Connect with us

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Πως κατασκεύαζαν σπίτια από χώμα, άχυρο και οροφή από λεπίδα

Δημοσιεύτηκε

στις

Γιατί έφτιαχναν κάποτε τα χωμάτινα σπίτια;


Οι λόγοι που πολλοί κάποτε έφτιαχναν σπίτια από χώμα ήταν κυρίως η ανέχεια και ο περιορισμός του χρόνου. Στο Τυμπάκι για παράδειιγμα της Μεσαράς, αρχές του 1942 όπου ξεκίνησε το αεροδρόμιο, γκρέμισαν οι Γερμανοί όλα τα σπίτια του χωριού για να πάρουν τις πέτρες τους, και άφησαν μονάχα περίπου 15, τα πιο μεγάλα, για να στεγάσουν τις διάφορες υπηρεσίες τους, όπως μαγειρεία ιατρεία διοικητικές υπηρεσίες, αποθήκες κλπ. Άφησαν φυσικά και την εκκλησία τον Άγιο Τίτο.

Παράλληλα πήραν και τις ελιές τους για να κατασκευάσουν στη θέση τους το αεροδρόμιο με τα υλικά τις πέτρες όπου οι Έλληνες εργάτες τις έσπαγαν σε μέγεθος αυγού! Μετά και τη διαταγή να εκκενώσουν το Τυμπάκι, οι κάτοικοι πλέον σκόρπισαν στα γύρω κοντινά χωριά για να κατοικήσουν, όπως στους Βώρους, στη Φανερωμένη στο Κλίμα στο Λαγολιό στον Άη Γιάννης στη Γαλιά κλπ. Υπήρχε τόση φτώχεια στη περιοχή που εκείνη τη χρονιά δεν έβρισκες ούτε χόρτο πουθενά ή χοχλιό να μαγειρέψεις!

Στη συνέχεια βομβαρδίστηκε και το Μαγαρικάρι και άλλα χωριά.

Οι κάτοικοι πήραν αργότερα και κάποια μικρή οικονομική ενίσχυση με το «σχέδιο Τρούμαν», και ξεκίνησαν σιγά σιγά και αγόραζαν τα υλικά για το νέο τους σπιτικό. Με βάσει το χώμα λοιπόν και το αχυρο, θα έφτιαχνε κάποτε το σπίτι του! Κάποιος που δεν είχε την οικονομική άνεση να χρησιμοποιήσει τη πέτρα τον ασβέστη και τα τσιμέντα που είχαν κόστος, το εκανε με αυτα τα χωρίς κόστος υλικα!

Οι περισσότεροι για να μπουν το γρηγορότερο στο νέο τους σπίτι, έπρεπε να κατασκευάσουν ένα δύο δωμάτια τουλάχιστον προσορινά, με χωμάτινους πλίνθους που τους λέγανε και «πλίθρες».

Οι πλίθρες και το λεπιδόχωμα

Σχεδόν σε όλα τα χωριά της Μεσαράς υπήρχαν παλιά αρκετά χωμάτινα σπίτια εκείνα τα χρόνια, αλλά πιο πολλά στο Τυμπάκι. Και σημερα ακομα μετά από τόσα χρόνια σώζεται ενα, αυτό της φωτογραφιας. Κατάλληλο χώμα για χτίσιμο αλλά και στεγανοποίηση της οροφής, ήταν το λεγόμενο «λεπιδόχωμα» ή «λεπίδα», γιατί ήταν άργιλος και αν βρεχόταν γινόταν γλιστερό σαν σαπούνι. Με αυτό οι τεχνίτες της κεραμικής, έφτιαχναν και τα κεραμικά τους, όπως σταμνιά και τα πιθάρια, αλλά και οιφτωχοί με αυτό έφτιαχνε και τις σκεπές των σπιτιών τους. Στη Μεσαρά υπήρχαν πολλά μικρά λατομεία με τέτοιο χώμα αργιλώδες, αλλά το ποιο σπουδαίο λατομείο ήταν ο «λεπιδιάς» ή «λεπιδόλακος» που ήταν στα Σκούρβουλα, με μαύρο χώμα ιδανικό για όλες τις παραπάνω χρίσεις. Το χώμα το έσκαβαν οι μεγάλοι, το έβαζαν σε «(γ)ίτινα σακιά» σαν λινάτσες, το φόρτωναν στα γαϊδούρια περίπου 50 οκάδες και το άδειαζαν στην αυλή του σπιτιού, τα άπλωναν για να ξεραθεί και να χρησιμοποιηθεί αργότερα.
Το ύφασμα το έφτιαχναν αρχικά στη Ιτα της Αμερικής από φυτικές ίνες αθάνατου ή χουρμαδιάς, και αργότερα έφτιαχναν και στην Ελλάδα, διότι ήταν ανθεκτικά αού η κλωστή ήταν ανθεκτική. Τέτοια σακιά είχαμε μέχρι το 1960, και σε αυτά έβαζαν και το τσιμέντο οι τσιμεντοβιομηχανίες, και το οποίο σακί επιστρεφόταν από τον αγοραστή. Μετά βγήκαν τα χάρτινα σακιά. Για μια ταράτσα 5Χ5 μέτρων, ήθελε 10 δρομολόγια λεπιδόχωμα.

Ξεκινώντας μια κατασκευή ενός σπιτιού με χωμάτινες πλίθρες

Όταν ξεραινόταν το χώμα το κοπάνιζαν καλά με ένα κόπανο να γίνει ψιλό, το κοσκίνιζαν και πάνω στο σωρό με το κοσκινισμένο χώμα αυτό, έριχναν ψιλό άχυρο από τον αχυρώνα ή το αλώνι, ή τις ματζαδούρες (φάτνες), κυρίως αυτό που δεν έτρωγαν τα ζώα γιατί ήταν, ή πολύ χονδρό κόνυλο, ή ήταν πολύ λεπτό, γιατί είχε πολύ άγανο.

