Connect with us

ΘΕΜΑΤΑ

Οι Κρητικοί μιλούν με μαντινάδες

Δημοσιεύτηκε

στις

Ότι και να ‘χει ο Κρητικός με λόγια δεν το λέει, με μαντινάδες χαίρεται, με μαντινάδες κλαίει!


Οι Μαντινάδες είναι η πιο συνηθισμένη μορφή λαϊκού τραγουδιού και αποτελούν ποιητικό είδος διαδεδομένο σε ολόκληρη την Κρήτη.  Η Κρητική μαντινάδα είναι δίστιχο με δεκαπεντασύλλαβους και ομοιοκατάληκτους στίχους στην διάλεκτο της Κρήτης. Κάθε μαντινάδα έχει αυτοτελές νόημα παρά την περιορισμένη έκταση της. Υπάρχουν ωστόσο και οι μαντινάδες που λέγονται σε απάντηση άλλης μαντινάδας. Στην περίπτωση αυτή η μια συμπληρώνει την άλλη και δεν ισχύει ο κανόνας του αυτοτελούς νοήματος.Η μαντινάδα είναι ο ξεχωριστός τρόπος με τον οποίο  οι νέοι, οι γέροι και τα παιδιά της Κρήτης έχουν τη δυνατότητα να εκφράζουν κάθε στιγμή  τη πληθώρα και τη διαφορετικότητα των συναισθημάτων  τους, τον πόνο, τη χαρά, την προσμονή, τη λαχτάρα, τον έρωτα, τον θυμό, την εκδίκηση, τη νοσταλγία. Εχουν ειπωθεί και συνεχίζουν να λέγονται χιλιάδες μαντινάδες για κάθε εκδήλωση της ανθρώπινης ζωής. Οι περισσότερες αφορούν την αγάπη και τον έρωτα αλλά δεν λείπουν οι σατυρικές, της ξενιτιάς, διδακτικές, πειρακτικές, του αρραβώνα και του γάμου, για θέματα της καθημερινότητας και φυσικά για τον θάνατο και την απώλεια αγαπημένων προσώπων.

Οι μαντινάδες λέγονται σε γλέντια με τη συνοδεία της λύρας, ή χωρίς όργανα σε παρέες, στο καφενείο, σε καθημερινές συζητήσεις. Οι περισσότερες σπάνια γράφονται σε κάποιο τετράδιο, και ακόμα λιγότερες τυπώνονται σε κάποιο βιβλίο. Πολλές λέγονται και ξεχνιούνται, αλλά οι καλύτερες αποστηθίζονται και περνούν από στόμα σε στόμα.

Μαντινάδες, η προέλευση τους

Οι μαντινάδες εμφανίστηκαν στην Κρήτη, σύμφωνα με τους ιστορικούς, κατά τον 15ο αιώνα, την περίοδο της Ενετοκρατίας. Οι Κρητικοί επηρεάστηκαν από τους Ενετούς ποιητές και την ευρωπαϊκή ποίηση και άρχισαν να χρησιμοποιούν την ομοιοκαταληξία, κάτι που δεν συνέβαινε μέχρι τότε. Καθοριστική φαίνεται να ήταν η επίδραση του Ερωτόκριτου στην επινόηση και την εξέλιξη της μαντινάδας. Πως άλλωστε να μην επηρεάσει τους ανθρώπους της Κρήτης, το ερωτικό ποίημα του Βιτσέντζου Κορνάρου με τους 10.000 στίχους του, που από τη στιγμή της δημιουργίας του (1590 μ.Χ) απαγγέλλονται και τραγουδιούνται διαρκώς αποσπάσματα του;

Οσο για τον ποιητικό λόγο γενικότερα, υπάρχουν ιστορικές πληροφορίες ότι χρησιμοποιούνταν στην Κρήτη από τους αρχαίους χρόνους. Για παράδειγμα ο Κρητικός μάντης και προφήτης Επιμενίδης (6ος αι. π.Χ.) έγραφε τους χρησμούς σε ποιητική μορφή. Επίσης αναφέρεται ο Ιοφών από την Κνωσό, ο οποίος έλεγε τους χρησμούς με στίχους στο μαντείο του Αμφιάραου στον Ωρωπό.

