Connect with us

ΙΣΤΟΡΙΑ

Η μάχη στο Τραχήλι και το ολοκαύτωμα των Βοριζών

Δημοσιεύτηκε

στις

Ολόκληρη η ομιλία της Ανθής Ι. Φανουράκη από τη Γαλιά Ηρακλείου Κρήτης, φοιτήτρια στο τμήμα ψυχολογίας Ρεθύμνου, την 16 – 08 – 2015, κατά την Επέτειο της μάχης στο Τραχήλι


Αγαπητοί χωριανοί και επισκέπτες,

Βρισκόμαστε σήμερα σε αυτόν εδώ τον ιερό τόπο που ονομάζεται Τραχήλι, σε αυτές τις βαριές πέτρες που είναι φορτωμένες με τις μνήμες των προγόνων.

Είναι χαρακτηριστικό πως η περιοχή του Τραχηλιού και των Βοριζίων ονομάστηκε από τους Γερμανούς ”Τρίγωνο του διαβόλου” και από τους Άγγλους ”Άντρο Αντίστασης”.

Σε τούτο τον ηρωικό τόπο σχηματίστηκε ο πρώτος πυρήνας όπως δείχνει η γνωστή φωτογραφία του αρχηγού με τους πέντε Βοριζανούς: τον Εμμανουήλ Βεϊσάκη, τον Γεώργιο Φαραγκουλιτάκη, το Γεώργιο Καργάκη, το Διονύσιο Φραγκιαδάκη και το Γεώργιο Μπαλάσκα, φωτογραφία που εκτίθεται στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών.

Αγαπητοί φίλοι, μέσα στα 4 χρόνια που διήρκησε η Κρητική Αντίσταση συνέβησαν τόσα γεγονότα που χωρίς υπερβολές θα χρειαστούν χιλιάδες σελίδες να καταγραφούν. Γι’ αυτό θα προσπαθήσω όσο είναι εφικτό να συνοψίσω κάποια σημαντικά γεγονότα.

Αρχικά, τελειώνοντας η Μάχη της Κρήτης στις 30 Μαΐου του 41 μια ομάδα Βοριζανών φίλων και μυρωδικών συντέκνων που πολέμησαν στην περιοχή του Σταυρωμένου Ηρακλείου ετοιμάζονται να επιστρέψουν στα Βορίζα.

Ο τότε πρόεδρος του χωριού Γεώργιος Καργάκης (Ψαρογιώργης) και ο πρώην πρόεδρος Διονύσιος Φραγκιαδάκης (Τσιλεκοδιονύσης) που πρωτοστάτησαν στη μάχη των αλεξιπτωτιστών μαζί με τους άλλους Βοριζανούς που ήταν εκεί, άρχισαν να συζητούν για τη συνέχιση της αντίστασης. Ήταν η στιγμή που άρχισε να δένει η ιδέα του σχηματισμού του πρώτου αντιστασιακού πυρήνα.

Η ιδέα αυτή δεν έμελλε να μείνει ιδέα και μόνο ιδέα. Άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά όταν επέστρεψαν στα Βορίζα και είδαν τους πεινασμένους και εξαθλιωμένους συμμάχους που όδευαν προς τις νότιες θάλασσες. Ένιωσαν υπεύθυνοι και ως πατριώτες τους βοήθησαν να βρουν το δρόμο της διαφυγής.

Η ίδια κατάσταση επικρατεί και στο Μαγαρικάρι, όπου ο Πετρακογιώργης μέσα στο πένθος του σκοτωμένου γιου του Μανώλη στη μάχη των Αλεξιπτωτιστών, νιώθει κι αυτός υπεύθυνος ως πατριώτης για την περίθαλψη και φυγάδευση των συμμάχων .

Την ίδια περίοδο υπάρχει στενή συνεργασία του Πετρακογιώργη με τον ήδη υπάρχοντα Βοριζανό πυρήνα, ο οποίος αποτελείται από τον Γεώργιο Καργάκη (Ψαρογιώργη) , το Διονύσιο Φραγκιαδάκη (Τσιλεκοδιονύση), τον Εμμανουήλ Βεϊσάκη (Μανουσομανόλη), το Γεώργιο Χαραλαμπάκη (Μπαλασκογιώργη) και το Γεώργιο Φαραγκουλιτάκη (Σκουτελογιώργη).

traxili

Κατά τη διάρκεια της συνεργασίας τους για τη φυγάδευση των συμμάχων, εμπνεόμενοι από τα πατριωτικά τους αισθήματα ασχολούνται με το σχηματισμό οργανωμένης αντιστασιακής ομάδας. Και δεν ήταν εύκολο όταν όλα τα σκίαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά όταν κανείς δεν μιλούσε. Άνθρωποι οικογενειάρχες, όμως, με 6, 7 παιδιά αψηφώντας τον κίνδυνο που διέτρεχαν οι ίδιο και οικογένειές τους μπήκαν μπροστά.

Η καθοριστική συνάντηση για το σχηματισμό της ομάδας θα γίνει στο μιτάτο του Μανουσόκωστα στις Κουτσουνάρες.

Ο Πετρακογιώργης εμπιστεύεται τους πέντε Βοριζανούς αντάρτες κι εκείνοι του εμπιστεύονται τη αρχηγία .

Έδωσαν τα χέρια στο βουνό. Ύστερα ακολούθησε ο ιερός εθνικός όρκος στο Βαλσαμόνερο και η ομάδα θα μεγάλωνε μέρα με τη μέρα.

Ακολούθησαν αποστολές με τα υποβρύχια, σαμποτάζ και μάχες όπως η μάχη στου Παπά το Πέραμα, στο Κουρπητό, στο Πόρο του Σταυρού, στη Μαδαρή, στο Ξερόκαμπο και η ιστορική μάχη του Τραχηλιού.

