τους Θραψανιώτες που είχαν κατέβει στου Κουσέ και άνοιξαν καμίνια, και
στη Γαλιά έφερε τη τέχνη ο Νικολής Νιοτάκης από τις Μαργαρίτες Μυλοποτάμου.

Εκεί έμαθε τη τέχνη μαζί με το Πέτρο Σταρά.

Κι αυτό γιατί οι Μαργαρίτες είχαν μεγάλη παράδοση στη κεραμική τέχνη.

Πείστηκε να κατέβουν και οι διό τους στη Μεσαρά, και εκεί να παντρευτούν και να ανοίξουν καμίνια, αφού υπήρχε κατάλληλο χώμα άφθονο στην περιοχή.

Τελικά κατέβηκαν και οι δυο, ο Πέτρος Σταράς στου Σίβα, και ο Νικολής Νιοτάκης αρχικά στο σπίτι του πεθερού του Κυριακοσταυρούλη, στο Μετόχι (Ντερογδιανά).

Το Μετόχι, ήταν μικρό χωριό που ανήκε στη Γαλιά.

Μετά μετακόμισε στη Γαλιά.

Ο γνωστός τότε σε όλους Νικολής Νιοτάκης, έφτιαξε αρχικά δύο καμίνια στο σπίτι του πεθερού του στο Μετόχι.

Στο ένα δούλευε ο Νικολής μόνος του και στο άλλο ο Κυριακοσταυρούλης ο πεθερός του με το γιό του Κωστή Κυριακάκη.

Ο Κυριακοσταυρούλης είχε τα κατάλληλα χωράφια, και ο Νικολής παντρεύτηκε την κόρη του και ο δρόμος πλέον ήταν ανοιχτός!

Έστελνε χωριανούς και παιδιά να του κουβαλούν ξύλα από το βουνό, επι πληρωμή.

Όταν του έφερναν τα ξύλα σε δεμαθιές (μεγάλα δεμάτια), η πληρωμή γινόταν ανάλογα το βάρος!

Έπιανε τη δεμαθιά ο Νικολής με το χέρι, και αναλόγως το βάρος, ήταν και η πληρωμή που κυμαινόταν κυρίως από 2 έως 5 δραχμές η μία!

Έτσι πολλά παιδιά έβγαζαν καλό χαρτζιλίκι, αλλά και μεγάλοι.

Ο Νικολής αργότερα άφησε τα καμίνια στο Μετόχι, και έφτιαξε άλλο καμίνι στη Γαλιά, δίπλα στο σπίτι του.

Δούλεψε σταμνάς όλα τα χρόνια, μέχρι που πέθανε το ’67.

Δεν τον διαδέχτηκε κανένας ούτε αυτόν στη τέχνη του, παρά μόνο ο μεγάλος του γιός, που προσπάθησε, αλλά είχε φτάσει μονάχα μέχρι το δεύτερο στάδιο τα σταμνιά, όπου και τα παράτησε.

Tο σταμνί της νύφης

Πολλοί σταμνάδες, για δώρο στο γάμο, είχαν το ειδικό σταμνί που πήγαιναν από βραδύς δώρο στο σπίτι της νύφης!

Το σταμνί αυτό το ονόμαζαν «σταμνί τση νύφης»!

Ήταν ένα όμορφο σκαλιστό σταμνί με παραστάσεις, με λουλούδια, και μετά τον χρωματισμό, ξανάμπαινε πάλι στο καμίνι, για να ψηθούν και τα χρώματα.

Πολλές φορές, οι σταμνάδες, επειδή δεν προλάβαιναν την τελευταία στιγμή να φτιάξουν το σταμνί της νύφης, είχαν εκ των προτέρων φτιάξει δυο σταμνιά για την περίσταση που θα χρειαστεί.

(Ευχαριστούμε τον Μανώλη Νιοτάκη, γιό του Νικολή Νιοτάκη για τις πολύτιμες πληροφορίες)

 

Κείμενο – φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Κουκουριτάκης Περικλής – Ο γιατρός της Μεσαράς Β´

Δημοσιεύτηκε

στις

Γιατρός παντός καιρού!


Ο γιατρός Κουκουριτάκης, με οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες, ξεκίναγε να διασχίσει δύσβατες περιοχές, αναλάμβανε να πάει βρέξει λιάσει με τη φοράδα του, να παράσχει ιατρική βοήθεια σε άρρωστο, ή σε ετοιμόγεννη γυναίκα.

Να αναφέρουμε δε, πως στα περισσότερα χωριά παλιά δεν πήγαινε καν αυτοκίνητο!

Ακόμα και όταν πλέον απέχτησε το πρώτο του αυτοκίνητο, τα άλογά τα κράτησε για αυτό ακριβώς το λόγο, για να πηγαίνει σε χωριά χωρίς αξιόλογο οδικό δίκτυο, συντομεύοντας τη διαδρομή ακόμα και πηγαίνοντας ανάμεσα από τα χωράφια!

Ακόμα και σε καύσωνες, σε χιόνια, διέσχιζε βουνά και λαγκάδια, με ομίχλες βροχές χαλάζι και αέρηδες, πάντα πήγαινε με το ζώο του, για να φθάσει μια ώρα γρηγορότερα κοντά στον ασθενή του!

Και μόνο που θα έσωζε έναν άνθρωπο, θα βοηθούσε μια κατάσταση, η θα απάλυνε τον πόνο κάποιου, αυτό και μόνο, του έδινε κουράγιο να συνεχίζει και να πηγαίνει στον προορισμό του!

Η σχέση του με τα βότανα

Επειδή ήταν και λάτρης της αρχαίας ιατρικής , γνώριζε καλά και τις συνταγές του αρχαίου Iπποκράτη.

Πέρα από φάρμακα που πρότεινε στον ασθενή του, του πρότεινε να κάνει και παράλληλη θεραπεία με βότανα, ανάλογα τη εκάστοτε περίπτωση.

Δεν στηριζόταν αποκλειστικά στα βότανα, και γενικά στις πραχτικές λύσεις . Αυτές τις πρότεινε απλά σαν βοηθητική και σαν επιπλέον χρήση. Πάντα φρόντιζε να έχει ο ίδιος βότανα πολλά και ποικίλα στο σπίτι του, στο ιατρείο του, αλλά και στο αυτοκίνητο.

Τα βότανα που φρόντιζε να έχει, πάντα τα διέθετε στους ασθενείς χωρίς να απαιτεί αμοιβή.

Και δεν ήταν μονάχα ο Κοκουριτάκης που συγκέντρωνε φαρμακευτικά βότανα. |

Βότανα κυρίως χαμόμηλο μάζευαν παλιά και τα σχολεία, αλλά και ο Ερυθρός Σταυρός έκανε την ίδια ακριβώς δουλειά.

Πολλές φορές δάσκαλοι παρότρυναν τα παιδιά, να μαζεύουν για λογαριασμό του ΕΕΣ πολλά βότανα, αλλά κυρίως χαμόμηλο, και ότι συνέλεγαν, το παρέδιδαν στον οργανισμό.
Έχε πολλά βαφτιστήρια!

Σαν μαιευτήρας παρευρέθηκε σε εκατοντάδες γέννες, και δεν είχε ποτέ ευτυχώς δυσάρεστη κατάληξη σε καμία γέννα.

Συνήθιζε πάντα, όταν τον καλούσαν σε γέννα, να φέρνει κοντά του και μια μαία.

Έτσι αρχικά από το ’45 έως το ’65 έπαιρνε μαζί του την παραδοσιακή μαμή που ήρθε από τα Ρεθυμνιώτικα, τη Κούλα Σταυρουλάκη, γνωστή στη Μεσαρά ως «Κούλα η μαμή». Η Κούλα ήταν πραχτικιά μεν αλλά πολύ καλή στη δουλειά της.

Είχε τεράστια πείρα η μαμή αυτή, για αυτό και με τη δικιά της συμβολή, δεν είχαν ποτέ άσχημη κατάληξη.

Επειδή στα χρόνια που συνεργάστηκαν, κάνανε μαζί, η Κούλα με το γιατρό, και πολλές βαφτίσεις, για αυτό εκείνη τον αποκαλούσε και «κουμπάρο»!

Αργότερα, μέσα του ’60, με τα Αγροτικά ιατρεία δηλαδή, έπαιρνε μαζί του την μαία Παπαστεφανάκη Ειρήνη, που ήταν και η πρώτη σπουδαγμένη μαία στη Μεσαρά! Ήταν γνωστή και σαν « Ειρήνη η μαμογιάτροσα».

Αμοιβή ο γιατρός δεν δεχόταν ποτέ, κι αν έδιναν τίποτα, έλεγε: «Δώσε τα στη μαμή»!

Και συνήθως αντί χρημάτων έδιναν στη μαμή καμιά κότα, κανένα τυρί, ρακί κλπ.

Όμως, πολύ σπάνια μεν, αλλά δεν εξέλειπαν κατά τη διάρκεια μιας γέννας και τυχόν δυσκολίες και περιπλοκές.