Μαντινάδες στην Κρήτη και την υπόλοιπη Ελλάδα

Αντίθετα με ότι πιστεύεται συνήθως, οι μαντινάδες δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο της Κρήτης. Μαντινάδες λέγονται επίσης τα λαϊκά δίστιχα στην Κάσο και Κάρπαθο, τα νησιά που γειτονεύουν με την Κρήτη στα ανατολικά της. Παρόμοια δίστιχα έχουν αναπτυχθεί και σε άλλα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου Πελάγους, ακόμα και στην Κύπρο, όπου είναι γνωστά σαν «τσατιστά».

Αυτό που διαφοροποιεί την Κρήτη, είναι ότι η παραγωγή μαντινάδων συνεχίζεται αμείωτη, ειδικά στα χωριά της Κρήτης. Αντίθετα στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο έχει σταματήσει ή μειωθεί δραματικά. Η Κρήτη καταφέρνει να συνδυάζει την παράδοση με την προσαρμογή στις τεχνολογικές εξελίξεις, άγνωστο ως πότε. Μερικές φορές μάλιστα, ο συνδυασμός αυτός γίνεται με πολύ χιούμορ, όπως φαίνεται από την παρακάτω μαντινάδα:

«PC με modem έβαλα επάνω στο μητάτο,
για να πουλώ στο Ιντερνετ το γάλα των προβάτω».

* Μητάτο = πετρόχτιστο καταφύγιο των βοσκών στα βουνά της Κρήτης.

Διαγωνισμοί Μαντινάδας

Οι διαγωνισμοί μαντινάδας έχουν καθιερωθεί στην Κρήτη τα τελευταία χρόνια και καθοριστική είναι η συμβολή του Συλλόγου Κρητών Στιχουργών «Μιχάλης Καυκαλάς». Ο σύλλογος φέρει το όνομα του ιδρυτή του, γιατρού Μιχάλη Καυκαλά, που εκτός από μελετητής της μαντινάδας ήταν και μαντιναδολόγος ο ίδιος. Διαγωνισμούς μαντινάδας διοργανώνουν ο Δήμος Αγίου Νικολάου και ο Δήμος Ιεράπετρας, ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Νομού Χανίων, η Φοιτητική Ένωση Κρητών Αθηνών, ενώ σε εξέλιξη βρίσκεται ο 7ος Παγκρήτιος Διαγωνισμός Μαντινάδας, που φέτος διοργανώνει ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κορφών.

Το Σπίτι της Μαντινάδας

Σε αναπαλαιωμένο κτήριο του 1925 θα στεγαστεί στο χωριό Κορφές το Σπίτι της Μαντινάδας. Πρόκειται για ένα Λαογραφικό Μουσείο, το οποίο πρόκειται να στεγάσει εκτός από τις μαντινάδες και σημαντικά κομμάτια της παραδοσιακής αγροτικής ζωής της Μεγαλονήσου.

Χιλιάδες μαντινάδες παλιών και καταξιωμένων κρητικών μαντιδανολόγων αλλά και νέων, φιλοδοξείται να συγκεντρωθούν και να αποτελέσουν ένα πολύτιμο οδηγό για την μαντινάδα, που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κρητικής παράδοσης.

Το Μουσείο είναι ένα διώροφο, πετρόχτιστο, του 1925 που βρίσκεται στην πλατεία του χωριού και αγοράστηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κορφών.

«Στο ισόγειο του κτιρίου θα εκθέτονται εργαλεία, έπιπλα, ρούχα, συσκευές και οτιδήποτε άλλο χρησιμοποιούσαν οι αγρότες στην καθημερινή τους ζωή, ενώ οι επισκέπτες τους θα τα απολαμβάνουν με τη συνοδεία της κρητικής ρακής», εξηγεί ο κ. Φαραζάκης Κώστας, πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Κορφών και συμπληρώνει ότι «στον οντά του Μουσείου θα τοποθετηθούν όλες οι μαντινάδες που έχουμε στη διάθεσή μας. Φυσικά, οποιοσδήποτε θέλει μπορεί να μας φέρει το δημιούργημά του, ώστε να αποκτήσει κι αυτό τη δική του θέση στο χώρο».

Το κτίριο για το Μουσείο λοιπόν έχει βρεθεί, το μόνο που απομένει είναι να βρεθούν οι χρηματικοί πόροι για την αναπαλαίωσή του. Το έργο αναμένεται να είναι έτοιμο την επόμενη άνοιξη.

Μαντινάδες, δείγματα

Χαίρομαι που μαι Κρητικός κι όπου σταθώ το λέω.
Με μαντινάδες τραγουδώ, με μαντινάδες κλαίω.