Έριχναν το άχυρο στο σωρό και το ανεκάτευαν καλά, και μετά έριχναν το νερό, Το μάλασαν καλά ώσπου να γίνει λάσπη, στη συνέχεια την έβαζαν σε καλούπι ξύλινο, πίεζαν με τα χέρια τους τη λάσπη καλά από πάνω να καθίσει παντού, και μετά την τούμπαραν σε σειρές μία – μία πλίθρα, και κάθε δύο ή τρείς μέρες τις γύριζαν ανάποδα να στεγνώσουν και από κάτω.

Σε μια βδομάδα οι πλίνθοι ήταν έτοιμοι για το χτίσιμο! Δεν πείραζε κι αν δεν ήταν τελείως στεγνές οι πλίθρες, γιατί θα στέγνωναν και χτισμένες στον τοίχο στη συνέχεια. Πολλές φορές και μετά τη κατοχή που δεν υπήρχε η ανάγκη κύριας κατοικίας, έφτιαχναν χωμάτινα δωμάτια, κυρίως οι γυναίκες πρόχειρα καταλύματα όπως στάβλους, κοτέτσια, χοιροστάσια κλπ. Οι ίδιες οι γυναίκες καμιά φορά τα σοβάντιζαν κιόλας με λάσπη και άχυρο! ‘Εφτιαχναν επίσης και τη παρασθιά τους από πυρίμαχα υλικά με βάση την άμμο, και τη σοβάντιζαν και εκείνη με λάσπη!

Πάντως ο σοβάς στις περισσότερες παλιές κατοικίες πέτρινες ή χωμάτινες, ήταν και αυτός με λάσπη και άχυρο, και στη συνέχεια έτριβαν τον τοίχο με την παλάμη τους ή με ένα ταβλί που είχε ένα χερούλι. Το δε πάτωμα τις πιο πολλές φορές ήταν φτιαγμένο όπως τα αλώνια, δηλαδή με λάσπη άχυρο και βουτσά (κόπρανα αγελάδας). Πατούσαν αρχικά καλά – καλά το χώμα έριχναν το μείγμα και όταν είχε πλέον ξεραθεί, το πάτωμα ήταν πολύ ανθεκτικό, αλλά και ιδανικό στο να μην γλιστράει!

Η ώρα της σκεπής με λεπιδόχωμα

Σαν τέλειωναν οι τοίχοι, για οροφή επάνω έμπαιναν αρχικά τα μεσοδόκια, που ήταν κυρίως από κυπαρίσσια ή πλατάνια ή άγρια μουριά. Τα τοποθετούσαν στη σειρά ανά 70 εκατοστά, και πάνω εκεί πλεκόταν η καλαμωτή, η οποία ήταν καλάμια κομμένα ομοιόμορφα καθαρισμένα σε ίδιο μήκος, και ένα – ένα τα τοποθετούσαν στη σειρά και κολλητά. Τα καλάμια όλα τα έδεναν το ένα με το άλλο απ’ άκρη σε άκρημε σπάγκο ή ψιλό τέλι.

Πολύ σπουδαίο ρόλο έπαιζε η καλαμωτή τότε, διότι το καλάμι απορουφούσε όλη την υγρασία τον χειμώνα και την ελευθέρωνε το καλοκαίρι! Το ίδιο και οι χωματινοι τοίχοι με το άχυρο.

Πάνω από τη καλαμωτή έμπαιναν βλαστοί από σφάκες (πικροδάφνες) παντού και στη συνέχεια έμπαινε στρώση λάσπης, η οποία απλωνόταν με τα χέρια παντού για να μην υπάρχουν οπές. Αν η κατασκευή ηταν λίγο πιό προσεγμένη, τότε αντί σφάκες εμπαιναν πλεχτά αφράτα, φυτό που ευρισκαν σε λιμνώδη εδάφη, όπως στον Αφραθιά, δυτικά των Μοιρων.

Τέλος έμπαινε η λεπίδα σε μορφή ψιλοκοπανισμένου χώματος, σε πάχος 5 εως και 20 εκατοστών περίπου. Κι όμως αυτό το πάχος της λεπίδας ήταν αρκετό να στεγανοποιήσει τέλεια την οροφή, τουλάχιστον για τρία τέσσερα χρόνια! Αν τύχαινε μονάχα και ήταν βαρύς ο χειμώνας, και έκανε κάποιες μεγάλες νεροποντές, μπορούσαν να παρασύρουν ένα μέρος της, οπότε έφερναν νέο χώμα και την αντικαθιστούσαν.

Ένα τέτοιο σπίτι χωρίς το ηλεκτρικό πεδίο του ηλεκτρικού ρεύματος, ήταν ένα απόλυτα φυσικό περιβάλλον, απολυτα ανακυκλώσιμο, και ας το υποτιμούμε εμείς σήμερα!