Πάνω στο φόβο λοιπόν, μην τυχόν πεθάνει το παιδί, καλού κακού, έκαναν εκείνα τα χρόνια τις λεγόμενες «αεροβαφτίσεις»! Ωστόσο και αυτοί οι κίνδυνοι πάντα είχαν αίσιο αποτέλεσμα!

Η αεροβάφτιση ή νηπιοβαπτισμός, ή βάπτισμα ανάγκης γινόταν σε ειδικές περιπτώσεις που κινδύνευε το βρέφος να πεθάνει . Τότε η μαία ή ο γιατρός ή όποιος ήταν παρόν στο γεγονός, το σήκωνε ψηλά τρις φορές λέγοντας:

-« Βαπτίζεται ο δούλος -η του Θεού τάδε στο όνομα της Αγίας Τριάδος (Του Πατρός, του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος».
Αν ζούσε το βρέφος, τότε πήγαινε και στην εκκλησία και του έκαναν το Μύρωμα και κάποιο ευχολόγημα, την κανονική δηλαδή βάφτιση.

Το παιδί λέγανε: «Δεν έπρεπε σαν πεθάνει, να πάει στον ουρανό αβάφτιστο χωρίς όνομα, γιατί θα γινόταν τελόνι!».
Φυσικά εννοείται πως ο Κουκουριτάκης είχε γίνει και πολλές φορές νονός, και σε περιπτώσεις που το παιδί δεν είχε κανένα πρόβλημα υγείας, απλά του το ζητούσαν και εκείνος το δεχόταν.

Όταν οι Μοίρες είχαν ένα και μοναδικό φαρμακείο!

Από το ’49 μέχρι το ’75, ήταν περίοδος που στις Μοίρες υπήρχε ένα και μοναδικό φαρμακείο, και αυτό δεν το είχε ντόπιος. Το είχε κάποιος Τσαγάκης Νίκος, και ήταν στη σημερινή θέση που σήμερα υπάρχει και σήμερα φαρμακείο του κ. Κλουβιδάκη.

Παρόλα αυτά είχε πολύ δουλειά το φαρμακείο αυτό του Τσαγάκη, και σύντομα ο άνθρωπος αυτός είχα να κάνει με ποσά πολλών εκατομμυρίων!

Είχε όμως και ένα ελάττωμα, δεν έδιδε ποτέ «επί πιστώσει» σε κανέναν, αν δεν είχε μαζί του κάποιον «εγγυητή»!

Μετά το ’75 που άρχισαν να ανοίγουν περισσότερα φαρμακεία στη πόλη των Μοιρών, ο άνθρωπος αυτός έφυγε από τις Μοίρες.

Ο Κουκουριτάκης απαιτούσε από τους φαρμακοποιούς του να φτιάχνουν διάφορα σκευάσματα από ανάμειξη άλλων φαρμάκων, και τους καθοδηγούσε ο ίδιος που ήταν ενήμερος πάντα στις σωστές δοσολογίες, καθώς και στα νέα σκευάσματα, γιατί η Ελλάδα σαν φτωχή χώρα υστερούσε πολύ στον τομέα αυτό.

Απατούσε δε οι φαρμακοποιοί, να εισάγουν υποχρεωτικά και τα νέα φάρμακα που κυκλοφορούσαν στην Ευρώπη, ώστε να γεμίζουν έτσι τα ράφια τους, τα οποία είχαν αρχικά ελάχιστα φάρμακα, όπως ασπιρίνες κινίνο, αντισηπτικά όπως βάμμα ιωδίου οξυζενέ, οινόπνευμα κλπ.

Και εδώ χάρις στο γιατρό Κουκουριτάκη, γέμισαν πράγματι και τα ράφια των φαρμακείων με μεγάλη ποικιλία φαρμάκων!

Ένας καλός Σαμαρείτης

Ο Κουκουριτάκης δεν ζητούσε ποτέ χρήματα για τη δουλειά που εκτελούσε, και μονάχα αν γνώριζε πως ο ασθενής του «ήστεκε καλά» οικονομικά, τότε μπορούσε να πάρει κάτι, και αυτό επειδή του τα πρόσφεραν με το ζόρι!

Όπου τον καλούσαν πάντως φτωχοί, ποτέ δεν έπαιρνε χρήματα, ακόμα κι αν του τα πρόσφεραν με τη καρδιά τους.
Πονούσε τον άρρωστο, και έκανε ότι μπορούσε από το χέρι του!

Και όχι πως είχε την οικονομική ευχέρεια, αντίθετα, προερχόταν από, φτωχή οικογένεια του Πετροκεφαλίου. Ο ίδιος απλά ήταν στην ουσία ένας δημόσιος υπάλληλος.

Είχε πολλούς φίλους, έκανε παρέες και με φτωχούς και με πλούσιους, και ποτέ δεν έκανε διακρίσεις.

Σύχναζε κυρίως στο καφενείο του Κλάδου, παρόλη τη πίεση του χρόνου. Τον περισσότερο χρόνο του τον περνούσε στο ιατρείο, και τον αφιέρωνε στους αρρώστους του, στη ιατρική μελέτη ή στις διάφορες δραστηριότητές του.

Ήταν γιατρός ευαίσθητος, ένοιωθε τον ξένο πόνο, και τον έκανε δικό του.

Άμα έβλεπε δε, πως ο ασθενής του ήταν πάμφτωχος, και δεν είχε καθόλου λεφτά να πάρει ούτε ένα φάρμακο, αν δεν το είχε ο ίδιος στο ιατρείο του να του το δώσει, ήταν τόσο ευαίσθητος που ήταν σε θέση τους δώσει ακόμα και από τα δικά του χρήματα για να το αγοράσει!

Δεν άφηνε πάντως ποτέ άρρωστο στην τύχη του!

Στο δρόμο και παντού τον σταματούσαν, για να τον ρωτήσουν για τυχόν ιατρικό πρόβλημα του ο κόσμος, και εκείνος ποτέ δεν αρνήθηκε να δώσει, ακόμα και στο δρόμο, μια υπεύθυνη απάντηση!

Σε πολλές περιπτώσεις έδινε φάρμακα δωρεάν, χωρίς καμία αμοιβή!

Αυτό γινόταν γιατί πολλά φάρμακα του τα έστελναν σαν δείγματα οι φαρμακοβιομηχανίες του εξωτερικού, μαζί με τα ενημερωτικά φυλλάδια και τα είχε στο ιατρείο.

Του τα έστελναν για να τα δοκιμάσει, να δει την αποτελεσματική χρήση τους, και να τους δώσει ενημέρωση μετά εκείνος για την αποτελεσματικότητά τους.

Από αυτά έδινε στους αδύναμους οικονομικά ασθενείς του, για να μην πηγαίνουν να τα αγοράζουν.

Περνούσαν όμως ταχτικά και πολλοί ιατρικοί επισκέπτες από το ιατρείο του γιατρού. ​

Ήταν υπάλληλοι των φαρμακοβιομηχανιών, και μάλιστα του δίνανε πολλές φορές και εκείνοι δωρεάν φάρμακα αυτά υπό μορφή δείγματος.

Έτσι διέθετε πάρα πολλά σύγχρονα για την εποχή φάρμακα, όλα δείγματα και φυσικά δωρεάν.

Αυτά λοιπόν τα δωρεάν φάρμακα, ποτέ δεν τα εκμεταλλεύτηκε! Όλα τα δείγματα φαρμάκων τα διέθετε στους άπορους ασθενείς του.

Γιατρός με πολλές δραστηριότητες

Έλεγχος υγειονομικής επίβλεψης ποντοπόρων πλοίων

Ίσως πολλοί ακόμα και σήμερα δεν γνωρίζουν καν τις δραστηριότητες που είχε ο γιατρός Κουκουριτάκης , πέραν αυτής του αγροτικού γιατρού στο Υγειονομικό Μοιρών.

Σπουδαία δραστηριότητα του λοιπόν, ήταν να του αναθέσουν να αναλάβει την «υγειονομική επίβλεψη» στα ποντοπόρα καράβια που ερχόταν για ανεφοδιασμό στους Καλούς Λιμένες.

Το κάθε καράβι που άραζε ήταν σε καραντίνα, μέχρι να τελειώσει ο γιατρός τον έλεγχο!

Και αυτό γινόταν υποχρεωτικά βάσει του τότε νόμου «περί υγείας και προστασίας του πολίτη», για να μην γεμίσει η Μεσαρά από θανατηφόρες ασθένειες κυρίως προερχόμενες από Αφρική.

Ήταν η εποχή που είχε ανοίξει το Σουέζ, και τα περισσότερα ποντοπόρα καράβια πλέον ανεφοδιαζόταν στις δεξαμενές πετρελαίου που είχε ο Βαρδινογιάννης στους Καλούς Λιμένες.
Λέγεται πως ήταν και αυτή μια αρχική ιδέα τότε του Ωνάση, να φτιάξει εκείνος εκεί τις δεξαμενές.

Ωστόσο ο Ωνάσης είχε κατέβει πράγματι στους Καλούς Λιμένες για το σκοπό αυτό., Μάλιστα άφησε μια καλή εντύπωση στους ντόπιους, που πολλοί ακόμα τη θυμούνται! Έτυχε λένε να δοκιμάσει τότε που ήρθε και μια λεμονάδα «ΛΈΝΤΑ» η οποία έβγαινε τότε στη περιοχή.