Αξημέρωτα τις 13 Αυγούστου η ομάδα κατόπιν συνεννοήσεως με ένα Αγιορείτη Καλόγερο της Μονής Βροντησίου θα κοινωνήσει στο Σκούρακα του Πευκιά , θέση μεταξύ του λημεριού και του Μοναστηριού. Έπειτα οι αντάρτες επέστρεψαν στο λημέρι. Το Σάββατο 14 Αυγούστου ετοιμάζονταν να κάνουν Λαμπρή, τη Μαύρη Λαμπρή , όπως εξελίχθηκε.

Ξημερώματα της Παναγίας, ο βλεπάτορας φρουρός Ψαρόκωστας αντιλήφθηκε ότι οι Γερμανοί είχαν κυκλώσει το χωριό. Η ομάδα αποφασίζει να τραβήξει δυτικά. Όμως, οι φρουροί της ημέρας, ο Χατζομανώλης και ο Μπίλιος έρχονται λαχανιασμένοι να αναγγείλουν ότι από τις Καμαριανές κορυφές ανεβαίνουν γερμανικά τάγματα. Οι αντάρτες κατάλαβαν ότι ήταν κυκλωμένοι. Το γεγονός αυτό το επιβεβαίωσαν οι τρεις τροχιοδεικτικές φωτοβολίδες που έπεσαν γύρω από το λημέρι.

Στο σημείο αυτό υπήρξε ένας διάλογος μεταξύ των Βοριζανών και του αρχηγού. Ο Πετρακογιώργης δέχτηκε τη γνώμη τους να τραβήξουν προς το Ρούβα, ουδέτερο έδαφος για να αποφευχθούν τυχόν αντίποινα στο χωριό. Έτσι πήραν το δρόμο προς το Ρούβα, αλλά ο ληστής θάνατος, όπως λέει και ο Λόρκα τους περίμενε στο Τραχήλι.

Μόλις πάτησαν στο Πόρο του Τραχηλιού σέρνουν οι πρώτοι τη φωνή ”Ομπρός σας είναι οι Γερμανοί!”.
Ακολούθησε μια ηρωική και ταυτόχρονα παράδοξη μάχη με την έννοια ότι ενώ οι Γερμανοί είχαν πιάσει το πέρασμα με 450 μάουζερ, και άλλα βαριά όπλα και το πιθανότερο ήταν και οι 22 αντάρτες να σκοτωθούν μέσα στο κλοιό, συνέβη το αντίθετο. Οι αντάρτες δεν υποχώρησαν και είχαν μικρότερες απώλειες από τον κατακτητή.

Ναι μεν οι Γερμανοί σοκαρίστηκαν, όπως μαρτυρεί ο ίδιος ο γιατρός του τάγματος ,ο οποίος βαριά τραυματισμένος επέζησε και αφηγήθηκε την ιστορία στο Γιάννη Αλεβιζάκη ,κάτοικο Μοιρών.Από την άλλη όμως είχαν την υπεροχή όσον αφορά τον εξοπλισμό, το ανθρώπινο δυναμικό ,καθώς και τη θέση τους στον κλοιό.

Τη στιγμή ,λοιπόν, που οι αντάρτες πάτησαν το ίσιωμα του Τραχηλιού υπήρξε ένα ξάφνιασμα και από τις δύο πλευρές.

Πάνω σε ένα βράχο, όρθιος ο Γερμανός Λοχαγός δίνει εντολές .Ο Πετρακογιώργης στο ημερολόγιό του τον χαρακτηρίζει ζωηρό, λόγω των κινήσεών του.

Στο σημείο αυτό συνέβη ένα αναπάντεχο γεγονός, που καθόρισε εν πολλοίς την πορεία της μάχης. Ένα μέλος του πρώτου πυρήνα της ομάδας, γονατίζει πίσω από ένα βράχο, σκοπεύει τον Γερμανό και τον σκοτώνει. Ακολουθεί η φωνή του αρχηγού ”Πάνω τους παλικάρια μου!”. Έτσι κυκλωμένοι έδωσαν μια μάχη που δεν είναι συνηθισμένη στα πολεμικά χρονικά!

Η μάχη κράτησε από τις 9 το πρωί μέχρι τις απογευματινές ώρες, γύρω στις 5. Ήταν κυριολεκτικά ένα μακελειό ,μέσα στη κάψα, τη δίψα, το θρήνο και το θάνατο, που χρειάζονταν ατσάλινα νεύρα για να αντέξει κανείς!

Ο απολογισμός της μάχης ήταν εκ μέρους των ανταρτών 7 νεκροί και άλλοι τόσοι τραυματίες. Από τη γερμανική πλευρά υπήρχαν 33 νεκροί, όπως αναφέρει ο Πετρακογιώργης στο ημερολόγιό του και 70 τραυματίες. Ο τελευταίος τραυματίας, που τον περισυνέλλεξαν σχεδόν νύχτα, ήταν ο νεαρός γιατρός του Γερμανικού τάγματος, που τον φώναζαν Ζάχρ. Ο ίδιος επέζησε και υπηρέτησε 4 χρόνια στην Κρήτη. Η μαρτυρία του γερμανού γιατρού αποτελεί μια πολύτιμη πηγή και είναι καταγεγραμμένη στο υπό έκδοση βιβλίο του Κωνσταντίνου Καργάκη. Θα αναφερθώ σε δυο-τρεις χαρακτηριστικές φράσεις του Γερμανού γιατρού: ”Δυστυχώς είχαμε απώλειες” ,”Ο γερμανικός στρατός απογοητεύτηκε ,έπαθε ένα τρακ”, Όταν είδαμε τους αντάρτες , αυτές τις γιγάντιες μορφές να βγαίνουν από τις χαράδρες νομίζαμε ότι φανερώθηκαν μπροστά μας οι 12 θεοί του Ολύμπου”, ”Οι αντάρτες είχαν την πρωτοβουλία”.

Όση ώρα διαρκούσε η μάχη στο Τραχήλι, κάτω στα Βορίζα δινόταν μια άλλη εξίσου σκληρή μάχη. Οι Γερμανοί μάζεψαν τους χωριανούς πίσω από την εκκλησία, στο παλιό σχολειό και με τη βοήθεια των δύο γκεσταμπιτών, του Μαγιάση και ενός κοντοχωριανού με τη μαύρη κουκούλα συνέλαβαν και έδεσαν ομήρους συγγενείς των ανταρτών.

