Connect with us

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Η Κερά Βελουλιανή στη Γαλιά

Δημοσιεύτηκε

στις

Δυτικά του χωριού Γαλιά σε κοντινή απόσταση βρίσκεται το ξωκλήσι, τ’ Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου


Το σημερινό τοπωνύμιο της περιοχής είναι, στου Βελούδι.

Σε αυτό εδώ ακριβώς το μέρος ήκμασε στα βάθη των αιώνων ένα μοναστήρι με το όνομα: ‘’Η Κερά η Βελουλιανή’’.

Η Κερά η Βελουλιανή υπαγόταν διοικητικά στην Ιερά μονή του Αγίου Φανουρίου του Βαλσαμονέρου, που εβρίσκετο νότια των Βοριζών.

Σώζεται η απογραφή που συντάχθηκε την πρώτη Μαϊου του 1644, όσον αφορά τη Κερά τη Βελουλιανή.

Ήταν η εποχή που ανέλαβε τη διοίκηση της Μονής του Βαλσαμονέρου ο ιερομόναχος Ιερεμίας Κορνάρος, μετά το θάνατο του ηγουμένου της Γαβριήλ Παπαδοπούλου.

Μετέβη λοιπόν ο ιερομόναχος Ιερεμίας Κορνάρος μαζί με τον νοτάριο Γεώργιο Καλαμαρά στου Βελούλι, όπου συντάχτηκε η απογραφή που σας παραθέτω.

”Ις το μετοχι ονομαζομενον ι καιρα ι Βελουλιανι – στιν εκλισιαν μεσα εβρικαμε τα κατοθεν:

– Ενα ποτιριον και ενα δισκαριον στανενια.
– Ενα λαβιδι αργιρο και ενας αστερισκος αργιρος.
Ποτιροκαλιμα και αερας.
Ενα σταυρο ξιλινο απου το Αγιο Ορος.
Ενα πετραχιλι παγονατζο, βελουδι, με διο κομπια αργιρα.
Ενα Εβανγγελιο σταμπαδο, και εχι το ο προτοπαπας του Καστελιου.
Ενα Πεντικοσταρι σταμπαδο
Ενας Αποστολος κοντιλογραφος.
Μια μποδια σπουρδινι.
Ενα Ρολογιον και ενα Ψαλτιρι παλιο.
Ενα Γεροντικο παλιο.
Ενα θιμιατο παλιο.
Μια ικονα τζι Παναγιας ι Κιμισι.
Μια Λιτουργια σταμπαδα.

Στα καιλια μεσα:

Διο κασελες παλιες.
Ενα σκαμνι μεγαλο και μικρα σκαμνια διο.
Διο πινακοτες, διο κοφινια το βουγιο.
Μελισοκοφινα τεσερα, μελισες κορμια δεκανια.
Κοφινιδες μεγαλες διο, ενα πιθαρι και μια τζιβιδα.
Ενα σκαπετι, ενα φτιαρι, διο κατζουνες, διο ινια.
Διο αλετρια, διο ζιγους με τα λουρα τος.
Μια τραπεζο, ενα τζικαλι πετρινο, μια κουταλα, ενα πιθαρι.
Ενα σιμαντιρι σιδερο, μια καρτα, εξι βοδια, το ενα θιλικο και το αλο αμεροτο.
Πιατα ενια, απλαδενες τεσερις, ενα κοσκινο, ενα βολιστρι, ενα λιχνο κρεμαστο.

Το ανωθεν ινβενταριο εδιαβασα του ανωθεν πανωσιοτατου ηγουμενου και επαρακαλεσε τζι κατοθεν μαρτιρους: ιγου ο ευλαβεστατος αφεντις παπα-Διμιτρις Ζεπος ποτε αφεντι παπα-Γεοργιου και ο ευγενης αφεντις Φραντζεσκος Φλοριανως ποτε αφεντι Καρλο απου τι Χορα και επαρακαλεθικε εις το ανωθεν μοναστιρι του Βαρσαμονερου”.