Το παλιό χαμηλοτάβανο σπίτι του παππού

Δεν ξεχάσαμε φυσικά εμείς οι παλαιότεροι, τα χαμηλοτάβανα σπίτια των παππούδων μας, που αν και λιτά και φτωχικά, εκεί περνάγαμε ατέλειωτες ώρες τα χειμωνιάτικα βράδια. Τα γέρικα αυτά πέτρινα σπίτια ασοβάντιστα απ’ έξω, και σοβαντισμένα με πηλό από μέσα, πολλές φορές ήταν και κύριες κατοικίες νοικοκύρηδων, απλά υπήρχε η νοοτροπία της εποχής που δίδασκε τους ανθρώπους:

«Σπίτι όσο χωρείς, και χωράφι όσο θωρείς!»
Ας μην έχεις δηλαδή μεγάλο σπίτι, φτάνει να διαθέτεις χωράφι μεγάλο, όσο φτάνει το μάτι σου! Αυτά τα απλοϊκά σπίτια, μπορούσαν να στεγάσουν την οικογένεια προφυλαγμένη όχι μονάχα από το νερό της βροχής, αλλά και από το κρύο και τον καυτό ήλιο του καλοκαιριού! Μπορούσαν να κρατήσουν και τη ζεστασιά της οικογένειας και την ελπίδα για ένα πιο όμορφο αύριο. Τα απλά αυτά σπίτια στέγαζαν και πολύτεκνες οικογένειες με δέκα παιδιά ή και παραπάνω, και αν και υπήρχαν λίγα τα αγαθά στο σπίτι, όμως υπήρχαν κανόνες, σεβασμός προς τους γονείς, προς τους δασκάλους, και γενικά στους μεγαλύτερους. Υπήρχαν λίγα αντικείμενα στο σπίτι, και κυρίως τα βασικά, η λάμπα πετρελαίου, ο λύχνος, όμως υπήρχε περισσότερο φως στην καρδιά τους από ότι σήμερα που έχουμε άπλετο φώς αλλά με πολύ σκοτάδι μέσα μας! Ο νους ήταν ο φωτεινός, και έτσι και το χαμόγελο του διπλανού σου. Σήμερα με την απομόνωση του ανθρώπου, ο κάθε ένας φοβάται να έρθει σε επικοινωνία με τον άλλο, και είναι και αδιάφοροι στα προβλήματα των άλλων! Την ίδια μέρα που ο ένας πενθεί το χαμό προσφιλούς του ανθρώπου, ο γείτονάς του κάνει γάμο και διασκεδάζει!

Το χωμάτινο σπίτι στη σημερινή εποχή, και τι είναι η η “φυσική δόμηση”

Η τεχνική κατασκευής των παλιών σπιτιών δεν έχει μεταφερθεί στις νεώτερες γενιές από τους παλιότερους, και έτσι πλέον έχει ξεχαστεί τελείως καθώς και αυτή η ίδια η ύπαρξη χωμάτινων σπιτιών! Κι όμως σήμερα υπάρχει πλέον μια σύγχρονη τεχνική κατασκευής τέτοιων σπιτιών, που λειτουργεί περισσότερο σαν ιδεολογία, και λέγεται «φυσική δόμηση».

Υπάρχουν στην Κρήτη ομάδες μηχανικών όπως είναι στα Χανιά η «πηλΟίκο» – Βιοκλιματική Αρχιτεκτονική, Οικολογική δόμηση. Παρόμοια ομάδα οικολογικής δόμησης έχουμε και στο Ηράκλειο η «Minoeco». Οι ομάδες αυτές δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη τη Κρήτη σε κατασκευές τέτοιων οικολογικών χωμάτινων σπιτιών επιχρίσματα κλπ. Οι ίδιες οι ομάδες κάνουν σεμινάρια, αλλά παρέχουν και συμβουλές σε όποιον ενδιαφέρεται να κατασκευάσει ένα τέτοιο σπίτι. Πάντως η Κρήτη αποχτά σιγά σιγά τέτοια σπίτια, και υπάρχει μάλιστα ένα στον Πρινιά, φτιαγμένο με αχυρόμπαλες! Ξεκινά και άλλο ένα στη Μεσαρά δίπλα στην Καλυβιανή λίγο πιο πάνω. Αν και το κόστος κατασκευής είναι το ίδιο με ένα κανονικό σπίτι, τα οφέλη όμως ενός τέτοιου σπιτιού είναι πολύ περισσότερα! Ένα σπίτι που αντί τούβλων ή τσιμεντόλιθων, είναι φτιαγμένο με βάση το χώμα το ξύλο και το άχυρο, τελειωμένο δεν είναι αντιληπτό από τι είναι φτιαγμένο, γιατί δεν ξεχωρίζει από τα άλλα!

Η τεχνική του όμως είναι δύσκολη, και χρειάζεται χρόνο και χρήμα, αλλά και σε ορισμένες εργασίες τον ειδικό μηχανικό αλλά και τους ειδικούς τεχνίτες. Όμως και το ξύλο κοστίζει διότι δεν υπάρχει σε αφθονία στην περιοχή μας.

Η βάση μονάχα και τα θεμέλια ενός τέτοιου σπιτιού παραμένει τσιμεντένια, και μετά στη συνέχεια θα μπει ο μαραγκός να φτιάξει τον σκελετό, όπου θα αφήσει ξύλιναπλαίσια όπου θα υπάρχουν πόρτες ή παράθυρα.

Μπορούν να γίνουν και δύο όροφοι αν υπάρχει η σχετική μελέτη εκ των προτέρων.

Σαν υλικό χτισίματος χρησιμοποιούνται μεγάλοι πλίθοι κατασκευασμένοι ή με ελαφρύ αχυροπηλό, ή ακόμα και σκέτες αχυρόμπαλες. Ποιο κατάλληλα άχυρα για τη περίπτωση είναι τα σταράχερα.

Το σκέτο χώμα δεν έχει τη μόνωση που χρειάζεται, για αυτό αναμειγνύεται με άχυρο και έτσι εκτός από αντοχή, έχει τον κατάλληλο συντελεστή μόνωσης. Τα κέρδη από ένα τέτοιο σπίτι είναι φυσικά πάρα πολλά! Εκτός του γεγονός που δεν περιέχει τίποτε τοξικό ούτε από τα χρώματα ούτε από τα φελιζόλ κλπ, καταργεί τελείως την θέρμανση και τα σώματα, διότι από μόνο του το σπίτι είναι ζεστό το χειμώνα και δροσερό το καλοκαίρι!