Υπήρχε όντως μια βιοτεχνία με την ονομασία «ΛΈΝΤΑ», που το νερό ερχόταν από πηγή κοντά στην Αγία Μαρίνα, και που οι παλιοί πολύ καλά θυμούνται.

Τόσο πολύ του άρεσε η λεμονάδα αυτή, που πήρε μαζί του στην Αθήνα δύο κιβώτια!

Εντύπωση ιδιαίτερη έκανε σε όλους, που ενώ έκαναν 20 δραχμές τα δύο κιβώτια οι λεμονάδες, εκείνος πλήρωσε 200 δραχμές χωρίς να ζητήσει ρέστα!

Τότε οι 200 δραχμές ήταν αξιόλογο ποσό, αφού η μια γκαζόζα είχε τότε μία δραχμή, και η αξία των δύο κασονιών ήταν μόνο 40 δραχμές!

Όμως για λόγους που δεν γνωρίζουμε δεν έκανε τελικά την επένδυση εκείνος, αλλά οι Βαρδινογιάννηδες.

Πήγαινε λοιπόν εκεί ο Κουκουριτάκης στα καράβια που άραζαν, και εξέταζε τα πάντα μέσα, κυρίως όσους ξένους ερχόταν σε ελληνικό έδαφος, φέροντας τυχόν μαζί τους μεταδοτικές ασθένειες.

Εκείνος μετά από σχετικό έλεγχο, έδινε το «Υγειονομικό ΟΚ», και έτσι δεν υπήρχε πρόβλημα μετάδοσης, ώστε να κινδυνεύσουν οι Μεσαρίτες.

Μπορούσε να ελέγξει και δέκα καράβια την ημέρα! Τον μετέφερνε μέχρι εκεί η εταιρία με στρατιωτικό jeep, μάρκας « willys».

Αυτό κράτησε τουλάχιστον μια εικοσαετία!

Υγειονομική επίβλεψη στη στρατιωτική Μονάδα « Tαγ/η Νικολούδη Εμμανουήλ»

Λίγοι μπορεί να γνωρίζουν ίσως, πως γιατρός του στρατοπέδου « Τα/γη Νικολούδη Εμμανουήλ» ήταν και εδώ ο Κουκουριτάκης. Το στρατόπεδο ήταν τότε Ταξιαρχία, ιππικού, όμως το ίδιο δεν είχε στρατιωτικό γιατρό. Ευθύνη λοιπόν για περίθαλψη αξιωματικών, υπαξιωματικών και οπλιτών είχε και εδώ ο Κουκουριτάκης για πολλά χρόνια.

Υγειονομική επίβλεψη Δημοσίων υπαλλήλων

Εκείνα τα χρόνια, στη πόλη των Μοιρών υπήρχαν πολλοί δημόσιοι υπάλληλοι. Επειδή υπήρχαν εκεί πολλές Δημόσιες υπηρεσίες συγκεντρωμένες, Ταχυδρομείο, Τηλεγραφείο, Εφορία, Ειρηνοδικείο Χωροφυλακή, Αγρονομείο, Ταμείο, Τράπεζα κλπ , φυσικό ήταν να έχει η πόλη και πολλούς δημόσιους υπαλλήλους!

Όλοι αυτοί οι υπάλληλοι, ήταν υπό την ιατρική επίβλεψη πάλι του γιατρού Κουκουριτάκη.

Η ετήσια ομιλία του την « Παγκόσμια ημέρα Υγείας»

Μια ακόμα δραστηριότητά του ήταν, ότι είχε καθιερώσει, κάθε χρόνο, τη μέρα παγκόσμιας υγείας, 7 Απριλίου δηλαδή, να βγάζει λόγο στην αίθουσα του κινηματογράφου «ΦΑΙΣΤΌΣ», ιδιοκτησία Κουλεντάκη – Πολιτάκη, που βρισκόταν δεξιά όπως ερχόμαστε από Καπαριανά.

Εκεί κάθε χρόνο είχε τα ευκαιρία να βγάζει λόγο, και να ενημερώνει τους Μεσαρίτες για γενικά θέματα, και θέματα που τους ενδιαφέρουν άμεσα. Για προλήψεις, νέες δυνατότητες της ιατρικής, προβλήματα με θέματα υγείας στη περιοχή κλπ, μάλιστα έκανε διάφορες προτάσεις και έδινε λύσεις ο ίδιος σε πολλά από αυτά τα προβλήματα.


Νομαρχιακός σύμβουλος

Τη δεκαετία του ’50 εξελέγη από τους συμβούλους κοινοτήτων σαν «Νομαρχιακός σύμβουλος» εκείνης της εποχής, είχε περισσότερο συμβουλευτικό χαραχτήρα, και όχι πολιτικό.
Πολλές φορές, και την ετήσια άδειά του εξαντλούσε, γιατί αφιέρωνε πολύ χρόνο στις πολλές αυτές περίπλοκες δραστηριότητές του που αναφέραμε παραπάνω.

Είχε και την υγειονομική επίβλεψη των «Ιδρυμάτων Παναγίας Καλυβιανής»

Τελευταίως και αφού φτιάχτηκαν και τα «Ιδρύματα Παναγίας Καλυβιανής» από τον Μακαριστό Τιμόθεο, πήγαινε και εκεί δύο φορές τη βδομάδα για να παράσχει σε όλους ιατρική κάλυψη της υγείας όλων, (παιδιών, ιερωμένων και γενικά όλου του προσωπικού).

Πρωτοστάτης και σε δενδροφύτευση

Στην έξοδο των Μοιρών προς τις Μοίρες Τυμπάκι, και σε αρκετή διαδρομή κατόπιν προτροπής του γιατρού Κουκουριτάκη, και ασφαλώς σε συνεργασία με τον τότε δήμαρχο Μοιρών Στέφανο Κατεργαράκη, καθώς και με τη σπουδαία βοήθεια και του Νικολάου Ρεθυμνιωτάκη (Ντούγκλα), έλαβε μέρος στη μεγάλη δενδροφύτευση την «ημέρα γιορτής πρασίνου». Όλοι τους, μαζί και ο γιατρός έκαναν τη δενδροφύτευση αυτή εκατέρωθεν και κατά μήκος του δρόμου προς Τυμπάκι!

Ο Δήμαρχος αφού έκανε το χατίρι του γιατρού, μάζεψε πολύ κόσμο, και φύτεψαν πολλά δένδρα ευκαλύπτων, πολλά από τα οποία σώζονται ακόμα και μέχρι και σήμερα!
Στη φώτο φαίνεται ο Κουκουριτάκης στη δενδροφύτευση το 1954 μαζί ε τον Φραγκίσκο Σφακιανάκη πού είχε το εστιατόριο στις Μοίρες, γνωστός σαν «Φραγκής».

Ήταν ο γιατρός που πιστοποίησε τον θάνατο των εννέα
Ό Κουκουριτάκης ήταν εκείνος που εκλήθη από τους Γερμανούς, να πιστοποιήσει τον θάνατο των εκτελεσθέντων εννέα συμπατριωτών μας. Όμως επειδή είχε στοχοποιηθεί για τις δραστηριότητές του όπως αναφέρανε και στο προηγούμενο άρθρο να περιθάλπει Άγγλους στρατιώτες δηλαδή, είχε γίνει «μήλον της έριδος», μεταξύ αξιωματούχου της στρατιωτικής αστυνομίας Γκεστάμπο, και ανώτερου αξιωματούχου του Γερμανικού στρατού. Ο πρώτος ζητούσε θανάτωση, ο δεύτερος να μείνει για να γιατρεύει όλο τον κόσμο της περιοχής. Ευτυχώς υπερίσχυσε η γνώμη του ανώτερου αξιωματικού του στρατού, και ο γιατρός ευτυχώς σώθηκε!

Τα δύο γρήγορα άλογα του γιατρού

Είχε από πολύ πριν τη κατοχή, δύο γερά άλογα, μάλιστα φοράδες. Και τα δύο τα είχε αγοράσει από κάποιον από το χωριό Άη Γιάνη κοντά στην αρχαία Φαιστό.

Ήταν διό καλές και δυνατές φοράδες, μια ψαρή και μια καφέ.

Τον καλούσαν παράδειγμα να πάει στη Πόμπια, και να επισκεφθεί εκεί κάποιον άρρωστο? Καβαλούσε λοιπόν αμέσως τη μια φοράδα, που ήταν και «γιοργαλίδικη», και καλπάζοντας πήγαινε στη Πόμπια και τον έβλεπε τον ασθενή του.

Είχε δε μια καταπληκτική σύζυγο, την Κατίνα, και αν καμιά φορά ερχόταν στο διάστημα που έλειπε κάποιος στο σπίτι τους, ζητώντας επειγόντως το γιατρό, να πάει ας πούμε και στη Γαλιά, η σύζυγος του γιατρού του έλεγε:

-Μόλις εμφανιστεί στο σπίτι ο γιατρός, θα τον ενημερώσω, και θα έρθει αμέσως!