Να σημειώσουμε επιπλέον ότι σύμφωνα με την καταγραφή του 1644 από τον ηγούμενο Ιερεμία Κορνάρο, της βιβλιοθήκης της μονής του Βαλσαμονέρου, στους 143 τόμους που καταγράφηκαν, οι επτά ανήκαν στο μετόχι της Κεράς της Βελουλιανής.

Το μοναστήρι της Κεράς της Βελουλιανής φαίνεται να ισοπεδώνεται από τους Τουρκοαιγύπτιους κατακτητές μετά το 1824, αν λάβουμε υπόψιν την Αιγυπτιακή απογραφή του 1834 κατά την οποία δεν κατοικείται από καμία χριστιανική οικογένεια το χωριό Γαλιά, εν αντιθέσει με όλες τις άλλες σωζόμενες απογραφές.

Πριν από 80 περίπου χρόνια, ο Μύρων Εμμ. Δαμιανάκης από το χωρίο Γαλία, χτίζει νέα εκκλησία στα θεμέλια της παλιάς την οποία ονομάζει, Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, χωρίς να γνωρίζει το όνομα της εκκλησίας που προϋπήρχε.

Η Φωτογραφία αυτής της εκκλησίας, συνοδεύει το συγκεκριμένο άρθρο.

Τα εγκαίνια της νέας αυτής εκκλησίας έγιναν, τη 1 Ιανουαρίου του έτους 1935.

Τα χωράφια του μοναστηριού είχαν αποδοθεί στους εφέδρους πολεμιστές του χωριού Γαλιά τη Δεκαετία του 1950 έναντι συμβολικού τιμήματος προς την εκκλησία.

Μέχρι την δεκαετία του 1960 υπήρχαν ίχνη από ερειπωμένα κελιά, που και ο γράφων τα θυμάται πολύ καλά, ενώ τώρα δεν υπάρχουν λόγω της απομάκρυνσης των πετρών.

Μετά από πολύωρη διαλογική και διεξοδική συζήτηση με το συγχωριανό μας – Μοιριανό, πάτερ Γαβριήλ, πήραμε από κοινού την απόφαση να ορίσουμε συνάντηση με τον Σεβασμιότατο Γορτύνης και Αρκαδίας και να του παραθέσουμε τις σκέψεις, προβληματισμούς, στοιχεία και απόψεις που διαθέτουμε, όσον αφορά τη κερά τη Βελουλιανή.

Η συνέχεια στο τραγούδι που ακολουθεί και το οποίο έχει συμπεριληφθεί στην ποιητική ανθολογία, τόμος β’, του Συλλόγου Συγγραφέων – Λογοτεχνών Ηρακλείου, Κρητών Λόγος.

Η Κερά η Βελουλιανή
————————
Αφουκραστείτε να σας πω
δυο λόγια σαν τραγούδι,
για μια παλιά μας εκκλησιά
που ήταν στο Βελούδι.

Η εκκλησιά του Πρόδρομου
είναι στη μέση μέση,
εκειά ‘ταν όμως και παλιά
τση Παναγιάς η θέση.

Παλιά χαρτιά ‘χουνε βρεθεί,
απού το μαρτυρούνε,
τση Παναγιάς Βελουλιανής
το σπίτι για να βρούμε.

Τα χίλια εξακόσια σαραντατέσσερα
απογραφή αφήκαν
και γράψαν οι καλόγεροι
ο,τι είχαν και δεν είχαν.

Είχανε Ευαγγέλιο,
που ήτανε σταμπάδο,
του Καστελλιού πρωτόπαππας
το πήρενε στον κάμπο.

Μα δεν το καλοφύλαξε,
δεν έκανε τον κόπο
και χάθηκε, όπως χάνονται,
όλα σ’ αυτό τον τόπο.

Είχανε και της Παναγιάς
την Κοίμηση εικόνα,
όμως κι αυτή εχάθηκε
σ’ εκείνο τον αιώνα.