Εμπνευστές και εκτελεστές της όλης αυτής γερμανικής επιχείρησης ήταν ο υποστράτηγος Μίλερ και ο αρχηγός της γερμανικής αντικατασκοπίας Χάρτμαν, των οποίων το μένος δεν σταμάτησε εδώ.

Έντεκα μέρες μετά ,στις 26 Αυγούστου, ημέρα Πέμπτη οι Γερμανοί ξανακύκλωσαν το χωριό. Τώρα εκτός από τα όπλα κρατούν και εκρηκτικές ύλες.

Μάζεψαν πάλι τους χωριανούς στην εκκλησία. Το σκηνικό των ίδιων δωσίλογων επαναλαμβάνεται. Εκτελούνται οι Βασίλειος Ζαχαριουδάκης, ο Ευστάθιος Καμπουράκης (Χαλκιαδοστάθης), ο Γεώργιος Καργάκης (Καργογιώργης) και αργότερα η Ελένη Ανδρουλάκη και ο Χρόνης Μακρυδάκης (Ζαφεροχρόνης). Έδωσαν μισή ώρα διορία για να μαζέψουν ότι προλάβουν. Έπειτα πεζοπόρα γερμανικά τμήματα έβαλαν φωτιά στο χωριό και ύστερα εφτά αεροπλάνα έριξαν 21 βόμβες, τορπίλες, όπως, λέει ο Νίκος Καζαντζάκης. Το χωριό ισοπεδώθηκε, υπέστη κυριολεκτικά ένα ολοκαύτωμα.

Οι χωριανοί πήραν το δρόμο της προσφυγιάς.Μετά τον πόλεμο έγινε προσπάθεια να χτιστεί νέο χωριό ,τα νέα Βορίζα κάτω από το Βροντήσι,όμως κάποιο χέρι σταμάτησε αυτή την προσπάθεια και οι Βοριζανοί ξανάχτισαν το καμένο χωριό τους μέσα από τις στάχτες του.

Οι υπαίτιοι της καταστροφής ο Μίλερ, ο Χάρτμαν και ο στρατηγός του φρουρίου Κρήτης Μπρόγιερ δικάστηκαν μετά τον πόλεμο. Ο Μίλερ και ο Μπρόγιερ εκτελέστηκαν στην Αθήνα στις 20 Μαΐου 1947. Στη συνέχεια το χωριό Βορίζα με προεδρικό διάταγμα υπ’ αριθμό 97/16-3-2000 χαρακτηρίστηκε μαρτυρικό χωριό. Σήμερα το χωριό των Βοριζίων είναι περασμένο στη Βίβλο των 90 μαρτυρικών χωριών της Ελλάδας, ένα βιβλίο που προλογίζει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και το Διοικητικό Συμβούλιο του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδος.

Καταληκτικά, θα ήθελα εκ μέρους μου να τονίσω ότι όλοι μας και ιδιαίτερα οι κάτοικοι των Βοριζίων έχουμε την ηθική υποχρέωση με τις πράξεις μας να επιδεικνύουμε σεβασμό στη μνήμη των ανθρώπων εκείνων που με γενναιότητα θυσιάστηκαν για τους συγχωριανούς τους και να φροντίζουμε να διατηρούμε αλώβητη την τεράστια αξία αυτού του ηρωικού χωριού.

Σε αυτό το σημείο παραθέτουμε αναλυτικό κατάλογο των παλικαριών που έλαβαν μέρος στη μάχη Βάζοντας πρώτα τους 7 νεκρούς από σεβασμό στη μνήμη τους :

* Διονύσιος Φραγκιαδάκης (Τσιλεκοδιονύσης),από τα Βορίζα

Επιθυμία της κόρης του Τσιλεκοδιονύση Μαρίας είναι να παραθέσουμε την παρακάτω μαντινάδα:

Πουλιά μη κελαηδήσετε, στου Τραχηλιού τη κρίση,
εδώ το νε σκοτώσανε, το Τσιλεκοδιονύση

* Χαράλαμπος Κατσούγκρης, από τη Λοχριά

* Νικόλαος Σαρτζετάκης, από την Κρύα Βρύση Αγίου Βασιλείου

* Παναγιώτης Μανωλεσάκης, από το Καβούσι Ρεθύμνου

* Αλέξης Ανυφαντάκης από τον Πλάτανο Αμαρίου

* Πολύδωρος Λιανουδάκης, από τα Σκούρβουλα

* Γεώργιος Κρυοβρυσανάκης, από τη Λοχριά

 

Και οι επιζήσαντες τραυματίες:

* Γεώργιος Πετρακογιώργης, αρχηγός, από το Μαγαρικάρι

* Γεώργιος Καργάκης (Ψαρογιώργης), από τα Βορίζα

* Κωνσταντίνος Αποστολάκης, από τη Μιαμού

* Εμμανουήλ Βεϊσάκης (Μανουσομανώλης), από τα Βορίζα

* Γεώργιος Χατζάκης (Χατζογιώργης), από τις Καμάρες

* Εμμανουήλ Χατζάκης (Χατζομανώλης),από τις Καμάρες και τη Μιαμού

* Γεώργιος Χαραλαμπάκης (Μπαλάσκας), από τα Βορίζα

* Εμμανουήλ Τσιγκριτζής (Σκουρομανώλης), από το Ζαρό

* Γεώργιος Τζίτζικας (Μπαχρής),α πό το Άνω Μέρος

* Γεώργιος Καζάκης (Μπίλιος),από τα Πιτσίδια

* Εμμανουήλ Πετρακάκης (Πετρακομανώλης),από το Νεύς Αμάρι

* Κυριάκος Κατσαντώνης (Μπελιβάνης),από τους Γουργούθους

* Γεώργιος Αναγνωστάκης (Κυριανίτης), από τη Κυριάνα Ρεθύμνης

* Γεώργιος Φραγκιαδάκης (Τσιλέκος), από τα Βορίζα

* Αντώνιος Χουστουλάκης, από τους Κισσούς

*Κωνσταντίνος Καργάκης (Ψαρόκωστας), από τα Βορίζα

Να κλείσουμε με μία μαντινάδα:

Εδώ σε τούτη την πλαγιά που λέγεται Τραχήλι
θα’ρχονται να σα σε τιμούν της Λευτεριάς οι φίλοι!