Πράγματι, κάποια στιγμή καταφθάνει ο γιατρός πάνω στη φοράδα, που ακόμα ασθμαίνει.

Μόλις μαθαίνει πως έχει και περιστατικό στη Γαλιά, καβαλά αμέσως την άλλη φοράδα τη ξεκούραστη, και τραβά γραμμή πάλι με καλπασμό, για τον επόμενο ασθενή, και ούτω καθ’ εξής!

Τα άλογα τα είχε συνέχεια σε καλπασμό!

Αυτό το έκανε, και ενάλλασσε τα άλογα του, μια το ένα και μια το άλλο, για να μην τα καταπονεί, και για να τους δίνει την ευκαιρία να ξεκουραστούν!

Και αυτό, γιατί αγαπούσε πολύ τα ζώα του, τα οποία είχε και αυτά σαν παιδιά του, και τα θεωρούσε μέρος της οικογένειας του! Μάλιστα και όταν αγόρασε το πρώτο αυτοκίνητο, τη μια φοράδα τουλάχιστον, τη κράτησε για τις περιοχές που δεν πήγαινε αυτοκίνητο.

Τελικά τις φοράδες του τις είχε μέχρι και πέθαναν από γεράματα!

Πλήρωνε κάποιον Πετροκεφαλιανό, να τα φροντίζει, και εκείνος πήγαινε μια φορά τη βδομάδα και τα έβλεπε.

Το πρώτα του αυτοκίνητα

Το πρώτο του αυτοκίνητο, το απέχτησε το ’58, ήταν ένα «OPEL OLYMPIA», και το πήρε μεταχειρισμένο, από το βουλευτή Λακωνίας , κάτοικο Μάνης Δαβάκη.

Το δεύτερο του αυτοκίνητο, που και εγώ ο ίδιος ακόμα το θυμάμαι, ήταν ένα «VOLKSWAGEN» τύπου «σκαραβαίος», το οποίο είχε αγοράσει καινούριο.

Πλέον με το αυτοκίνητο πήγαινε πιο άμεσα στον προορισμό του.

Αφότου απέχτησε λοιπόν αυτοκίνητο, το άλογο το είχε μόνο για τις δύσβατες περιοχές, που δεν είχαν ακόμα αυτοκινητόδρομους.

Όσον αφορά το αυτοκίνητό του τον σκαραβαίο, υπήρξε κάποτε και το εξής αστείο ευτράπελο:

Μια μέρα που πήγαινε με το αυτοκίνητο του το σκαραβαίο στη Γαλιά, για επίσκεψη σε ασθενή, κάπου στα μισά του δρόμου μένει! Δεν έπαιρνε μπρός παρά τις επίμονες προσπάθειες του γιατρού!

Τότε απογοητευμένος, κοιτάζει γύρω τριγύρω, βλέπει κάτι πρόβατα κάπου κοντά, και ψάχνει για το βοσκό.

Τον βλέπει λοιπόν τον πλησιάζει, και τον ρωτάει:

-«Μπορείς να πεταχείς μέχρι το συνεργείο στις Μοίρες, και να ειδοποιήσεις να έρθουν εδώ για να δούνε τη βλάβη?».

Τότε ο βοσκός πλησιάζει το αυτοκίνητο, και λέει στο γιατρό:

-«Γιατρέ κοίταξες αν έχει βεζίνα»?

Κοιτάζει ο γιατρός, για βενζίνα, άδειο τελείως το ρεζερβουάρ!

Τότε ανοίγει το μπροστινό καπώ που είχε ο σκαραβαίος τη ρεζέρβα με βενζίνη σε ειδικό κάνιστρο, την άδειασε στο αυτοκίνητο, βάζει μπρός , και συνέχισε το δρόμο του!

Βλέπεις τη ρεζέρβα με τη βενζίνα τότε τα παλιά αυτοκίνητα την είχαν σε μεταλλικό κάνιστρο, μπροστά ή πίσω στο καπώ.

Η σχέση του γιατρού, με το τραγούδι «Αστρα μη με μαλώνετε»

Με τον Λευτέρη Καμπουράκη ή Καστελλολευτέρη τον μεγάλο συνθέτη που κυκλοφόρισε το γνωστό σε όλους τραγούδι «άστρα μη με μαλώνετε», ήταν πολύ καλοί φίλοι με το γιατρό αλλά και γείτονες!

Ο Κστελλολευτέρης τότε δούλευε στα τρία τάφ «ΤΤΤ», έτσι λέγανε τότε το Ταχυδρομείο, που ήταν ένα με το Τηλεφωνείο και Τηλεγραφείο, για αυτό λεγόταν και «τρία ταφ».

Η υπηρεσία λειτουργούσε εκείνα τα χρόνια σαν ενιαίος οργανισμός .

Και επειδή καθημερινά ο γιατρός είχε πάρα πολλά γράμματα, τηλεγραφήματα επιστολές κλπ, τον επισκεπτόταν πολύ συχνά ο Λευτέρης Καμπουράκης, και του τα έφερνε.

Μάλιστα επειδή ο γιατρός του άρεσε να ενημερώνεται, είχε πολύ συχνά έντυπα από τις μεγαλύτερες φαρμακοβιομηχανίες του εξωτερικού, γιατί και εκείνες από έρευνα τους, διαπίστωσαν πως ο συγκεκριμένος γιατρός ήταν από του πρώτους στη λίστα σε ενημέρωση στην Ελλάδα!

Ο Καστελλολευτέρης μια μέρα που του έφερνε πάλι γράμματα, είπε στο γιατρό:

-«Γιατρέ, πιο πολλά γράμματα παίρνεις εσύ, παρά όλη η Μεσσαρά!»

Μια άλλη μέρα πάλι ο Καστελλολευτέρης , γύρω στα 1953 που του πήγε πάλι γράμματα, λέει πάλι στο γιατρό:

-«Γιατρέ, για κοίτα εδώ, αυτούς τους στίχους που έγραψα, να μου πεις τη γνώμη σου αν σου αρέσουν».

Φυσικά ρώτησε το γιατρό, γιατί τον θεωρούσε αξιόπιστο, γενικά αυθεντία για όλα τα θέματα, και περίμενε από αυτόν μια απάντηση σοβαρή και υπεύθυνη, επειδή τον θεωρούσε άνθρωπο αυξημένης αντίληψης.

Ο γιατρός αφού διάβασε προσεκτικά τους στίχους του τραγουδιού, του απάντησε:

-«Ποιος το έγραψε αυτό το τραγούδι?»

-«Εγώ το ‘γραψα γιατρέ!» απαντά ο Καστελλολευτέρης.

-« Μα είναι πολύ καλό! Οι στίχοι σου μου αρέσουν πάρα πολύ Λευτέρη! Θέλω να μου τους δώσεις να τους κρατήσω, θέλω να τους έχω και εγώ».

-«Γιατρέ, αφού μου το λέτε εσείς πως είναι καλό, σκέφτομαι σύντομα να το μελοποιήσω!». Απαντά πάλι ο Λευτέρης

Τότε ο Καστελλολευτέρης είπε στη νοσοκόμα του γιατρού:

– «Πάρε μολύβι και χαρτί, να αντιγράψεις αυτούς τους στίχους που έχω εδώ, και να τους δώσει μετά στο γιατρό».

Τα χρόνια εκείνα, είχε μία μόνο νοσοκόμα, την Ξενάκη Ειρήνη, καθότι ήταν την εποχή που ο γιατρός δούλευε στο «Αγροτικό Ιατρείο Μοιρών», και κατά πάσα πιθανότητα, εκείνη πρόσταξε ο Καστελλολευτέρης να το αντιγράψει!

Έτσι και έγινε, σε διό τρία χρόνια πράγματι ο Καστελλολευτέρης, το έβγαλε σε δίσκο, γύρω στο ‘55!

Το χαρτάκι αυτό με τα «γυναικεία γράμματα», πιθανόν το έγραψε η Ξενάκη Ειρήνη, και που περιέχει γραμμένους όλους τους στίχους του «άστρα μη με μαλώνετε», σώζεται ακόμα και σήμερα, και το έχει μαζί με πολλά προσωπικά του είδη και ιατρικά εργαλεία, η οικογένεια Κουκουριτάκη.

Το κείμενο A’ και B’ μέρος,βασίστηκε σε μαρτυρίες:
Αρμουτάκη Γεωργίου, Δήμαρχος Δ. Φαιστού
Μαραγκάκη Μύρωνα, συνταξιούχος
Bασιλείας Μαρκάκη , συνταξιούχος δασκάλα.
Χουστουλάκη Πελαγία, συνταξιούχος αγρότισσα από Γαλιά

Κείμενο: Γεώργιος Χουστουλάκης
φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης – Αρχείο Δήμου Φαιστού

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

Kουκουριτάκης Περικλής – Ο γιατρός της Μεσαράς!