Απ’ το Θεό κι ας έχουμε
φώτιση να τη βρούμε
και εκκλησιά να χτίσουμε
και να τη λειτουργούμε.

Πολλά ΄ταν τα κειμήλια,
απού ‘χε το ξωκκλήσι,
μα χάθηκαν στο πέρασμα
π’ ο χρόνος έχει αφήσει.

Στον τόπο που ν’ η εκκλησιά
μονή αντρών υπήρχε
και εις το Βαλσαμόνερο
ο,τι είχανε ανήκε.

Ήτανε όμως πεδινά
κι οι τούρκοι τα γκρεμίσαν
κι όρθιο εις τον τόπο αυτό
τίποτα δεν αφήκαν.

Ο Δαμιανάκης Μύρωνας
με των χεριών τον κόπο,
ήχτισε άγια εκκλησά
σε κείνονα τον τόπο.

Τον Άι Γιάννη ήχτισε,
μεγάλη χάριν έχει
κι Παναγιά Παρθένα μας
πέρα και πόδε τρέχει.

Είπε κι ο πάτερ Γαβριήλ
να μας ε-βοηθήσει,
η εκκλησιά για να χτιστεί,
να ξαναλειτουργήσει.

Να χτίσει τον περίγυρο,
να κάμει τον ξενώνα,
να χτίσει το ηγουμενικό,
που ‘χει μεγάλο αγώνα.

Τη συνδρομή μας ολωνώ
έλεγε ότι θέλει,
ούλοι να βοηθήσουνε,
ως το μικιό κοπέλι.

Μα θέλει και τη συνδρομή
απ’ το Μητροπολίτη,
να σάξουμε γερά-γερά
της Παναγιάς το σπίτι.

Να χαιρομέσταν ούλοι μας
την εκκλησιά ετούτη
κι η Παναγιά να δίδει υγειά
κι’ ούλης της γης τα πλούτη.

Κι ο Πρόδρομος για συντροφιά
την Παναγιά θα ν’ έχει,
για να μην είναι μοναχός
σε κείνη δα τη θέση.

Και ο Γαβριήλ στον τόπο του
θά ‘ρθει για να μονάσει
κι’ όποιος ακόμα θα ‘θελε
μια μέρα για ν’ αγιάσει.

Σύνταξη κειμένου, αρχειακό υλικό, τραγούδι: ΦΑΝΟΥΡΙΟΣ ΖΑΧΑΡΙΟΥΔΑΚΗΣ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Ξεφυλλίζοντας ένα παλιό Ντόμινο!

Δημοσιεύτηκε

στις

Aν και κάποτε όλοι εμείς οι παλιοί διαβάζαμε όλα τα περιοδικά της εποχής, Ρομάντζο, Βεντέτα, Οικογενειακός Θησαυρός, Φαντάζιο κλπ, σίγουρα δεν ξεχνάγαμε να αγοράζουμε και το αγαπημένο μας μηνιαίο περιοδικό Ντομινό!


Και το λέω αυτό με σιγουριά, γιατί όλοι εμείς της εποχής, θυμόμαστε την κα Ρενέ και Μπαζίλιο.

Θυμόμαστε τη στήλη «Θέλεις να γίνεις στιχουργός», που εγώ μάλιστα τους είχα στείλει και αρκετούς δικούς μου στίχους, τους οποίους και δημοσίευε!

Θυμόμαστε τις ρομαντικές ιστορίες αγάπης και τα εικονογραφημένα μυθιστορήματα. Θυμόμαστε τη στήλη «Το πρώτο καρδιοχτύπι» με τα άγνωστα ταμπού του έρωτα, και τη στήλη «Η θεία Μάρθα συμβουλεύει»! Βέβαια όλοι διαβάσαμε τις κρυφές ιστορίες ερωτευμένων κοριτσιών με τα ιδιαίτερα ψευδώνυμα τους στη στήλη «Εσύ και εγώ», που έδινε συμβουλές η αξέχαστη κα Κλάρα στην «Δυστυχισμένη Νησιώτισσα», στην «29χρονη ερωτευμένη».