Αιωνία σας η μνήμη! Αθάνατοι!

Καταγραφή, διατύπωση, φωτογραφικό υλικό: ΦΑΝΟΥΡΙΟΣ ΖΑΧΑΡΙΟΥΔΑΚΗΣ

photo

Καθαρή Δευτέρα στην Ελεύθερνα Ρεθύμνου το 1961

Δημοσιεύτηκε

στις


Μια σπάνια φωτογραφία την Καθαρή Δευτέρα στην πλατεία της Ελευθερνας το 1961. Η φωτογραφία είναι από το καφενείο “Τρεις Καμάρες” στην Ελεύθερνα.

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

Ο ματωμένος Μάρτιος των γυναικών

Δημοσιεύτηκε

στις

Δεν είναι η γιορτή της γυναίκας ημέρα για λουδουδάκια, σοκολατάκια και συνάξεις γυναικοπαρεών για καλοπέραση. Είναι μια εργατική πρωτομαγιά που προηγήθηκε της γνωστής, διότι αν και οι γυναίκες ανήκαν στο ανθρώπινο είδος, επί αιώνες εργαζόταν πολλές φορές διπλάσια από ό,τι το “ισχυρό φύλο”


Τα δικαιώματά τους ως ανθρώπινο είδος τα κατέκτησαν μετά από πολλά εργατικά “ατυχήματα”, πολύ ξύλο και απίστευτη διαπόμπευση τόσο από την κοινωνία των ανδρών όσο και από το οικείο τους περιβάλλον. Ενώ τα πρώτα συνδικάτα στο Σικάγο εξεγέρθηκαν υπέρ των εργατικών δικαιωμάτων τους το Μάιο 1886, η πρώτη διαμαρτυρία εργατριών για τις άθλιες συνθήκες εργασίας τους στα κλωστοϋφαντουργεία της Αμερικής έγιναν 10 χρόνια νωρίτερα, το Μάρτιο του 1857.

Πριν λοιπόν, αρχίσουν τα “χρόνια πολλά” και οι ηλεκτρονικές καρδούλες να στέλνονται σε γυναίκες που ούτε καν γνωρίζουν τι αντιπροσωπεύει η 8η Μαρτίου, καλό θα είναι να διαβάσουν σελίδες ιστορίας του γυναικείου κινήματος.

Μία από αυτές είναι η ακόλουθη που δεν είναι ροζ αλλά κατακόκκινη όπως και το αίμα που έχυσαν για ένα κομμάτι ψωμί οι προγιαγιάδες όλων των γυναικών του κόσμου για να μην διανοηθεί κανείς ότι τις εγγόνες τους θα τις μεταχειρίζονται μόνο ως άξιες για ένα μπουκέτο λουλούδια σαν να είναι πραγματικά οι ασθενείς του ανθρώπινου είδους.

Μόνο όταν το ανθρώπινο μάτι βλέπει την φρίκη τότε αρχίζει η συνείδηση να αναζητά το δίκαιο. Η φρίκη που αντίκρισαν οι Νεοϋορκέζοι πριν ακριβώς 100 χρόνια ήταν η αιτία να αλλάξουν ριζικά στην Αμερική οι συνθήκες εργασίας αλλά και να κατοχυρωθούν τα δικαιώματα όλων των εργαζομένων.

Η πυρκαγιά στο εργοστάσιο γυναικείων πουκαμίσων της «Triangle Shirtwaist» είχε ως αποτέλεσμα να χάσουν την ζωή τους 131 εργάτριες και 17 εργάτες με τραγικό τρόπο. Οι ιδιοκτήτες του εργοστασίου, Max Blanck και Isaak Harris, είχαν στήσει στο πολυόροφο κτίριο του Asch Building ένα σύγχρονο χώρο εκμετάλλευσης δούλων οι οποίοι ήταν όλοι τους μετανάστες στην χώρα της «επαγγελίας».

Στο εργοστάσιο δούλευαν 500 εργάτες ανάμεσα στους οποίους παιδιά που για ένα πενιχρό μεροκάματο έμπαιναν από την πόρτα το ξημέρωμα και έβγαιναν το βράδυ. Οι εργοστασιάρχες για να μην έχουν την έννοια ότι μπορεί κάποιος από τους εργάτες να κλέψει εμπόρευμα, αμπάρωναν τις πόρτες των ορόφων όταν οι μηχανές δούλευαν.

Το χρονικό

Το απόγευμα του Σαββάτου της 25ης Μαρτίου του 1911 ξεσπάει φωτιά στον όγδοο όροφο του εργοστασίου και εργάτες αρχίζουν να φωνάζουν στους συναδέλφους τους να εγκαταλείψουν το κτίριο. Όσοι βρισκόταν όμως στον ένατο και δέκατο όροφο ήταν κλειδωμένοι και ο επιστάτης που είχε τα κλειδιά είχε ήδη εγκαταλείψει το κτίριο.

Κάποιες από τις εργάτριες κατάφεραν να προλάβουν να φύγουν από τους φλεγόμενους ορόφους από το ασανσέρ που μετέφερε μόνο εμπορεύματα και κάποιες από την σκάλα που οδηγούσε στην ταράτσα του κτιρίου, αλλά η φωτιά πήρε τέτοιες διαστάσεις που και κι αυτές οι έξοδοι διαφυγής έκλεισαν για όσους απέμειναν πίσω.

Οι εργοστασιάρχες που εκείνη την μέρα ήταν με τα παιδιά τους στο εργοστάσιο ήταν οι πρώτοι που έφυγαν και στεκόταν έξω από το κτίριο παρακολουθώντας την φρίκη που οι ίδιοι προκάλεσαν.