Δημοσιεύτηκε

στις

Το γεγονός το ότι προσωπικά γνώρισα τον άλλοτε  μεγάλο γιατρό της Μεσαράς, στα παιδικά και νεανικά μου χρόνια, με έκανε να έχω  και ένα λόγο παραπάνω, για να ασχοληθώ  σήμερα με αυτό το άρθρο εις μνήμη του, 26 χρόνια μετά από το θάνατό του


Το λιγότερο που μπορούσα να κάνω, αφού  φυσικά και εγώ ο ίδιος θεραπεύτηκα πολλές φορές από τον ίδιο, καθ’ ότι  τον είχαμε οικογενειακό γιατρό, όπως και χιλιάδες άλλοι Μεσαρίτες.

O γιατρός δεν είναι άλλος, από τον μακαρίτη πλέον γιατρό Κουκουριτάκη Περικλή, από το Πετροκεφάλι της Μεσαράς!

O Kουκουριτάκης γεννήθηκε  Φεβρουάριο το 1908, και πέθανε Φεβρουάριο του 1991.
Ασθένειες όπως γαστρεντερίτιδες, πυώδης αμυγδαλίτιδες, μαγουλάδες, ιλαρά κλπ, περάσαμε τα περισσότερα παιδιά, δημοτικού και γυμνασίου, και τον είχαμε  πάντα πλάι μας στα δύσκολα.

Θα ξεκινήσω  το προφίλ του γιατρού, όχι με μια περιγραφή του χαραχτήρα του, αλλά  με ένα  προσωπικό βίωμα. Αν θυμάμαι καλά, ήταν  τότε στη Β’ Γυμνασίου, αρχές της δεκαετίας του ’70, που  ήταν μοναδικός γιατρός στο νεοσύστατο τότε «Υγειονομικό Σταθμό  Μοιρών».

Εντελώς μονάχος του ανέλαβε να  μας κάνει σε χίλιους περίπου  μαθητές, όλου του εξαταξίου σχολείου δηλαδή, το εμβόλιο του δαμαλισμού (βατσίνα). Όλο το σχολείο, μας πήγαν  οι καθηγητές μας  σε γραμμές,  μετά τη πρωινή προσευχή στον Υγειονομικό Σταθμό, που ήταν στη θέση που βρίσκεται σήμερα το Κέντρο Υγείας, πριν επεκταθεί στη σημερινή του μορφή.

Εκεί μόνος του ο γιατρός Κουκουριτάκης, σε λίγες μόνο ώρες, με μια μόνο ειδική  βελόνα, μας έκανε ένα εμβόλιο, σε όλα τα παιδιά ψηλά στον αριστερό μας ώμο, κάνοντας  πολλαπλά  μικρά τσιμπήματα!

Δεν έβαλε τις τρεις νοσοκόμες  που διέθετε  τότε ο Υγειονομικός Σταθμός  για να κάνουν αυτή τη δουλειά, παρά του ότι είχε να ασχοληθεί και με τους ασθενείς του. Έκανε όλα  τα εμβόλια μονάχος του, που για να γίνει σήμερα αυτό, θα έπρεπε να επιστρατευτούν αρκετοί γιατροί, και νοσοκόμες, και ποιος ξέρει για πόσο χρονικό διάστημα! Κι ας ήταν ο ίδιος ένας απλός δημόσιος υπάλληλος στο σύστημα υγείας!

Εκείνος σε λίγες  μόνον ώρες, μας φρόντισε και γυρίσαμε μάλιστα και στο σχολείο μας,  να μην χάσουμε τις δύο τρεις υπόλοιπες ώρες μάθημα, ενώ εκείνος συνέχισε  να εξετάζει τους  ασθενείς του!

Αυτός ήταν, με ένα μόνο παράδειγμα, ο γιατρός Κουκουριτάκης  Περικλής,  γενικός παθολόγος, ενταγμένος στο σύστημα υγείας  1930 -1974!

Έτσι, σε αυτό το «μήκος κύματος», ήταν και  όλες του οι δραστηριότητες, για αυτό και κανείς δεν τον ξέχασε ακόμα και σήμερα,  που πυκνά  συχνά ακόμα συζητιέται!

 

Ο γιατρός που έσωσε τη Μεσαρά από την ελονοσία

Ο γιατρός  Κουκουριτάκης,  ήταν εκείνος που έσωσε κάποτε τη Μεσαρά, από τη ασθένεια της ελονοσίας, που μάστιζε τον κόσμο  της περιοχής, από πριν  αλλά και μετά τη κατοχή  1935 – 1945.

Τότε επειδή υπήρχαν πολλά στάσιμα νερά  στο κάμπο, και κυρίως κάτω από τη Φαιστό, είχε εμφανιστεί παράλληλα  και η ελονοσία, και αυτό επειδή η ευρύτερη περιοχή είχε πολλά έλη και στάσιμα νερά.

Μάλιστα παλαιότερα στα ελώδη νερά της περιοχής, οι ντόπιοι καλλιεργούσαν ρύζι!

Πολλά χωριά γύρω από τη Φαιστό, όπως Αη  Γιάννης, Καμηλάρι, Τυμπάκι  θέριζε η ελονοσία.

Ακόμα και το καλοκαίρι είχε στάσιμα νερά και ο Γεροπόταμος , και τα κουνούπια μετέδιδαν ραγδαίως  την θανατηφόρο ασθένεια.|

Υπήρχε μάλιστα και σχετικό αστείο  για τους Τυμπακιανούς  τα χρόνια εκείνα, που τα ακούγαμε και εμείς σαν μαθητές γυμνασίου τη δεκαετία του ‘70.

Αν ρωτούσαν λέει, καλοκαίρι κάποιο Τυμπακιανό: «Από πού είσαι μωρέ?»

Εκείνος απαντούσε αργά  αργά  χαμηλόφωνα, σχεδόν ξεψυχισμένα:

-«Από το Τυμπάαακι….».

Ενώ άμα τον ρωτούσαν χειμώνα απαντούσε ζωηρά , γρήγορα και δυνατά:

– «Από το Τυμπάκι!»

Αυτό μαρτυρεί  δυστυχώς, πόσο  πολύ είχε προχωρήσει η ασθένεια αυτή, και είχε εξασθενίσει πολύ κόσμο, για να φθάσει να  κυκλοφορήσει μάλιστα και  το σλόγκαν αυτό της εποχής για αρκετές δεκαετίες! Φυσικά το καλοκαίρι ήταν πράγματι σε μεγάλη έξαρση η ασθένεια, ενώ τον χειμώνα ήταν σε ύφεση.

Επίσης και η περιοχή  «Ψαθιανά»,  δυτικά των Μοιρών, στην εκβολή του ποταμού (που φέρνει από τη Λάβδα ο Γαλιανός με το Βρελιανός  ποταμός), είχε πολλές ψάθες, που σημαίνει, πως το έδαφος ήταν και εδώ  ελώδες, καθώς φυσικά υπήρχαν  και πολλά κουνούπια για τη μετάδοσή της θανατηφόρου ασθένειας.

Κατάφερε λοιπόν  ο Κουκουριτάκης με τις θεραπείες του και έσωσε τους αρρώστους που έπασχαν από ελονοσία  στη περιοχής  Μεσαράς, και το 1954 αποξηράθηκαν και όλες οι περιοχές όπου είχαν έλη.

Βέβαια το μοναδικό αποτελεσματικό φάρμακο της εποχής τότε για την ελονοσία, ήταν τότε το κινίνο.

Ο γιατρός δεν είχε να κάνει μόνο με την ελονοσία, οι αρρώστιες  της εποχής, ήταν πολλές, τύφος, ψώρα, πνευμονία, φυματίωση, ίκτερος, τέτανος κλπ.

Αυτές  ήταν  μονάχα λίγες από αυτές που είχε να αντιμετωπίσει σαν  γενικός ιατρός, πέραν από τις  διάφορες μολύνσεις.

Δεν ήταν όμως ο γιατρός που αγαπούσε  μόνο τους Μεσαρίτες, αγαπούσε όλο τον κόσμο, και δεν δίστασε να βοηθήσει ιατρικά συνανθρώπους του, ακόμα και με κίνδυνο της ζωής του!

Επειδή ήταν γιατρός και στη κατοχή,  γιάτρεψε  ακόμα και Νεοζιλανδούς και Άγγλους στρατιώτες. Εφόσον  οι επιβιβάσεις και αποβιβάσεις  γινόταν στα παράλια του Νότιας Κρήτης, έφερναν συχνά και Άγγλους ή Νεοζηλανδούς τραυματίες στρατιώτες. Με κίνδυνο της ίδιας της ζωής του, αλλά και της οικογένειας του, πήγαινε κρυφά και τους γιάτρευε, εκεί όπου τους έκρυβαν. Το ίδιο έγινε και με άλλους δύο Νεοζηλανδούς στρατιώτες, που εντόπιοι τους έκρυβαν στο παλιό ταχυδρομείο Μοιρών.  Πήγε και εκεί κρυφά, και τους παρείχε τις πρώτες βοήθειες!

Αυτά όλα  τα έμαθαν οι Γερμανοί, και γρήγορα  στοχοποιήθηκε από τη Γκεστάμπο,  με αποτέλεσμα να μπει, λένε,  και αυτός στη λίστα για να τουφεκιστεί, αλλά με μεσολάβηση τρίτων, τη γλύτωσε,  κατά μαρτυρίες πάντα!