Οι σοβάδες μέσα και έξω είναι διαφορετικοί και πάντα δύο χέρια. Εσωτερικά το πρώτο χέρι γίνεται με χώμα και ψιλή νταμαρίσια άμμο, και το δεύτερο χέρι με χώμα και ψιλή χαλικωτή άμμο. Απ έξω το σοβάντισμα γίνεται με ασβεστοσοβά, δηλαδή με άμμο και ασβέστη. Στα πρώτα χέρια μπαίνει και λίγο ψιλοκομμένο άχυρο.

Σχετικά με τη βαφή των τοίχων, επ’ ουδενί δεν μπαίνουν πλαστικά χρώματα! Με τη χρήση πλαστκού χρώματος, φελιζόλ, τσιμέντων, βερνικιών με τις διάφορες κόλες και όλα τα χημικά, δεν επιτρέπουν όλα αυτά να αναπνέει το σπίτι. Με βάσει της κατασκευής του σπιτιού όμως με ξύλο χώμα και ασβέστη, το σπίτι αναπνέει φυσιολογικά, δηλαδή παίρνει αέρα και δίνει. Το χώμα τραβά την υγρασία το χειμώνα και τη δίνει το καλοκαίρι. Έτσι ρυθμίζεται μόνη της η υγρασία.

Σαν χρώματα επιτρέπονται τα ασβεστοχρώματα, δηλαδή ασβέστης με διάφορα φυσικά χρώματα, καθώς και αργιλοχρώματα, δηλαδή άργιλος με χρώματα. Με ο σπίτι τελειωμένο δημιουργείται καθαρό περιβάλλον κατάλληλο γα διαμονή. Από την άλλη ένα τέτοιο σπίτι ανακυκλώνεται πλήρως, και δεν δημιουργεί καν μπάζα! Για να μην υπάρξουν προβλήματα, εκ των προτέρων θα πρέπει να έχει μελετηθεί που θα μπει το κάθε πράγμα, όπως πόρτες παράθυρα, ακόμα και η τηλεόραση πλάσμα στον τοίχο, οι πίνακες, και γενικά όπου θα χρειαστεί έστω και ένα καρφί, θα πρέπει εκ των προτέρων να έχει υπολογιστεί να μπει ξύλο πριν σοβαντιστεί.

Φυσικά από ένα τέτοιο σπίτι δεν μπορούν να λείπουν και τα μειονεκτήματα, όπως το ότι εύκολα μπορούν να προκληθούν ζημιές στους τοίχους με τη μετακίνηση επίπλων κλπ, όμως είναι και εύκολα πάλι επισκευάσιμες. Τα υπόλοιπα ηλεκτρικά υδραυλικά και πλακάκια στο πάτωμα γίνονται κανονικά. Αν και έχει διακοπεί η γνώση της παλιάς τεχνικής από παλιές εποχές, σήμερα ωστόσο δραστηριοποιούνται πολλοί νέοι άνθρωποι, ειδικά στο εξωτερικό, φυσικά με μεθόδους πιο σύγχρονες και μελετημένες, και το κόστος το πολύ ανήκει περισσότερο στην εργασία που κοστίζει παρά στα ίδια τα υλικά.

Κείμενο φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Το σαλέπι και ο Σαλεπιτζής

Δημοσιεύτηκε

στις

Μπορεί να μην το έχουμε δοκιμάσει όλοι, αλλά έχουμε όμως ακούσει για το σαλέπι, ή να έχουμε δει σαλεπιτζήδες να γυρνάνε στις γειτονιές, με ένα μεγάλο μπρούντζινο κλειστό δοχείο στον ώμο, το λεγόμενο «σαμοβάρι»


Τους σαλεπιτζήδες τους έλεγαν και σερμπετάδες, γιατί το σαλέπι ήταν στην ουσία ένα σερμπέτ (γλυκό σιρόπι).
Βέβαια τείνουν να χαθούν όλοι αυτοί οι γραφικοί μικροπωλητές, όπως οι καραμπασάδες, οι στραγαλάδες, οι πλανόδιοι παγωτατζήδες, oι καρεκλάδες, και φυσικά οι σαλεπιτζήδες.

Αντίθετα με τους στραγαλάδες , οι σαλεπιτζήδες δούλευαν περισσότερο είτε τις πρώτες πρωινές ώρες, είτε τις πολύ βραδινές. Ο σαλεπιτζής διάλεγε το στέκι του, με βάση τις περιοχές που σύχναζαν ξενύχτηδες, ή εκείνοι που άρχιζαν τη δουλειά τους αξημέρωτα, όπως οικοδόμοι, εργάτες κλπ.
Στα σημεία όπου επέστρεφαν αργά εργαζόμενοι ή ξενύχτηδες, και οι φυσικά αναζητούσαν κάποιον σαλεπιτζή για απολαύσουν ένα ρόφημα που θα τους βοηθούσε να συνέλθουν από ένα ξενύχτι, ή να ζεσταθούν από την παγωνιά.

Το απλό σαλέπι

Εκείνο το σερμπέτι που πουλούσαν τον χειμώνα τα τελευταία χρόνια στην Κρήτη, ήταν το απλό σαλέπι, δηλαδή ένα μείγμα αλευριού από σουσάμι, κανέλα και γαρύφαλλα, και πρόσθεταν μέσα πετιμέζι και μέλι. Γυρίζανε οι σαλεπιτζήδες με το μπρούντζινο δοχείο στον ώμο, είτε το είχε σε καρότσι και το σέρβιραν ζεστό – ζεστό στον κόσμο.

Το σαλέπι όμως το γνήσιο δεν γινόταν από σουσάμι, αλλά από σκόνη από αποξηραμένους βολβούς διαφόρων ορχεοειδών. Η σκόνη βράζεται με ζάχαρη ή μέλι και αρωματίζεται με πιπερόριζα. Το ομώνυμο ποτό είναι θρεπτικό λόγω του αμύλου και της γόμας που περιέχει καθώς και θερμαντικό, λόγω της παχύρρευστης μορφής του.