Μέσα σε λίγα λεπτά οι Νεοϋορκέζοι μαζεύτηκαν για να δουν το πανδαιμόνιο που επικρατούσε αλλά και να αλλάξει την ήσυχη ζωή τους για πάντα. Στα παράθυρα των τελευταίων ορόφων οι εργάτριες στέκονταν όρθιες και κρατώντας η μία το χέρι της άλλης βουτούσαν στο κενό για να μην καούν ζωντανές.

Οι πρώτοι που έπεσαν στο κενό ήταν ένας νεαρός άνδρας και ένα κορίτσι που αφού φιλήθηκαν έκαναν μαζί το τελευταίο μοιραίο βήμα. Η λεωφόρος των καφέ, των καταστημάτων και των εστιατορίων μέσα σε λίγα λεπτά έγινε μία αρένα νεκρών και η φρίκη δεν σταματούσε εκεί. Κάποιες από τις εργάτριες παρά την μοιραία πτώση κείτονταν ζωντανές, ακόμα και για 2 ώρες, αφήνοντας τα ουρλιαχτά τους να σημαδέψουν για πάντα την μέχρι τότε ήσυχη ζωής των πολιτών της Νέας Υόρκης.

Η δικαιοσύνη δεν ήρθε ποτέ

Οι μετανάστριες εργάτριες και εργάτες δεν ήταν πια κάτι, αλλά ήταν άνθρωποι που πέθαιναν μπροστά τους για ένα μεροκάματο επιβίωσης. Από τους 148 μετανάστες εργάτες της πυρκαγιάς του «Triangle Shirtwaist Factory», οι έξι αναγνωρίστηκαν τον Φεβρουάριο του 2011.

Για εκατό χρόνια ήταν θαμμένοι το ένα δίπλα στο άλλο χωρίς ταυτότητα και χωρίς δικαίωμα θρήνου συγγενών. Μόνο ένα θύμα ήταν 48 χρόνων, τα υπόλοιπα ήταν από 14 μέχρι 25 χρόνων.

Η δίκη των ιδιοκτητών ξεκίνησε 9 μήνες αργότερα και με δικηγόρο τον Max Steuer, εύπορο γιο μεταναστών από την Αυστρία, κατάφεραν να αθωωθούν υποστηρίζοντας ότι δεν γνώριζαν για το κλείδωμα των εξόδων φυγής ενώ πήραν από την ασφαλιστική εταιρεία 60,000 δολάρια για ζημίες.

Το 1913 ο Max Blanck, ο ένας εκ των συνεταίρων δολοφόνων, που συνέχιζε να είναι εργοστασιάρχης συνελήφθη για κλείδωμα πάλι των εργατών του νέου εργοστασίου του και το πρόστιμο που κλήθηκε να πληρώσει ήταν 20 δολάρια.

Μπορεί η δικαιοσύνη να πούλησε και μεταθανάτια τα θύματα αυτού του μεγάλου εργατικού δυστυχήματος αλλά ο λαός έκανε λάβαρο το θάνατό τους και μεγάλες απεργιακές κινητοποιήσεις ξεκίνησαν στην Νέα Υόρκη.

Τον Οκτώβριο του 1911 ιδρύθηκε και η Αμερικανική Ένωση Ασφάλειας Μηχανικών η οποία είχε ως μέλημα την επιθεώρηση στους χώρους εργασίας της ασφάλειας του ανθρώπινου δυναμικού.

Ανάμεσα στους μάρτυρες θεατές εκείνου του ματωμένου Σαββάτου ήταν και ένα πρόσωπο το οποίο στιγματίστηκε τόσο από την εικόνα απόγνωσης του θανάτου των εργατών που άλλαξε, όταν ήρθε η ώρα, όλη την εργατική νομοθεσία της Αμερικής. Η Φράνσις Πέρκινς, η πρώτη γυναίκα Γραμματέας Εργασίας των ΗΠΑ. Μία γυναίκα που δεν ξέχασε τις γυναίκες που η ανάγκη της εργασίας τις έκανε μάρτυρες δουλείας εις το όνομα του κέρδους.

Πηγή: www.stontoixo.com

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

Το σαμποτάζ στα μεταλλεία της Κατερίνης και τα αντίποινα των ναζί

Δημοσιεύτηκε

στις

Τεράστια σημασία είχαν για την πολεμική μηχανή των ναζιστών, είχαν τα μεταλλεία χρωμίου της Πιερίας


Η επιμνημόσυνη δέηση θα γίνει την Κυριακή 24 Φεβρουαρίου 2019 στις 11.30πμ στο μνημείο των πεσόντων στο Σιδηροδρομικό Σταθμό (οδός Διγενή Ακρίτα) και την ευθύνη των εκδηλώσεων έχει ο Δήμος Κατερίνης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το μεταλλείο ήταν υπό γερμανική εκμετάλλευση και προ του πολέμου, αλλά στην κατοχή τον απόλυτο έλεγχό του είχε αναλάβει ο γερμανικός στρατός. Εκεί εργάζονταν χωρίς αμοιβή κυρίως κάτοικοι του χωριού Άγιος Δημήτρης και 34 Εβραίοι που οι ναζί τους είχαν μεταφέρει από τη Θεσσαλονίκη.

Εκτός από το σαμποτάζ οι αντάρτες πήραν μαζί τους και ενέταξαν στις δυνάμεις τους Έλληνες εργάτες του μεταλλείου, ενώ απήγαγαν τους δυο Γερμανούς φρουρούς του μεταλλείου. Ακολούθησε η λυσσασμένη αντίδραση των κατακτητών. Άμεσα ήταν τα αντίποινα των Γερμανών, που συλλαμβάνουν 38 ομήρους από τα χωριά Άγιος Δημήτριος και Λιβάδι και τους οδηγούν στο σιδηροδρομικό σταθμό Κατερίνης κρατώντας τους έγκλειστους σε ένα βαγόνι. Παράλληλα στέλνουν τελεσίγραφο στους αντάρτες να απελευθερώσουν μέσα σε τρεις μέρες τους δύο Γερμανούς στρατιώτες, για να απελευθερωθούν και οι Έλληνες όμηροι. Σε διαφορετική περίπτωση θα τους εκτελούσαν.