Λένε οι μαρτυρίες, ότι ο Κουκουριτάκης  ήταν ο γιατρός που εκλήθη από τους Γερμανούς, να πιστοποιήσει τον θάνατο των εννέα που σκότωσαν σαν αντίποινα.

Πράγματι έκανε την πιστοποίηση του,  αλλά όμως έγινε παράλληλα ο ίδιος και το «μήλον της έριδος»  ανάμεσα σε αξιωματούχο της περιοχής, και σε έναν αξιωματούχο της Γκεστάμπο!  Ο λόγος αν θα πρέπει να τουφεκιστεί ή όχι ο και ο Κουκουριάκης  γιατί ήταν μέσα στη λίστα.

Τελικά επείσθη ο αξιωματικός της Γκεστάμπο να μην τουφεκιστεί, για τον βασικό  λόγο, ότι ήταν χρήσιμος να γιατρεύει όλους τους αρρώστους, και φυσικά και εκείνους.

 

Η ιδιαίτερη σχέση του με Τη Γαλιά

Άλλος ένας  επιπλέον λόγος  επίσης για να ασχοληθώ με το άρθρο αυτό, είναι  γιατί το  οφείλω σαν  μικρή ανταπόδοση, για την ιδιαίτερη σχέση του, και την αγάπη του που έτρεφε προς το χωριό μου τη Γαλιά!

Αν και  ο Κουκουριτάκης αγαπούσε και βοηθούσε  όλο τον κόσμο, όμως  για τη συμπάθεια που έτρεφε  για το μεγάλο αυτό Κεφαλοχώρι  τη Γαλιά, πολλές φορές την αγάπη ου αυτή, την εξέφραζε δημόσια και προς στους γύρω του και ο ίδιος!

Φυσικό ήταν, αφού σαν υπεύθυνος οικογενειακός  γιατρός σχεδόν όλων των κατοίκων του χωριού,  έμπαινε για 41 χρόνια σε όλα τα σπίτια(1930 – 1974), τα συνολικά χρόνια που υπήρξε γιατρός της Μεσαράς.

Παρ’ όλο που είχε να κάνει με ένα δύσκολο χωριό, εν τούτοις είχε ταχτικές επισκέψεις,  και επίσης  άριστες σχέσεις με όλους, και με κάθε ένα χωριστά, εν όσο υπηρετούσε το λειτούργημα του γιατρού.

Οι  Γαλιανοί  και εκείνοι, όλοι τον αγαπούσαν υπερβολικά,  τον σεβόταν, τον αναγνώριζαν, και τον είχαν σαν αποκλειστικό τους μόνιμο γιατρό, όλα εκείνα τα χρόνια που υπηρέτησε. Συχνά  πυκνά τον καλούσαν και στα σπίτι τους για να του κάνουν ένα  ιδιαίτερο τιμητικό τραπέζι, βράζοντας μια κότα η τηγανίζοντας ένα κουνελάκι!

Ο γιατρός πάντα υποστήριζε τους Γαλιανούς, και ας του λέγανε κάποιοι πως είναι σκληροί άνθρωποι, εκείνος είχε εντελώς  διαφορετική γνώμη!

Αντίθετα με κάποιους, εκείνος τους έβρισκε φιλότιμους, εργατικούς αξιόλογους, αξιέπαινους και προοδευτικούς ανθρώπους!

Δεν άφηνε ποτέ άνθρωπο να πεθάνει, και έκανε ότι ήταν ανθρωπίνως δυνατόν, για να τον σώσει!

Έφθανε πάντα στην ώρα του, και έκανε ότι περνούσε από το χέρι του!
Όπως στη περίπτωση που μια μέρα τον κάλεσαν επειγόντως  στη Γαλιά, γιατί ο γέρο Πάσπαρος,  είχε μεγάλη πίεση, που έφθασε το 25 και ήταν στα πρόθυρα εγκεφαλικού!

Μετρούσε ώρες ή και λεπτά να πεθάνει ο άνθρωπος, και φάρμακο για τη πίεση δεν υπήρχε ακόμα.

Επειδή φοβήθηκε ο Κουκουριτάκης  πως  δεν το γλυτώνει το εγκεφαλικό, αμέσως του έκανε αφαίμαξη, τρύπησε δηλαδή  σε κάποιο σημείο τη φλέβα στο χέρι του και χύθηκε άφθονο αίμα, και έτσι έπεσε η πίεση του, και σώθηκε τελικά ο άνθρωπος αυτός!

Σε πολλές περιπτώσεις  πράγματι έκανε αφαίμαξη, και απέφευγε  έτσι τον άμεσο κίνδυνο.

Όπου έβλεπε γυναίκες αγράμματες,  που δεν ήξεραν  να περιποιηθούν σωστά το  άρρωστο παιδί τους, τους έκανε διάφορα ομαδικά  ή ατομικά «σεμινάρια». Μάλιστα κάποια μέρα έπιασε μια μάνα στη Γαλιά, και προσπάθησε με απλά λόγια να της μάθη πως  να βράσει σωστά το αυγό, και να είναι πράγματι χρήσιμο στο παιδί της.  Της είπε σχετικά τα εξής:

-«Θα βάλεις νερό στο μπρίκι μαζί με το αυγό, από τη στιγμή που θα αρχίσει το νερό να βράζει, θα αρχίσεις να μετράς  με κανονικό ρυθμό, μέχρι το 60, και το αυγό θα είναι έτοιμο!»
Σαν το απλό παράδειγμα αυτό, έτσι συμβούλευε κάθε μάνα, τι το καλύτερο να κάνει για το παιδί της!

 

Κλασική η φράση: «Μα το είπε ο Κουκουριτάκης!»

Αυτή του η εργατικότητα του γιατρού Κουκουριτάκη, τον έκανε μια ακούραστη μορφή, αλλά και  ξακουστό εντός  και εκτός του νησιού! Όλες αυτές οι αρετές του, ήταν η αιτία  που  όλος ο κόσμος  τον αντιμετώπιζε με  σεβασμό και με δέος!

Όταν ασθενής του ξέφευγε από τις δυνατότητές του, τον έστελνε στο Ηράκλειο σε οργανωμένο νοσοκομείο, όπως ήταν τότε το «Πανάνειο», ένα νοσοκομείο που έκανε δωρεά ο Θεόδωρος  Πανανός, και λειτουργούσε από το 1902.

Σαν έφερναν τον ασθενή στο νοσοκομείο, ρωτούσαν  οι γιατροί:  «Από πού έρχεται ο ασθενής?»

Στη περίπτωση που  τους  λέγανε πως τον στέλνει ο Κουκουριτάκης, τότε λέγανε:

-«Βάλτε τον γρήγορα μέσα», και συγχρόνως ζητούσαν  και τη διάγνωσή του γιατρού.

Ήξεραν εκ των προτέρων ότι,  «αφού το είπε ο  Κουκουριτάκης» ,  είναι σίγουρα βαρύ περιστατικό!

Έβαζαν στα επείγοντα τον ασθενή, παράλληλα  διάβαζαν και τη διάγνωσή του, και βάσει αυτής, έκαναν  και εκείνοι την περεταίρω  θεραπεία τους. Του είχαν απόλυτη εμπιστοσύνη, γιατί τον θεωρούσαν κορυφή.

Από τη δεκαετία  του ’50 και μετά, στην Αθήνα υπήρχε ένας μεγαλογιατρός,  ονομαστός όχι μόνον  στους Μεσαρίτες αλλά πανελλαδικά, ονόματι Νέαρχος  Κοκαράκης.

Εκείνο τον καιρό είχε ιατρική κλινική στη περιοχή Κολωνακίου. Εκεί πήγαιναν συνήθως και κάποιοι  Μεσαρίτες  που διέθεταν γερό κομπόδεμα, και ήθελαν να ξοδέψουν και κάποια χρήματα παραπάνω, για να έχουν και μια άλλη γνώμη για τον εαυτό τους ή για  ασθενή τους.

Κάποια βαριά περιστατικά,  πολλές φορές, του τα έστελνε και ο ίδιος ο Κοκουριτάκης!

Τότε συνήθως  τους έλεγε ο  μεγαλογιατρός  Κoκαράκης:

-«Καλά, έκανες  το κόπο να έρθεις μέχρι εδώ?  Τα ίδια πράγματα θα σου έλεγα και εγώ, από ότι σου είπε  και ο Κουκουριτάκης!»

Δεν υπήρχε λοιπόν γιατρός που να αμφισβητήσει τη διάγνωση του γιατρού  Κουκουριτάκη!

 

Γιατρός με κύρια ειδικότητα γενικού παθολόγου

Είχε φοβερή αντίληψη, και ήταν από τους λίγους γιατρούς, που με το που έβλεπε τον ασθενή του,  καταλάβαινε σχεδόν αμέσως  και από το πάσχει!

Αυτό βέβαια τον βοηθούσε και το γεγονός που ήταν μόνιμος γιατρός στις περισσότερες οικογένειες, και ήξερα το ιστορικό του κάθε ασθενή, από γενιά σε γενιά.