Ο σαλεπιτζής δεν είχε σταθερό στέκι και γυρνούσε στις γειτονιές και πλατείες ανάλογα που θα βρει την κατάλληλη πελατεία. Κρατούσε στον ώμο το σαμοβάρι, και στο χέρι ένα καλαθάκι, με ποτηράκια και πρόσθετε κατά βούληση. Είχε βράσει ήδη από το σπίτι του το νερό με το σαλέπι, αλλά στη βάση του σαμοβάρι είχε αναμμένα κάρβουνα, ούτως ώστε να διατηρεί το σαλέπι ζεστό, έτοιμο να το σερβίρει στο ποτήρι!

Δίπλα από το σαμοβάρι, είχε το ειδικό τραπεζάκι, για να στηρίζει την ζάχαρη, την κανέλα και το δοχείο με το νερό, για να ξαναφτιάξει, αν του χρειαζόταν. Για το βράδυ, υπήρχε και μια λάμπα (θυέλλης), που φώτιζε τον χώρο. Στην πλάτη, είχε πάντα κρεμασμένο ένα ξύλο, σαν τόξο, για να κρεμάει το σαμοβάρι και τη υπόλοιπη πραμάτεια του. Το σαλέπι είναι βασικά ένα θερμαντικό ρόφημα, παρόμοιο με τα παλιά κρητικά βραστάρια, σπουδαίας διαιτολογικής και φαρμακευτικής αξίας. Το πουλούσαν ζεστό τον χειμώνα σαν τσάι για να ζεσταίνει τον οργανισμό, αλλά όμως πολλοί το πουλούσαν και καλοκαίρι όμως κρύο.

Μπορεί η δουλειά του σαλεπιτζή να είχε άνθιση τον Χειμώνα, από την άλλη όμως, οι σαλεπιτζήδες ή σερμπετάδες κατάφερναν και δούλευαν και το Καλοκαίρι! Εκείνο που πουλούσαν το Καλοκαίρι δεν ήταν το χειμωνιάτικο σαλέπι, αλλά ήταν ένα εντελώς διαφορετικό υγρό, δηλαδή ένα σιρόπι είτε από κανέλα είτε από βύσσινο, και το έριχναν σε ένα ποτήρι όπου είχαν ρίξει πρώτα χιόνι, ή τριμμένο πάγο!

Έτσι έδιναν στον κόσμο μια παγωμένη κανελάδα ή βυσσινάδα, μέσα σε ποτήρι με χιόνι.

Οι σερμπετάδες ή σαλεπιτζήδες, όπως και οι κανελάδες, πήγαιναν και εκείνοι στα βουνά όπου υπήρχε παγωμένο χιόνι, και με πριόνια το έκοβαν σε κολώνες. Κάθε παγοκολόνα την έβαζαν μέσα σε ένα άσπρο λινό σακί, και το σακί αυτό μέσα σε μεγαλύτερο σακί, και γύρω – γύρω έβαζαν άχυρα.

Τα άχυρα λειτουργούσαν σαν μονωτικό υλικό, και το χιόνι βαστούσε μέρες.

Όταν λοιπόν το καλοκαίρι πουλούσαν το σερμπέτι τους όπου υπήρχε κόσμος, είτε στα πανηγύρια, είτε στα παζάρια της αγοράς είτε γυρνώντας στα χωριά, είχαν μαζί τους τα διάφορα σιρόπια και χιόνι από πάγο. Έξιναν μια ποσότητα χιονιού με ένα μπρικάκι, την έβαζαν ανάλογα σε ποτήρι, ότι σιρόπι ήθελε κάποιος, πορτοκάλι, λεμόνι, βύσσινο ή σιρόπι κανέλας (κανελάδα).

Βέβαια δεν ήταν και λίγοι οι σαλεπιτζίδες που τις ώρες που δεν είχαν δουλειά πουλούσαν στραγάλια.

Τι λέει η μυθολογία μας

Στην αρχαιότητα γνώριζαν το σαλέπι, το οποίο γινόταν από τη ρίζα μιας άγριας ορχιδέας, αφού είχε αποξηρανθεί και κονιορτοποιηθεί.

Η ελληνική μυθολογία θέλει τον Όρχι γιο Σατύρου και Νύμφης, να μεταμορφώνεται χαριστικά σε ορχιδέα όταν προσέβαλε (ή σκότωσε) μια Βακχική Ιέρεια. Η εν λόγω ορχιδέα είναι διαδεδομένη ήδη από την αρχαιότητα και για του λόγου το αληθές η πρώτη αναφορά γίνεται από τον Θεόφραστο ο οποίος έδωσε την ονομασία στις ορχιδέες αυτές, λόγω του σχήμα τους, ενώ την αξία αυτών των ορχιδέων είχαν γνωρίσει περί πολλού ο Ασκληπιός, ο Ιπποκράτης και ο Γαληνός.

Ο Διοσκουρίδης μάλιστα αναφέρει ότι ο συμπαγής και ευτραφής κόνδυλος είναι ο αρρενογόνος, ενώ ο αδύναμος και καχεκτικός, ο θηλυγόνος. Στην Αρχαία Ρώμη επίσης παρασκεύαζαν ροφήματα και ποτά από τη ρίζα της ορχιδέας, τα οποία μάλιστα ονόμαζαν σατύρια ή πριάπισκα, με τη δεύτερη ονομασία να προέρχεται από τον Πρίαπο, θεό της γονιμότητας μαρτυρία των αφροδισιακών ιδιοτήτων που αποδίδονταν και από εκείνους στο φυτό αυτό.