Ο ΕΛΑΣ είχε ενημερώσει τους κατοίκους για τα γερμανικά αποσπάσματα και αρκετοί είχαν προλάβει να διαφύγουν, με τους γεροντότερους όμως να έχουν μείνει στα χωριά τους.

Οι δύο Γερμανοί στρατιώτες είχαν εκτελεστεί, πιθανότατα για αντίποινα στην εκτέλεση 117 αμάχων στο Δομένικο της Θεσσαλίας στις 16/2/1943.

Στις 23/2/1943 οι Γερμανοί συλλαμβάνουν επίσης και τον πρώην δήμαρχο της Κατερίνης Αιμίλιο Ξανθόπουλο, που ήταν επιμελητής τροφοδοσίας των εργατών του μεταλλείου, με την κατηγορία ότι είχε συνεργαστεί με τον ΕΛΑΣ, αλλά δείχνουν και τις προθέσεις τους για την τύχη των ομήρων, αφού επιστρατεύουν 15 κατοίκους και τους δίνουν φτυάρια και κασμάδες με εντολή να πάνε προς το σταθμό.

Ήταν αυτοί που επιλέχθηκαν για να σκάψουν τους τάφους όσων θα εκτελούσαν οι Γερμανοί.

Ο Κατερινιώτης λόγιος Σ. Κανταρτζής (πηγή Δήμος Κατερίνης) καταγράφει το πώς ξετυλίχθηκε το δράμα στις 23 Φεβρουαρίου 1943: «Ξαφνικά το μεσημέρι Γερμανοί στρατιώτες με τα αυτόματα στα χέρια τους μπλόκαραν το καφενείο της Δημοτικής Αγοράς και άρπαξαν καμιά δεκαπενταριά γερούς και χεροδύναμους άντρες, θαμώνες του καφενείου, τους οποίους διέταξαν να τους ακολουθήσουν. Τρομοκρατημένοι οι συμπολίτες μας από το φόβο μήπως έχουν την τύχη των Αη-δημητριανών τους ακολούθησαν ως τη «Φελδ-Κομαντατούρ», όπου τους ανέμενε μια άλλη οδυνηρή έκπληξη. Τους έδωσαν από ένα κασμά και φτυάρι, έθεσαν επικεφαλής τους τον Έλληνα διερμηνέα που είχαν στην υπηρεσία τους και τους διέταξαν να τραβήξουν με τα πόδια στο σιδηροδρομικό σταθμό. Ήταν ολοφάνερο για πού τους προόριζαν».

Χωρίς να υπάρχει οπτική επαφή καθώς οι όμηροι οδηγήθηκαν πίσω από ένα σταθμευμένο τρένο που έκοβε τη θέα, γράφτηκε ο επίλογος, αφού τη σιωπή που επικρατούσε τη διέκοψε ο ήχος των πολυβολισμών. Οι όμηροι που βρίσκονταν στο βαγόνι του θανάτου, αλλά και ο Δήμαρχος Κατερίνης Αιμίλιος Ξανθόπουλος, κείτονταν νεκροί μέσα σε λίμνη αίματος, όπως ανέφεραν στις μαρτυρίες τους οι 15 που είχαν επιστρατευτεί για να παίξουν το ρόλο του νεκροθάφτη.

Aπό την ομιλία που έκαναν εκπρόσωποι του  ΔΣ της ΠΕΑΕΑ-ΔΣΕ (παράρτημα Κατερίνης) στις εκδηλώσεις του 2016 σταχυολογούμε:

«Στις 23 Φλεβάρη του 1943 στο Σιδ. Σταθμό Κατερίνης εκτελέστηκαν 40 κάτοικοι από τα χωριά Άγιος Δημήτριος και Λιβάδι, ως αντίποινα για την καταστροφή του μεταλλείου χρωμίου στον Άγιο Δημήτριο από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ, στα πλαίσια γενικότερων επιθέσεων σε μεταλλεία και ορυχεία σ’ όλη την Ελλάδα. Σκοπός των επιθέσεων αυτών ήταν να σταματήσει η λεηλασία του ορυκτού πλούτου της χώρας και να στερηθούν τα κατοχικά στρατεύματα το χρώμιο, που τους ήταν τόσο απαραίτητο για την πολεμική τους βιομηχανία.

Το μεταλλείο το εκμεταλλεύονταν οι Γερμανοί και πριν από το 1940. Στη διάρκεια της κατοχής τα γερμανικά κατοχικά στρατεύματα συνέχισαν την εκμετάλλευση.

Στο μεταλλείο οι Γερμανοί απασχολούσαν Αϊ-δημητρινούς χωρίς να τους πληρώνουν.

Το βράδυ της 18ης προς 19ης Φλεβαρη του 1943 αντάρτες του ΕΛΑΣ από τα τμήματα Θεσσαλίας ανατίναξαν το μηχανοστάσιο, έβαλαν φωτιά στις αποθήκες , αφού προηγουμένως πήραν τρόφιμα και εκρηκτικές ύλες. Οδηγοί στην επιχείρηση χρησιμοποιήθηκαν από τον εφεδρικό ΕΛΑΣ Αγ. Δημητρίου, ενώ αποχωρώντας οι αντάρτες πήραν μαζί τους και δυο Γερμανούς στρατιώτες τους οποίους αργότερα εκτέλεσαν.

Λέγεται πώς καθοριστικό ρόλο στην απόφαση αυτή έπαιξε το γεγονός της εκτέλεσης 117 αμάχων στο χωριό Δομήνικο της Θεσσαλίας, δυο μέρες πριν.