Αν και η ειδικότητά του ήταν  «γενικός παθολόγος», εν τούτους ήταν πολύ διαβασμένος και σωστά κατηρτισμένος  και σε άλλες ειδικότητες, και διέπρεψε με απόλυτη επιτυχία, πέραν από παθολόγος,  και σαν παιδίατρος, μαιευτήρας,  ορθοπεδικός, Ω.Ρ.Λς ,  καρδιολόγος, ακόμα και χειρούργος!

Φυσικά είχε στο ιατρείο του τα κύρια εργαλεία και όλων αυτών των ειδικοτήτων που ασχολιόταν,  τα οποία είχε φέρει μάλιστα από την Ιταλία, και  περισώζονται  ακόμα και σήμερα από τους απογόνους της οικογένειάς του.

 

Γιατρός προοδευτικός αλλά και μεθοδικός

Το κύρος του,  στο ότι  σπούδασε στη Πάδοβα της Ιταλίας, που ήταν γνωστή πανευρωπαϊκά, τον έκανε σπουδαίο, και οι ξένες εταιρίες φαρμάκων, γνώριζαν το πάθος  του για συνεχή ενημέρωση  του,  και για αυτό του έστελναν συνέχεια ενημερωτικά  έντυπα, και νέα φάρμακα να δοκιμάσει,  με αποτέλεσμα ο γιατρός είχε τεράστιες γνώσεις.

Από τη στιγμή που διάβαζε  αυτά τα ξένα, αλλά  και εντόπια επιστημονικά συγγράμματα, βιβλία και περιοδικά, αναγκαστικά εμπλούτιζε τους ιατρικούς του ορίζοντές, και έτσι  όλα αυτά τα πρωτοποριακά συστήματα, όχι μόνον τα μάθαινε, αλλά τα εφάρμοζε και στην πράξη!

Ήταν λοιπόν μπροστά από την εποχή του, λόγω αυτής της συνεχούς ενημέρωσης του, που τον καθιστούσε επίσης και άριστο στην φαρμακολογία!

Ήταν  σε θέση κάνει σωστή συνταγογράφηση,  και  είχε την ικανότητα να φτιάξει  ειδικά σκευάσματα με την ανάμειξη  παλιών φαρμάκων, πάντα με τη συνεργασία φαρμακοποιών.

Η μεθοδικότητά του φαινόταν και στο γεγονός ότι είχε γραμματέα εξ αρχής,  ειδικά για να κρατάει  χειρόγραφα αρχεία για τους ασθενείς του, με τα στοιχεία τους,  επειδή ήταν  γιατρός που είχε να κάνει με τα περισσότερα χωριά της Μεσαράς, εκτός από  τις Μοίρες.

Παρ όλο που τα χρόνια εκείνα δεν  υπήρχαν ενέσεις με βελόνες μιας  χρήσεως, ωστόσο ο γιατρός είχε ένα κουτί με μια σειρά από διαφορετικές βελόνες.

Πριν  χρησιμοποιήσει κάποια βελόνα, την έβαζε σε ένα άλλο ειδικό μεταλλικό  κουτί, που περιείχε οινόπνευμα και την απολύμαινε. Αν δεν είχε  μαζί του το κουτί  αυτό, τότε την απολύμαινε με τη μέθοδο του βρασμού. Έβραζε δηλαδή νερό σε ένα δοχείο, και  την έβαζε μέσα για  να απολυμανθεί, προτού τη χρησιμοποιήσει. Το ίδιο έκανε και σε πολλά άλλα ιατρικά εργαλεία. Τίποτα δεν έκανε με προχειρότητα.
Αν δεν έκανε αυτό, ο ασθενής μολυνόταν. Και στο διάστημα που εργάστηκε σαν γιατρός, ουδέποτε είχε περιστατικό μόλυνσης!

 

Η ιστορική εξέλιξη της δημόσιας υγείας στη Μεσαρά

Ξεκίνησε σαν ιδιώτης

Η εξέλιξη  της υγείας στη Μεσαρά, έγινε σε τρείς  κύριες αναβαθμίσεις.

Ωστόσο μικρότερες αναβαθμίσεις γινόταν και στα ενδιάμεσα.

Οι αναβαθμίσεις ήταν, από  «Αγροτικό  Ιατρείο» σε «Υγειονομικό Σταθμό», και κατόπιν  σε «Κέντρο Υγείας».

Αρχικά σαν νέος γιατρός, που μάλιστα σπούδασε στο μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της Ευρώπης, εκείνο της Πάδοβα της Ιταλίας όπως είπαμε, φυσικό ήταν αυτό να του προσθέσει μεγάλο κύρος στο ξεκίνημά του!

Ιούλιο  του 1930 απεφοίτησε, και Οκτώβριο  τον ίδιο χρόνο κατέβηκε στη Μεσαρά.

Έμεινε για  λίγο καιρό στο Πετροκεφάλι, πάντως την ίδια χρονιά έφτιαξε και το πρώτο  ιδιωτικό ιατρείο!

Είχε το δικό του ιατρείο Ανατολικά των Μοιρών, περίπου λίγα μέτρα δεξιά μετά από το κινηματογράφο «Φαιστός», και εκατό μέτρα στο δρόμο Βόρεια. Εκεί εργάστηκε αρχικά στο δικό του ιατρείο, σε συνεργασία με τη νοσοκόμα  Ξενάκη Ειρήνη από τις Μοίρες, αλλά  και με παράλληλη συνεργασία, και με τη  «πραχτικιά» μαμή, την Κούλα Σταυρουλάκη από τον Άγιο Βασίλειο  Ρεθύμνης, η οποία διέθετε μεγάλη εμπειρία!

 

Μια παράξενη θύμηση

Μάλιστα εγώ ο ίδιος ακόμα θυμάμαι  το γραφείο της μαμής Κούλας ,που βρισκόταν  στο ιδιωτικό ακόμα ιατρείο του γιατρού, αλλά δεν ήταν πλέον εκείνο το διάστημα ιδιωτικό, αφού ήδη λειτουργούσε πλέον από το ’55 σαν Αγροτικό Ιατρείο και φυσικά ήταν πλέον δημόσιο.

Πάνω ψηλά σε ένα ντουλάπι στο γραφείο της η μαμή, είχε τοποθετήσει διάφορα  γυάλινα βάζα στη σειρά.

Μέσα τα βάζα αυτά περιείχαν  διάφορα  μικροσκοπικά ανθρώπινα έμβρυα, σε μια πρωτότυπη συλλογή που διατηρούσε η ίδια η μαία! Τα έμβρυα μέσα στις γυάλες  αυτές ήταν πολύ μικρά,  από 5 έως 15 εκατοστά,  και θα ήταν προφανώς από περιπτώσεις,  που κάποιες μητέρες  δεν κατάφεραν  να κρατήσουν το έμβρυό τους, και δυστυχώς αθέλητα το απέβαλαν πρόωρα.

Ενδέχεται να τα διατηρούσε με σκοπό την ιατρική μελέτη. Εμένα πάντως σαν εξάχρονο παιδί τότε, ίσως και μικρότερο, μου έκαναν πολύ μεγάλη εντύπωση, γιατί ηταν τόσο ρεαλιστικά που έμοιαζαν σαν ζωντανά όντα. Δεν μπορούσα τότε σαν παιδί να συνειδητοποιήσω,  από πόσο μικρός ξεκινά ο άνθρωπος!

Θυμάμαι που τα κοίταζα με δέος.  Δεν ήταν πάνω από δέκα τα  γυάλινα αυτά βάζα, όπου για κάποια χρόνια, διατηρούσαν  τα έμβρυα  μέσα  σε υγρό πιθανόν το οινόπνευμα, με συντηρητικό  τη φορμόλη.

 

Το θέμα του αγροτικού γιατρού σε δημοψήφισμα

Η τότε  κυβέρνηση του γέρο Καραμανλή, δημιούργησε για πρώτη φορά το θεσμό του «αγροτικού γιατρού»

Μία από τις πρώτες ενέργειές του πρωθυπουργού ήταν η θέσπιση της ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής περίθαλψης των αγροτών. Με μία σειρά νομοθετικών κειμένων, από τον Δεκέμβριο του 1955 (Ν. 3487/1955) έως τον Αύγουστο του 1957 (Ν.Δ. 3735/1957), η κυβέρνηση Καραμανλή στελέχωσε και εξόπλισε μέχρι το 1960 περίπου 1.200 αγροτικά ιατρεία.

Στη περιοχή μας, το θέμα το  ανέθεσε στο λαό της Μεσαράς, για  να επιλέξει  ο ίδιος ο λαός το γιατρό τους!

Στο δημοψήφισμα λοιπόν αυτό, έλαβαν μέρος εκτός του Κουκουριτάκη, και άλλοι δύο γιατροί της περιοχής.

Ο Κουκουριτάκης βγήκε με μεγάλη διαφορά πρώτος,  και αφού ο λαός τον εμπιστεύθηκε, το κράτος του ανέθεσε πλέον την υγεία της περιοχής στα χέρια του!

Έτσι το πρώτο  λοιπόν δημόσιο «Αγροτικό Ιατρείο», είναι πλέον γεγονός!