Στην «ΔΙΔΥΜΗ ΖΥΓΌΣ – Δεν ξέρω τι να κάνω», στην «Μια μικρή ερωτευμένη», στην «ΗELP ME No 16», Στην «ΛΑ +Ν = LOVE», Kαι επίσης στην «KAΡΔΙΑ ΡΑΓΙΣΜΈΝΗ ΓΙΑ ΆΝΤΑ»!
Θα δούμε «το ωροσκόπιο» μας καθώς και το ειδικό ωροσκόπιο για παιδιά!,

Φυσικά διαβάζαμε τότε ανελλιπώς και τις «συμβουλές για το γάμο», για να ήμαστε σωστά καταρτισμένοι όταν θα παντρευόμαστε!

Συμβουλές για το νοικοκυριό στην στήλη «Εμείς και οι άλλοι».

Συμβουλές για τα πλεχτά και επίσης βλέπαμε ηθοποιούς και τραγουδιστές όπως τον Γιάννη Πάριο στο ξεκίνημα τους, πολλά ανέκδοτα και γελοιογραφίες, και παρακαλώ δέστε και τις φωτογραφίες, ξεφυλλίζοντας και εσείς το περιοδικό Ντομινό!

Κείμενο – Φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Τα παλιά μας στυλό

Δημοσιεύτηκε

στις

Ήταν περίπου τη δεκαετία του 70, τότε που αγοράζαμε τα νέα προηγμένα στυλό, που είχαν τρία χρώματα, μπλε μαύρο πράσινο και κόκκινο!


Ήταν ένα στυλό που έπιασε στην αγορά, γιατί δεν ήταν ανάγκη να αγοράσεις τέσσερα στυλό, αφού με ένα έκανες την ίδια δουλειά!

Στο πλάι, το στυλό αυτό είχε τέσσερις εγκοπές με συρόμενα κουμπάκια, και έσυρες το χρώμα που ήθελες να γράψεις, και κατέβαινε το αντίστοιχο σωληνάριο κάτω,
αν ήθελες άλλο χρώμα, έσυρες προς τα πάνω το ήδη κατεβασμένο, και κατέβαζες άλλο κοκ.

Ήταν στυλό τσέπης με το σχετικό κλιψ για να στερεώνεται στο πουκάμισο, και φυσικά μεταλλικός, με δυνατότητα να μπαίνει μέσα στο σωληνάριο και να μην λερώνει.

Το βρήκαμε που διασώθηκε μετά από τόσα χρόνια, και σκεφτήκαμε πως σε πολλούς από σας θα σας φέρει αναμνήσεις!

Φώτο: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Άγιος Φανούριος: Ιερά Μονή Βαλσαμόνερου στα Βορίζα

Δημοσιεύτηκε

στις

ΑΓΙΟΣ ΦΑΝΟΥΡΙΟΣ: 27 Αυγούστου εορτάζει η Μονή Βαλσαμονέρου στο Δήμο Φαιστού στο δημοτικό διαμέρισμα Βοριζίων


Οι προσκυνητές ανηφορίζουν και φέτος στα ιστορικά και πολύπαθα Βορίζα για να προσευχηθούν στην Μονή του Βαλσαμονέρου. Η Μονή οικοδομήθηκε σταδιακά. Αρχικά κτίστηκε το βόρειο κλίτος της Παναγίας, που είναι και το παλαιότερο της Μονής, καθώς σώζονται χαράγματα του 1332μ.Χ και φέρει και τοιχογραφίες του 14 αιώνα. Έπειτα κτίστηκε το κλίτος του Αγ. Ιωάννη του Προδρόμου το οποίο φτιάχτηκε περίπου το 1400 και τέλος το εγκάρσιο κλίτος που άλλοτε λεγόταν της Παναγίας και άλλοτε του Αγ. Φανουρίου.