Την ίδια μέρα οι γερμανοί κάνουν επιδρομή στο χωριό για να συλλάβουν ομήρους. Από το παρατηρητήριο των ανταρτών ειδοποιούνται οι κάτοικοι να φύγουν. Έτσι μένουν στο χωριό κυρίως ηλικιωμένοι. Ο γερμανικός στρατός συλλαμβάνει ομήρους και φεύγει για την Κατερίνη. Η προσπάθεια απελευθέρωσής τους από τον ΕΛΑΣ δεν είναι έγκαιρη.

Οι όμηροι μεταφέρονται στο Σιδ. Σταθμό Κατερίνης και κλείνονται σ’ ένα βαγόνι. Στο Σταθμό φτάνουν και οι συγγενείς τους , οι οποίοι μάταια περιμένουν την απελευθέρωση τους».

Σε άλλο σημείο της ομιλίας αναφέρεται ότι: «Στις 23 του Φλεβάρη συλλαμβάνεται και ο πρώην Δήμαρχος Κατερίνης Αιμίλιος Ξανθόπουλος , ο όποιος ήταν επιμελητής τροφοδοσίας των εργατών του μεταλλείου, κατηγορούμενος ότι εφοδίαζε τους αντάρτες του ΕΛΑΣ.

Την ίδια μέρα επιστρατεύονται δεκαπέντε Κατερινιώτες για να σκάψουν τον τάφο των ομήρων.

Οι μελλοθάνατοι οδηγήθηκαν στον τόπο της εκτέλεσης και εκτελούνται. Ο Αιμίλιος Ξανθόπουλος , λίγο πριν , είχε προλάβει ν’ αφήσει σημείωμα στη γυναίκα του, στο όποιο , μεταξύ άλλων, έγραφε…. «δεν μπόρεσα να δημιουργήσω περιουσία γιατί έζησα τίμια».

Την ίδια μέρα ο ΕΛΑΣ έδωσε μάχη στα στενά της Πέτρας και ανατίναξε το εργοστάσιο ξυλείας στη Μόρνα.

Στις 2 του Μάρτη του 1943 η εφημερίδα των δωσίλογων στη Θεσσαλονίκη «Νέα Ευρώπη» γνωστοποιεί ( με ανακοίνωση του Γερμανού στρατιωτικού διοικητή Θεσσαλονίκης –Αιγαίου) στους πολίτες ότι «…Έλληνες λησταί παραπλανηθέντες από μπολσεβίκους τρομοκράτας επετέθησαν εναντίον ενός ορυχείου» και « για το λόγο αυτό ετυφεκίσθησαν , εκ της εκεί περιοχής, 37 κάτοικοι». Προειδοποιεί ότι «ο γερμανικός στρατός θα τιμωρήσει και εις το μέλλον κάθε τρομοκρατικήν εκδήλωσιν Ελλήνων κομμουνιστών».

Αυτά είναι σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε, τα γεγονότα που έγιναν τον Φλεβάρη του 1943 στην Πιερία».

Ποιες όμως ήταν οι αιτίες και ποιες οι συνέπειες της βάρβαρης αυτής πράξης των Γερμανών ναζιστών;

Σύμφωνα με τους αντιστασιακούς: «Ο Αιμίλιος Ξανθόπουλος αναρωτιόταν στο τελευταίο του γράμμα… «…κι εγώ δεν ξέρω πως μου ήρθε αυτό το κακό». Η απορία αυτή του πρώην δημάρχου Κατερίνης θα μπορούσε ν’ απαντηθεί , αν γνώριζε τη διαταγή που είχε εκδώσει ο Χίτλερ το 1942 για την ένταση της τρομοκρατίας στα Βαλκάνια, μαζί και στην Ελλάδα.

«Αν ο αγώνας αυτός κατά των συμμοριών στα Βαλκάνια –έλεγε ο Χίτλερ- δεν διεξαχθει με τα πιο ωμα μέσα , τότε δεν θα επαρκούν πια οι διαθέσιμες δυνάμεις …γι’ αυτό ο στρατός έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί κατά των γυναικών και των παιδιών κάθε μέσο…»

Γιατί όμως ο Χίτλερ έδωσε αυτή τη διαταγή;

Πρόκειται για τη διαταγή ενός τρελού που προσπαθούσε να κατακτήσει τον κόσμο, όπως θα ήθελε μια απλοϊκή ερμηνεία; Σίγουρα όχι. Πίσω από τον Χίτλερ κρύβονταν οι επιδιώξεις του γερμανικού κεφαλαίου που ήθελε με κάθε μέσο την επέκτασή του. Πίσω από τη φοβερή πολεμική μηχανή του τρίτου Ράιχ και τις ωμότητές της υπήρχαν οι βλέψεις των βιομηχανικών κολοσσών της Γερμανίας για ένα νέο μοίρασμα της ευρωπαϊκής αγοράς , συμφώνα με τα συμφέροντα τους.

Έτσι, μέσα στα πλαίσια αυτών των σχεδιασμών, τα στελέχη του οικονομικού επιτελείου είχαν αναθέσει το ρόλο του τροφοδότη των γεωργικών και μεταλλευτικών προϊόντων στις βαλκανικές χώρες.

Ο Φελιγκερ πρόεδρος ταυτόχρονα της Επιτροπής Εξωτερικού Εμπορίου και Βιομηχανίας του Ράιχ αλλά και στέλεχος των εργοστασίων Ντάντευε , μπορεί να θεωρηθεί πρόδρομος της «ευρωπαϊκής ιδέας». Μιλώντας το Νοέμβρη του 1941 για το «Σχεδιασμό του μεγάλου χώρου» τόνιζε τα παρακάτω…. «μόνο ένα σταθερό ευρωπαϊκό μπλοκ …… μπορεί να ικανοποιήσει σε επαρκή βαθμό τις ανάγκες που αναμένεται να προκύψουν μετά τον πόλεμο …Επιδιώκουμε μια όσο το δυνατόν καλύτερη εκμετάλλευση των πηγών των πρώτων υλών… Για το σκοπό αυτό, δηλαδή για την οργάνωση της πρωτοβουλίας της ιδιωτικής οικονομίας, είναι αναγκαία μια ηγεσία την οποία εμείς βέβαια την αξιώνουμε για τη Γερμανία.