 

Περισσότερα για το σαλέπι

Το γνήσιο σαλέπι όπως είπαμε γινόταν από σκόνη αλευριού, αλλά όχι από σουσάμι, αλλά από τους ξηρούς κονδύλους πολλών ειδών της οικογένειας των Ορχιδωδών. Το σαλέπι χρησιμοποιείται για την τόνωση των ασθενών κατά τη διάρκεια της ανάρρωσής τους. Μάλιστα η ορχιδέα από όπου παράγεται το σαλέπι, έχει σχήμα όρχεων. Αν καταφέρναμε πράγματι να ξεπατώσουμε ένα τέτοιο φυτό, τότε θα διαπιστώναμε ότι αντί για ρίζα φέρει δύο περίπου ισομεγέθεις κονδύλους, οι οποίοι μοιάζουν με όρχεις.
Το σαλέπι που προέρχεται με αποξήρανση και κονιορτοποίηση του βολβού του φυτού ορχιδέα, θεωρείται και αφροδισιακό ρόφημα. Αναμεμιγμένο με διάφορα άλλα βότανα, καθώς και κανέλα, μοσχοκάρυδο, γαρίφαλο και βανίλια, το κάνει ιδιαίτερα εύγευστο και αρεστό από τον κόσμο. Μπορεί κάποιος βέβαια να το πιεί και σαν υποκατάστατο του ελληνικού καφέ.

Επειδή το σαλέπι από τους βολβούς της ορχιδέας θεωρείται από την αρχαιότητα αφροδισιακό, για τον λόγο αυτό το φυτό αυτό ονομάστηκε και «αρσενικοβότανο», επειδή όταν ήταν εύρωστο, πίστευαν ότι χάριζε στις γυναίκες αρσενικά παιδιά!
Οι περισσότεροι σαλεπιτζήδες ήταν κυρίως Μικρασιάτες, και γυρνούσαν ντυμένοι στα ζεστά με λευκά ρούχα όπως οι παγωτατζήδες και με σκούφο.

 

Οι ευεργετικές ιδιότητες του σαλεπιού

Ένα ρόφημα από σαλέπι, εκτός της τόνωσης του οργανισμού μετά από επεμβάσεις, έχει και πολλές άλλες ευεργετικές ιδιότητες.

Εκτός του ότι σαν φάρμακο ζεσταίνει τον οργανισμό, δρα κατά της δυσεντερίας και του ξερόβηχα με φλογώσεις.

Είναι άριστο μαλακτικό κατά του βήχα και όλων των παθήσεων του θώρακα, αλλά και του στομάχου και των εντέρων.

Ανακουφίζει από τον έντονο βήχα, του άσθματος και του στομαχόπονου, δρα κατά της δυσεντερίας και του βήχα, ενώ τονώνει σημαντικά το ανοσοποιητικό σύστημα.

Είναι πλούσιο σε άμυλο και μπορεί να χαρίσει ενέργεια και πνευματική διαύγεια σε άτομα που την χρειάζονται, όπως οι μαθητές, οι ηλικιωμένοι, οι έγκυες γυναίκες και σε ασθενείς.

Περιέχει πολύτιμα μεταλλικά άλατα όπως φώσφορο και ασβέστιο.

Βοηθά εξασθενισμένους από αρρώστιες οργανισμούς να ανακάμψουν και να αναρρώσουν γρηγορότερα.

Περιέχει μια κολλώδη ουσία, την βασσαρίνη η οποία όταν βράσει με το νερό, μετατρέπεται σε κολλώδη πηχτή ουσία, μαλακτική, κατά του βήχα και των φλεγμάτων.

Το σαλέπι λόγω της κολλώδους φύσης του αλλά και των επουλωτικών συστατικών του, επιδρά στο στομάχι και το έντερο αναπλάθοντας τα τοιχώματα του πεπτικού συστήματος.

Έτσι λοιπόν, με ένα ρόφημα από σαλέπι, θα έχουμε και τις τονωτικές και αφροδισιακές του ικανότητες , παράλληλα με τις θεραπευτικές του ιδιότητες!

Όλα αυτά εντείνονται χάρη στην προσθήκη και των μυρωδικών όπως της κανέλας, του γαρύφαλλου, της πιπερόριζας, της βανίλιας, που τέλος μας παρέχουν ένα ρόφημα θερμαντικό, εύγεστο και παράλληλα χορταστικό, χωρίς πολλές θερμίδες.

 

Γιατί στην Κρήτη λέμε τη φράση: «Αυτός τα έκανε σαλεπιτζίδικα»?

Πολλοί από εμάς, έχουμε ακούσει στην Κρήτη τη φράση και την έχουμε κρατήσει στα αυτιά μας, «αυτός τα έκανε ούλα σαλεπιτζίδικα», ή «χιαλεπιζίδικα»!

Σαν Κρητικοί βέβαια ξέρουμε, πως θα πει, «τα έκανε άνω – κάτω», ή «τα άφησε ακατάστατα», με λίγα λόγια «τα έκανε ρημαδιό»! Προφανώς κατά την παρασκευή του σαλεπιού, γινόταν κάποια σχετική ακαταστασία στην κουζίνα λόγω των διαφόρων υλικών και συσκευών ! Φυσικά η εργασία ήταν πάντα υπεύθυνη δουλειά, και δεν σήκωνε προχειρότητα, επειδή και εδώ υπήρχε ο ανταγωνισμός όπως και στους καραμπασάδες. Ένας σαλεπιτζής να υπήρξε κάποτε, που να ήταν ακατάστατος στην Κρήτη, ήταν αρκετό προφανώς για να βγει η φράση, όπου και εξαπλώθηκε!
(

Και πάλι ευχαριστούμε τον κ Μαραγκάκη Μύρωνα για τις σχετικές πληροφορίες του)

Πληροφορίες: Μύρων Μαραγκάκης

Κείμενο: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Παγκόσμια γιορτή της μητέρας – Γιατί γιορτάζεται σήμερα

Δημοσιεύτηκε

στις

Η μητέρα είναι για όλους τους ανθρώπους η πιο κοντινή ύπαρξη, ο άνθρωπος που είναι πάντα εκεί να ακούσει να βοηθήσει να στηρίξει


Είναι ο άνθρωπος που δίνει τη ζωή και μεταδίδει την αγάπη. Για αυτό και η μέρα της γιορτής της έχει ιδιαίτερη σημασία για τους πάντες, μικρούς και μεγάλους!