 

Το  πρώτο «Αγροτικό Ιατρείο Μοιρών» στη Μεσαρά

Αρχικά και όπως προείπαμε, σαν «Αγροτικό Ιατρείο» λειτούργησε  αρχικάστο χώρο που είχε ο ίδιος ο Κουκουριτάκης το ιδιωτικό του ιατρείο του για λίγα χρόνια, μέχρι να στεγαστεί στο νέο χώρο.

Ο νέος χώρος πλέον που λειτούργησε το «Αγροτικό Ιατρείο Μοιρών»,  ήταν  στην σημερινή «οδό Λογίου», ένα στενό που παλιά στεγαζόταν η εθνική τράπεζα. Το στενό βρίσκεται απέναντι από το παλιό  ζαχαροπλαστείο  του Κλάδου, μάλιστα  στην αρχή του δρόμου  αυτού υπάρχει και σήμερα μια παλιά Ρωμαϊκή κρήνη.

Εκεί στο τέλους του στενού δρόμου αυτού και αριστερά, υπήρχε μια αίθουσα. Αυτή ήταν όλο κι όλο το Αγροτικό Ιατρείο Μοιρών! Ήταν χωρισμένη η αίθουσα  στα δύο με παραβάν, και στο βάθος ήταν το κρεβάτι εξεταστηρίου.  Μπροστά ήταν το «καθιστικό», όπου υπήρχε  το γραφείο του γιατρού, το γραφείο της νοσοκόμας  και μερικά καθίσματα. Τα ιατρείο περιελάμβανε  σε πρώτη φάση ένα γιατρό  τον Κουκουριτάκη, και μια νοσοκόμα, την Ξενάκη Ειρήνη (Ξενοερείνη) από τις Μοίρες που έγινε πλέον δημόσιος υπάλληλος, και στη κατάσταση αυτή το ιατρείο  κράτησε μέχρι τα μέσα του 1960.

Σε δεύτερη φάση το αγροτικό αυτό Ιατρείο, απέχτησε και δεύτερη νοσοκόμα, τη Δαμιανάκη Ριρίκα από τη Γαλιά, κόρη του Δαμιανάκη Μανώλη.  Απέχτησε επίσης και μια  νέα μαία τη Παπαστεφανάκη Ειρήνη από το Καστέλι Πεδιάδος, που ήταν η πρώτη πλέον σπουδαγμένη Μαία της Μεσαράς, και μάλιστα δημόσιος υπάλληλος!

Σε περιπτώσεις μονάχα αναγκαστικής απουσίας του γιατρού, τον αντικαθιστούσε ο  εκλεκτός γιατρός  και φίλος  του,  που ήταν και αυτός αγροτικός γιατρός στο Ζαρό, ο Τσικριτσάκης.

Το ίδιο έκανε  και αυτός, όταν έπαιρνε άδειες ο Τσικριτσάκης.

Αν και ο Κουκουριτάκης σπάνια έπαιρνε την άδειά του, για το λόγο που τον χρόνο του τον διέθετε στις πολλαπλές δραστηριότητές του, αλλά  και στους ασθενείς του.

Δεν ήταν όμως επαρκές το ιατρείο αυτό όπως αποδείχτηκε εν σχέση με τον πληθυσμό της περιοχής, και από κάποια στιγμή πάλι άρχισαν οι ενέργειες του γιατρού, για περαιτέρω αναβάθμιση του ιατρείου.

Ο θεσμός των  «Αγροτικών  Ιατρείων» υπάρχει και σήμερα  στα χωριά που λέγονται επίσης και «Περιφερειακά Ιατρεία»

Ο Υγειονομικός Σταθμός Μοιρών

Αφού καταλάβαινε  ο Κουκουριτάκης, πως το παλιό αυτό  Αγροτικό Ιατρείο δεν ήταν και πάλι  επαρκές και ανάλογο με τον πληθυσμό της περιοχής, έβαλε στόχο του να φτιαχτεί  νέος «Υγειονομικός Σταθμός».

Δεν ήταν μονάχα η πόλη των Μοιρών που είχε στην ευθύνη του σαν γιατρός ο Κουκουριτάκης.  Μια φορά τη βδομάδα πήγαινε και σαν ημερήσιος  αγροτικός γιατρός  και σε άλλα χωριά της περιοχής, όπως Γαλιά, Βορους, φανερωμενη, Απόλυχνο.

Με δικιά του πρωτοβουλία ξεκίνησε τις σχετικές ενέργειες για αναβάθμιση της δημόσιας υγείας στη περιοχή,  αλλά πάντα και με τη παράλληλη συνεργασία του με τον  τότε Δήμαρχο Στέφανο Κατεργαράκη.

Μαζί  μετέβαιναν πολλάκις  στο υπουργείο Υγείας στην Αθήνα, και απαιτούσαν να γίνει Υγειονομικός Σταθμός στη περιοχή,  με βασικό «ατού» στα χέρια τους, ότι το οικόπεδο υπήρχε!

Το οικόπεδο πράγματι το είχε δωρίσει στο Δήμο η Αθηνά Σφακιανάκη, με την προϋπόθεση να στήσουν στο χώρο, τη προτομή του γιού  της που λεγόταν  Βάνιας Σφακιανάκης, που σκοτώθηκε στα Δεκεμβριανά το ’48, έτσι και έγινε και το άγαλμα αυτό υπάρχει μέχρι σήμερα πριν την είσοδο  της βορινής πλευράς του Κέντρου Υγείας.

Πράγματι, στα τέλη της δεκαετίας του ΄60 ο ξεκίνησε πλέον και ο «Υγειονομικός Σταθμός Μοιρών», και λειτούργησε σαν προπομπός των σημερινών Κέντρων Υγείας.

Ο «Υγειονομικός  Σταθμός Μοιρών» , κατασκευάστηκε στη θέση που είναι σήμερα το Κέντρο Υγείας Δήμου Φαιστού.

Αρχικά και αυτό είχε δύο αίθουσες για φιλοξενία ανδρών ασθενών, και άλλες δύο γυναικών, είχε ντουζιέρα, τουαλέτες, και μαγειρείο, γραφεία και γραφεία ιατρού. Είχε σκοπό σαν Υγειονομικός Σταθμός, να καλύπτει μια πρωτοβάθμια περίθαλψη κυρίως  ηλικιωμένων ή αναξιοπαθούντων ατόμων, να πλυθούν να καθαριστούν από αρρώστιες όπως υψηλό πυρετό, ή να απαλλαγούν από τυχόν ψείρες κλπ,  για να επανέλθει η υγεία τους σε φυσιολογικά επίπεδα.

Στελεχώθηκε  ο Υγειονομικός Σταθμός, αρχικά με γιατρό τον Κουκουριτάκη και  τρεις νοσοκόμες, πάλι την Ξενάκη Ειρήνη, τη Δαμιανάκη Ριρίκα, αλλά  και ακόμα άλλη μια, που δεν γνωρίζουμε το όνομά  της.

Στον Υγειονομικό Σταθμό επίσης υπήρχε μια γραμματέας, η Χουστουλάκη Σοφία, κόρη του Χουστουλάκη Χριστοφή, που έχει φούρνο στις Μοίρες.

Υπήρχε και εδώ πάλι η μαία  Παπαστεφανάκη Ειρήνη , που ήταν και στο αγροτικό Ιατρείο.

Ακόμα στη στελέχωση περιλαμβανόταν  μια καθαρίστρια  καθώς και μια μαγείρισσα.

Ήταν πλέον νοσοκομείο οργανωμένο στελεχωμένο πολύ καλύτερα ιατρικά ,αλλά πλέον και γραφειοκρατικά.

Και να αναφέρουμε εδώ, ότι ο  «Υγειονομικός Σταθμός Μοιρών», ήταν μέσα στα 10 πρώτους  υγειονομικούς  σταθμούς  που φτιάχτηκαν σε ολόκληρη στην  Ελλάδα!

 

Κέντρο Υγείας Μοιρών

Το ίδιο το κτήριο πλέον επεκτάθηκε αργότερα, αφού προστέθηκαν αίθουσες κι άλλες ειδικότητες ιατρών, και πέραν από παθολογικό απέκτησε  και ακτινολογικό, μικροβιολογικό, καρδιολογικό, δερματολογικό, περισσότερο  εξοπλισμό για επείγοντα περιστατικά, με αρκετό πλέον  ιατρικό  και νοσηλευτικό προσωπικό, αρκετά μηχανήματα  και  πήρε σταδιακά και μετά από χρόνια, τη μορφή που έχει σήμερα.

Σήμερα το Κέντρο Υγείας Μοιρών εποπτεύεται από το Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου Βενιζέλειο – Πανάνειο, και σε αυτό επίσης υπάγονται και  τα Περιφερειακά Ιατρεία Τυμπακίου,  Γρηγοριάς,  Σίβα, Πόμπιας,  ,  Αγίων Δέκα,  Βασιλικών Ανωγείων και Μιαμούς.

Συνεχίζεται. (Στο επόμενο τεύχος  το Β’  και τελευταίο  μέρος, με το αφιέρωμα στο γιατρό Κουκουριτάκη Περικλή)

Κείμενο φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Facebook

Δημοφιλη