Σε άρθρο στην «Εθνική εφημερίδα της Εσσης» με τίτλο «Δυο έθνη δυο αντιθέσεις- η προδοσία της Σερβίας έναντι της Ν.Α. Ευρώπης , η ευρωπαϊκή προσαρμογή της Ελλάδας» , ο Γερμανός αρθρογράφος ανέθετε στην Ελλάδα την τύχη της «Καλιφόρνιας της νέας Ευρώπης» που θα παίξει το ρόλο «προμηθευτού δι’ ειδικην διατροφην του ευρωπαϊκού πληθυσμού». Πιο κάτω αναφέρει… «στην οργάνωσή της πρέπει να συμπεριληφθεί και η εκμετάλλευση των υπαρχόντων μεγάλων κοιτασμάτων διαφόρων ορυκτών». Ο αρθρογράφος σημείωνε ακόμη ότι θα πρέπει «…να περιοριστούν μερικοί βιομηχανικοί κλάδοι οι οποίοι διατηρούνται τεχνηέντως» (βλέπε σημερινούς στόχους Ευρωπαϊκής Ένωσης).

Πίσω από τους προσεκτικά διατυπωμένους σχεδιασμούς του γερμανικού ιμπεριαλισμού για το χώρο των Βαλκανίων και την Ελλάδα κρυβόταν η επιδίωξη της ληστρικής εκμετάλλευσης της ελληνικής παραγωγής. Ακόμη και ο Μουσολίνι αναγκάστηκε να πει ότι «οι Γερμανοί πήραν απ’ τους Έλληνες ακόμα και τα κορδόνια των παπουτσιών τους», γεγονός που επιβεβαιώνεται και από τον πίνακα της Γερμανικής Κρατικής Τράπεζας από τον οποίο προκύπτει ότι η κατά κεφαλή επιβάρυνση των ελλήνων από τους Γερμανούς ανερχόταν σε 78 μάρκα το μήνα, τη μεγαλύτερη δηλαδή από όλες τις κατεχόμενες χώρες στην Ευρώπη.

Μέσα στα πλαίσια της ληστρικής εκμετάλλευσης της χώρας μας κυρίαρχη θέση έχει η εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου και κυρίως του χρωμίου, από το όποιο παράγεται το ατσάλι, μέταλλο πολύτιμο για την πολεμική βιομηχανία. Η εξασφάλιση του ορυκτού πλούτου γινόταν κυρίως προς όφελος των γερμανικών μονοπωλίων, όπως η εταιρία ΚΡΟΥΠ.

Πραγματικά δεν μπορείς να καταλάβεις ποιος διαπραγματεύεται την αγορά ή ενοικίαση των μεταλλείων, η εταιρία ή ο γερμανικός στρατός.

Η σπουδαιότητα του χρωμίου

Η αξία του χρωμίου για τη γερμανική βιομηχανία προκύπτει από μια σειρά αναφορές σε επιστολές κλπ. υπηρεσιακών και στρατιωτικών παραγόντων. Στις σημειώσεις του αντιστράτηγου Τόμας, προϊσταμένου του Γραφείου Εφοδιασμού και Εξοπλισμού του γερμανικού στρατού, στις 3-5-1941, αναφέρεται ότι «…τα μεταλλεύματα της Ελλάδας σαν κράματα έχουν εξαιρετική σημασία για την παράγωγη της γερμανικής βιομηχανίας εξοπλισμών, προπάντων τα μεταλλεύματα νικελίου και χρωμίου» .

Η ποσότητα του χρωμίου που υπολόγιζε να εκμεταλλευτεί η Γερμανία στην Ελλάδα ήταν 60.000 τόνοι , δηλαδή το 33 % της κατανάλωσης της γερμανικής πολεμικής βιομηχανίας.

Η εξαιρετική σημασία που είχε η αξιοποίηση του χρωμίου για τη γερμανική πολεμική μηχανή έγινε φαίνεται αντιληπτή από το επιτελείο του ΕΛΑΣ και τους συμμάχους. Ο ΕΛΑΣ κατέστρεψε το μεταλλείο χρωμίου στον Άγιο Δημήτριο. Λίγο μετά επιτέθηκε στο μεταλλείο Τσαγκλή και δέκα μέρες αργότερα στο μεταλλείο Τσαγκλη –Αρντουάν . Έτσι, το αποτέλεσμα των επιθέσεων αυτών ήταν να κλείσουν τα μεταλλεία «Όλυμπος», «Ελαφίνα», «Χρώμιο», «Τσαγκλής». Η παραγωγή για το 1943 μειώθηκε.

Ο προϊστάμενος του τμήματος Μεταλλείων του Υπουργείου Οικονομίας του Ράιχ, σε δυο επιστολές του το Γενάρη και τον Αύγουστο του 1944 σημείωνε τους κινδύνους από την ανταρτική δράση, για την εξασφάλιση της απρόσκοπτης εξόρυξης του χρωμίου. Την πρώτη φορά ζητά «την εξασφάλιση των δρόμων μεταφοράς καθώς και την προστασία των επιχειρήσεων έναντι επιθέσεων συμμοριών».

Τη δεύτερη φορά η γερμανική ψυχραιμία δίνει τη θέση της στην αγωνία. Ο Γκάμπελ γράφει: «δεν υπάρχει στην Ευρώπη καμία άλλη δυνατότητα παραγωγής χρωμίου, εκτός από τα Βαλκάνια. Γι’ αυτό η προστασία των μεταλλευμάτων χρωμίου και της μεταφοράς τους, πρέπει να θεωρηθεί από τη γερμανική Βέρμαχτ σαν ένα από τα πιο επείγοντα καθήκοντά της».

Ακολουθεί η αξιολόγηση των μεταλλείων, ώστε να παρθούν ανάλογα μέτρα προστασίας. Το μεταλλείο του Αγίου Δημητρίου έχει πάψει να λειτουργεί από καιρό».

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Facebook

Δημοφιλη