Η δεύτερη Κυριακή του Μαΐου καθιερώθηκε ως η εθνική γιορτή της μητέρας αρχικά στις ΗΠΑ χάρη στην έμπνευση μιας γυναίκας από την Φιλαδέλφεια της Ana Jarvis

Οι αρχαίοι Έλληνες πρώτοι τιμούν τη μητέρα

Όμως τη μητέρα τιμούσαν πρώτοι οι αρχαία Έλληνες. Συγκεκριμένα, στη γιορτή της άνοιξης έστηναν τελετές για τη Γαία, τη μητέρα Γη, μητέρα όλων των θεών και των ανθρώπων. Αργότερα την αντικατέστησε συμβολικά η κόρη της Ρέα, σύζυγος του Κρόνου, μητέρα του Δία και θεά της γονιμότητας.

Αγγλία 1600

Μία νεότερη εκδοχή της γιορτής θεωρείται η  «Mothering Sunday», η οποία μας μεταφέρει στην Αγγλία του 1600. Κατά την διάρκεια αυτής της μέρας, οι υπηρέτες που έμεναν στα σπίτια των αφεντικών τους έπαιρναν μία μέρα άδεια για να επιστρέψουν στα σπίτια τους και να περάσουν την ημέρα με τις μητέρες τους.

ΗΠΑ 1900

Η δεύτερη Κυριακή του Μαΐου που καθιερώθηκε σαν εθνική γιορτή της μητέρας στις ΗΠΑ οφείλεται στην έμπνευση μιας γυναίκας από την Φιλαδέλφεια της Ana Jarvis. Η Ana Jarvis θέλοντας να τιμήσει τη μνήμη της μητέρας της ξεκίνησε το 1907 μια εκστρατεία για να καθιερωθεί μια επίσημη γιορτή της μητέρας.

Η Τζάρβις έχασε τη μητέρα της το 1905 και καθώς δεν είχε η ίδια παντρευτεί ή αποκτήσει παιδιά ένιωσε την ανάγκη να τιμήσει τη μνήμη της. Η εκστρατεία που έκανε για την καθιέρωση της γιορτής είχε μεγάλη απήχηση και στις 10 Μαΐου εκείνης της χρονιάς, εκατοντάδες οικογένειες συγκεντρώθηκαν στο Γκράφτον, τη γενέτειρα της Τζάνις σε μια εκκλησία που αργότερα μετονομάστηκε «Διεθνής Ναός της Μητέρας» καθώς και σε άλλες πόλεις για να υποστηρίξουν την κίνηση της.

Η προσπάθειά της είχε απήχηση και η γιορτή της μητέρας έγινε επίσημα εθνική γιορτή. Το 1914 ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Γούντροου Ουίλσον υπέγραψε προκήρυξη, σύμφωνα με την οποία η Ημέρα της Μητέρας καθιερωνόταν ως εθνική εορτή τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου.

Η γιορτή σήμερα και πάντα

Στη χώρα μας γιορτάστηκε για 1η φορά στις 2 Φεβρουαρίου του 1929, σε συνδυασμό με τη χριστιανική γιορτή της Υπαπαντής. Τελικά, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 60, η γιορτή μεταφέρθηκε από τις 2 Φεβρουαρίου στη 2η Κυριακή του Μαΐου.

Αν και πολλές χώρες έχουν δικές τους ημερομηνίες για τη γιορτή της μητέρας, η ημέρα αυτή έχει επικρατήσει διεθνώς.

Σύμφωνα με έρευνες εκτιμάται ότι η γιορτή της Μητέρας κατέχει τα τελευταία χρόνια μερίδιο 26% στο σύνολο των ετήσιων πωλήσεων λουλουδιών και φυτών που γίνονται κατά την διάρκεια των διάφορων γιορτών.

‘Οπως και να νιώθει ο καθένας να γιορτάσει την ημέρα, όλες οι μητέρες του κόσμου γιορτάζουν κι αξίζουν τις καλύτερες ευχές για το σπουδαίο έργο τους, τη μητρότητα!

entertv.gr

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Γιατί η Γιορτή της Μητέρας είναι διαφορετική σε κάθε χώρα;

Δημοσιεύτηκε

στις

Πολλοί ίσως δε γνωρίζουν πότε είναι η γιορτή της μητέρας και ίσως διερωτώνται αν έχει κάποια συγκεκριμένη ημερομηνία ή αλλάζει κάθε χρόνο;


Η γιορτή της μητέρας είναι μια μοντέρνα γιορτή η οποία είναι αφιερωμένη φυσικά σε όλες τις μητέρες, στη μητρότητα, στους μητρικούς δεσμούς και στην επιρροή των μητέρων στη κοινωνία συνολικά. Αντίστοιχα, εξάλλου, υπάρχει και η γιορτή του πατέρα για τους πατεράδες όλου του κόσμου.

Κατά μία άποψη η γιορτή της μητέρας σχετίζεται με τη γιορτή της Κυβέλης, μητέρας θεών και ανθρώπων στην αρχαία Ελλάδα ή με τα αντίστοιχα Ιλάρια στην αρχαία Ρώμη αν και οι γιορτές αυτές δεν ήταν αφιερωμένες στην μητρότητα αυτή καθεαυτή.