Το  κλίτος  του Αγίου  Φανουρίου  κατασκευάστηκε  γύρω  στο  1426. Ο  ηγούμενος  Ιωνάς Παλαμάς  λόγω  της  οικονομικής  του  δραστηριότητας  πρόσθεσε  το  εγκάρσιο  κλίτος  για την λατρεία  του  νεοφανούς  Αγίου  που  πραγματοποιήθηκε  το  1423  κατά  την  κτητορική  του  επιγραφή  στη  δυτική  θύρα.

Ο  νεοφανής  Άγιος  από  το  νησί  της Ρόδου  είναι  ένας  νεαρός  στρατιωτικός  και  δρακοντοκτόνος Άγιος.

Η  διάδοση  του  Αγίου  στην Κρήτη  συνδέεται  με  το  γνωστό  θαύμα  του, με  την  διάσωση  των  Κρητικών  ιερέων  από  την  θαλασσοταραχή  κατά  την  επιστροφή  τους στην  Κρήτη  από  την  Ρόδο.

Η  εικονογράφηση  του  Συναξαρίου  του  Αγίου  στο  νέο  πρόσθετο εγκάρσιο  κλίτος   που  φιλοτέχνησε  για  την  ίδια  Μονή  ο  ζωγράφος  Άγγελος  πιθανόν  το  1431  αποτελούν  τις  μοναδικές  γνωστές  παραστάσεις  της   ζωής  του  Αγίου  στην  Κρητική  Ζωγραφική.

Οι εικόνες

Οι πιο αντιπροσωπευτικές εικόνες της Μονής είναι οι ακόλουθες: 1) Ο Άγιος Φανούριος ‘Ενθρονος, 2) Ο Άγιος Φανούριος σε διάφορες σκηνές του βίου του 3) Χριστός η Άμπελος. Οι περισσότερες του δέκατου πέμπτου αιώνα από την χείρα του Αγγέλου.

Ο Άγιος φαίνεται ότι μαρτύρησε σε μικρή ηλικία εφόσον τόσο στην εικόνα όσο και στις παραστάσεις των μαρτυρίων, παρουσιάζεται νεαρός Άγιος. Πρέπει να έζησε και να μαρτύρησε στον δεύτερο με τρίτο αιώνα μ.Χ όταν οι διωγμοί των χριστιανών ήταν ανελέητοι.

Ο Άγιος Φανούριος φανερώνει ότι πραγματικά έχει ανάγκη ο καθένας μας και γι αυτό και οι φανουρόπιτες που τάζουν οι πιστοί είναι σε αφθονία…

Πνευματικό Κέντρο

Η Μονή Βαρσαμονέρου κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας 1190-1669 διατέλεσε ένα σημαντικό πνευματικό κέντρο, κέντρο αντιγραφέων, κέντρο της Κρητικής Σχολής Αγιογραφίας αφού αυτό αποκαλύπτει ο πλούσιος τοιχογραφικός της διάκοσμος.

Στη σχολή αυτή της κρητικής τέχνης και ξυλογλυπτικής δίδαξε και ο αγιογράφος Δαμασκηνός ο οποίος είχε μαθητή στη σχολή αυτή τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο και έπειτα αναχώρησε για την Ιταλία. Την περίοδο εκείνη φοιτούσαν ιταλοί μαθητές από το Βρηντήσιο της Ιταλίας και παρακολουθούσαν μαθήματα αγιογραφίας και ξυλογλυπτικής.

Η διπλανή μονή του Αγίου Αντωνίου φιλοξενούσε τότε πολλούς φοιτητές αφού διέθετε πολλούς ξενώνες. Αργότερα ο Άγιος Αντώνιος μετονομάστηκε σε Μονή Βροντησίου από το Βρηντήσιο. Στη Μονή επίσης διατηρούνταν σχολείο και βιβλικό εργαστήριο καθώς και βιβλιοθήκη.

Συγκεκριμένα, στην αλληλογραφία του Επισκόπου Κυθήρων Μάξιμο Μαργουνιο με τον Ηγούμενο της Μονής μητροπολίτη Γρηγορόπουλο μας δίνει πληροφορίες για το σχολείο. Στη δεύτερη επιστολή του το 1601 υπάρχει η παρότρυνση του επισκόπου Κυθήρων να ιδρυθεί σχολείο για τους φτωχούς νέους της περιοχής Ι. Μαυρομάτης υποστηρίζει ότι το σχολείο λειτούργησε και αυτό φαίνεται από το ψαλτήρι αλλά και από τα άλλα βιβλία που υπήρχαν στη Μονή σε περισσότερα από ένα αντίτυπα. Το ψαλτήρι ήταν ένα από τα βυζαντινά αναγνώσματα.

Άγιος Φανούριος: – Εορτή 27 Αυγούστου

Βιβλιοθήκη

Με την πνευματική συνεισφορά της Μονής συνδέεται και η πλούσια βιβλιοθήκη που διέθετε στην οποία δεν υπήρχαν μόνο θεολογικά και λειτουργικά βιβλία αλλά οι καλόγεροι είχαν στη διάθεση τους βιβλία χειρόγραφα σχετικά με αρχαίους συγγραφείς και φιλοσόφους όπως ο Αισχίνης, ο Ξενοφών,ο Πλούταρχος και ο Αρριανός.

Το 1644 ο νέος ηγούμενος της Μονής Ιερεμίας Κορνάρος κάλεσε τον νοτάριο Γεώργιο Καλαμαρά και κατέγραψε όλη την κινητή περιουσία της Μονής ανάμεσα σε αυτά και πολλά βιβλία. Η βιβλιοθήκη περιείχε 143 τόμους μαζί με τις βιβλιοθήκες των μετοχιών Αγίας Παρασκευής και Κεράς Βελουλιανής.

Τα 33 από αυτά ήταν σταμπαδά, έντυπα δηλαδή ενώ τα 55 ήταν χειρόγραφα και τα 118 ήταν γραμμένα σε περγαμηνή. Ένας αληθινός πλούτος.

Η καταστροφή

Η Τουρκική κατάκτηση της Κρήτης το 1669 έφερε και την καταστροφή της λαμπρής αυτής περιόδου της Μονής. Η μονή αντιμετώπισε πολλές δυσκολίες αφού ήταν μικρή και ασθενής στο να αντιμετωπίσει την νέα κατάσταση που είχε διαμορφωθεί.

Συχνά οι Τούρκοι ζητούσαν μεγάλα χρηματικά ποσά υποσχόμενοι προστασία και συχνά έριχναν στις φυλακές τους τραγικούς ηγουμένους των κρητικών μοναστηριών όταν αδυνατούσαν να πληρώσουν τα υπέρογκα χρηματικά ποσά που τους ζητούσαν.

Κάποτε η Μονή ήταν κέντρο γραμμάτων και τεχνών και είχε προσφέρει μεγάλες εθνικές υπηρεσίες και ενισχύσεις αφενός γιατί είχε οικονομική ευμάρεια και αφετέρου για την εξαίρετη θέση της αφού υπήρξε καταφύγιο καπεταναίων στην τουρκοκρατία και το στρατηγείο του αρχηγού του Κόρακα.

Όμως σήμερα η Μονή υποφέρει απογυμνωμένη από τις περιουσίες και από την έλλειψη εργατικών χεριών, η εκκλησία ζημιώθηκε χάνοντας ένα μεγάλο κομμάτι θρησκευτικού πολιτισμού και καλλιτεχνικής τεχνοτροπίας… Μόνο ο αναστηλωμένος τριτόκλιτος ναός παρέμεινε όρθιος για να μας θυμίζει ορισμένα σημεία που και αυτά αλλοιώνονται μέσα στο χρόνο…

ekklisiaonline.gr

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Facebook

Δημοφιλη