Κατά μία άλλη άποψη, η πρώτη γιορτή της μητέρας ήταν αφιερωμένη στη θεά Ρέα, μητέρα του Δία και του Ποσειδώνα.

Στην πραγματικότητα, ο εορτασμός της μέρας αυτής, με την μορφή που έχει σήμερα ξεκίνησε από τις ΗΠΑ στις αρχές του 20ου αιώνα.

Εμπνευστής της γιορτής φέρεται να είναι η Anna Marie Jarvis η οποία μετά τον θάνατο της μητέρας της το 1905 προσπάθησε να καθιερώσει τη γιορτή της μητέρας προς τιμήν της δικής της μητέρας.

Επανέφερε το θέμα το 1908 στο μνημόσυνο για τα τρία χρόνια από τον θάνατο της μητέρας της με το σλόγκαν ήταν ότι “πρέπει να τιμούμε αυτήν που έχει κάνει τα περισσότερα πράγματα για εμάς”.

Τελικά δυο χρόνια αργότερα η πολιτεία της Βιρτζίνια από όπου καταγόταν η Anna Jarvis αναγνώρισε την ημέρα ως επίσημη γιορτή και ακολούθησαν και άλλες πολιτείες

Πότε είναι η γιορτή της μητέρας

Πότε πέφτει όμως η γιορτή της μητέρας κάθε χρόνο; Η ημερομηνία αλλάζει από χώρα σε χώρα. Στην συντριπτική πλειοψηφία γιορτάζεται μέσα στον μήνα Μάιο με εξαίρεση τις χώρες του νοτίου ημισφαιρίου που την γιορτάζουν κατά τους δικούς μας χειμερινούς μήνες.

Στην Ελλάδα και στην Κύπρο, όπως και στις περισσότερες χώρες η ημέρα της μητέρας είναι κινητή και γιορτάζεται πάντα τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου.

Σε κάποιες άλλες γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή του Μάη ή στο τέλος Μαΐου.

Γαλλία

Το 1950 ένας νόμος στην Γαλλία, καθιέρωση την τέταρτη Κυριακή του Μαΐου ως την «γιορτή της μητέρας». Οι Γάλλοι, γιορτάζουν την γυναίκα που τους έφερε στη ζωή, με κάρτες, δώρα, λουλούδια και οικογενειακά γεύματα.

Κίνα

Αν και καθιερώθηκε σχετικά πρόσφατα στην Κίνα, γιορτάζεται την δεύτερη Κυριακή του Μαΐου με δώρα και εκδηλώσεις.

Μεγάλη Βρετανία

Από τον 16ο αιώνα, οι Άγγλοι είχαν καθιερώσει την τέταρτη Κυριακή της Σαρακοστής ως την ημέρα που είναι αφιερωμένη στην μητέρα και οι οικογένειες ενώνονται και πηγαίνουν στην εκκλησία. Κατά τον 20ο αιώνα, η ημέρα αυτή, αν και διατήρησε την παράδοση που θέλει τις οικογένειες να μαζεύονται στο σπίτι, είχε και μία πιο σύγχρονη νότα, με τα παιδιά να χαρίζουν ευχαριστήριες κάρτες στις μητέρες τους. Έτσι συνήθως η ημέρα της Μητέρας στην Βρετανία είναι μέσα στον Μάρτιο.

Μεξικό

Στο Μεξικό η Ημέρα της Μητέρας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Για την ακρίβεια, η 10η Μαΐου, ανεξάρτητα με το τι μέρα πέφτει είναι η μέρα όπου τα εστιατόρια είναι πιο γεμάτα από ποτέ. Τα λουλούδια είναι πάντα ένα καλό δώρο, και τους εορτασμούς συμπληρώνει μουσική και το φαγητό.

Ινδία

Μπορεί η ημέρα εκείνη να είναι σχετικά πρόσφατο έθιμο στην Ινδία, αλλά κάθε δεύτερη Κυριακή του Μαΐου τα παιδιά δείχνουν την αγάπη τους στη μητέρα τους προσφέροντας λουλούδια, δώρα και ευχαριστήριες κάρτες.

Ιαπωνία

Η Ιαπωνία είχε αρχικά ταυτίσει την Ημέρα της Μητέρας (Haha no Hi, όπως την λένε) με τα γενέθλια της Αυτοκράτειρας Koujun, αλλά τελικά μεταφέρθηκε την δεύτερη Κυριακή του Μαΐου, όπου τα παιδιά συνηθίζουν να προσφέρουν λουλούδια στη μητέρα τους.

Ρωσία

Στην Πρώην Σοβιετική Ένωση γιόρταζαν τις μητέρες στις 8 Μαρτίου, αλλά από το 1998 και μετά γιορτάζεται την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου. Βέβαια, πολλοί είναι εκείνοι που επιλέγουν να δώσουν τα δώρα στη μητέρα τους τον Μάρτιο.

Αίγυπτος

Στην Αίγυπτο, αλλά και σε πολλές άλλες αραβικές χώρες, η Ημέρα της Μητέρας γιορτάζεται στις 21 Μαρτίου, την πρώτη μέρα της Άνοιξης. Εκείνη την ημέρα, αν και δεν είναι επίσημα εθνική εορτή, συνηθίζουν να δίνουν δώρα.

Ταϊλάνδη

Στην Ταϊλάνδη η Ημέρα της Μητέρας γιορτάζεται στις 12 Αυγούστου, που είναι και τα γενέθλια της Βασίλισσας Sirikit. Εκείνη την ημέρα γίνονται παρελάσεις και πολλές εορταστικές εκδηλώσεις.

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Facebook

Δημοφιλη