Στην Κρήτη πάει η λεβεντιά και η αντρειοσύνη αντάμα
και μαντινάδα γίνεται το γέλιο και το κλάμα.

Της Kρήτης την παράδοση με εβλάβεια στηρίζω
και όπου σταθώ και όπου διαβώ μια Kρήτη ζωγραφίζω.

Χώμα κρατώ και διασκορπώ από τον Ψηλορείτη
και το σκορπίζω να γενεί όλος ο κόσμος Κρήτη!

Θεέ μου σε παρακαλώ τον ουρανό ν’ αλλάξεις
και βάλε τ’ άστρα στην σειρά μια Kρήτη να μου φτιάξεις…

Όλοι εμείς οι φοιτητές στην ξενιτιά που ζούμε,
την Κρήτη,και να θέλουμε, στιγμή δε την ξεχνούμε!

’νοιξε μέσα μου καημός, φωτιά που δε μισεύγει
και κάθε κτύπος της καρδιάς εσένανε γυρεύγει

Μετρώ τ’αστέρια τ’ουρανού μα λείβεταί μου ένα
φαίνεται πως δε σε μέτρησα αγάπη μου εσένα!

Να ‘μουν νιφάδα του χιονιού κι ας ζήσω λίγο χρόνο,
να κάθομαι στα χείλη σου  να με φιλάς να λιώνω!

Μέχρι να στέκεται ντουνιάς κι ο έρωτας θα ζήσει,
γιατί ‘ναι δώρο του Θεού και χάρισμα απ’ τη φύση!

Ήθελα χτύπος της καρδιάς, να ‘μαι κι αναπνοή σου
να κρέμεται από πάνω μου ολόκληρη η ζωή σου.

Στάσου στον ήλιο απέναντι φως μου να σ’ αντικρύσει
να πέσει απο τη ζήλια του στη θάλασσα να σβήσει!

Τα μάτια σου είναι θάλασσα, ήλιος το πρόσωπό σου
η άνοιξη μπορεί να ‘ρθεί μ’ ένα χαμόγελό σου!

Φαντάστηκα την ’νοιξη με δίχως τον Απρίλη
μα δε φαντάστηκα ποτέ πως με προδώσαν φίλοι!

Οι δρόμοι μας τελειώσανε μα πως να ξεχαστούμε
οι αναμνήσεις μια ζωη στην σκέψη μου θα ζούνε!

Τι χωρισμός, ,τι θάνατος, η λέξη αλλάζει μόνο,
αφού η καρδιά και για τα δυο νιώθει τον ίδιο πόνο.

Θα σ’ αγαπώ ως αγαπά ο γάιδαρος τα χόρτα,
η γάτα τα γατάκια τζη κι ο πετεινός την κότα!

Hacker θα γίνω της καρδιάς τους κωδικούς να σπάσω
να σ’ έχω σ’ ένα cd-rom  να μην σε ξαναχάσω!

Γίνε μωρο μου Internet να γίνω ιστοσελίδα
κάθε που ανοίγεις το P.C να ΄μαι αρχική σελίδα!

Aχ και νά ‘ταν κινητό μωρό μου η καρδιά σου,
για να κατέχω μόνο εγώ το πίν του έρωτα σου!!

 

Πηγή: explorecrete

Life

Στο τουρνουά μπάσκετ οι εθελοντές Σαμαρείτες Μοιρών

Δημοσιεύτηκε

στις

Υγειονομική κάλυψη αθλητικής εκδήλωσης
τμήματος basket του Γυμναστικού Αθλητικού Συλλόγου Μεσσαράς


Μια εκδήλωση – γιορτή για τον αθλητισμό και τη νεολαία παρακολούθησαν όσοι βρέθηκαν στην πλατεία των Μοιρών, σήμερα Κυριακή 22 Σεπτέμβρη.

Από το πρωί έως αργά το απόγευμα, αθλητές και φίλοι το μπάσκετ, συγκεντρώθηκαν στην πλατεία των Μοιρών όπου ο Γ.Α.Σ. Μεσαράς, διοργανωτής της σημερινή εκδήλωσης, είχε στήσει μπασκέτες κατά μήκος του κεντρικού δρόμου και οι αγωνιζόμενοι “ξεδίπλωναν” το ταλέντο τους με αγώνες 3×3, διαγωνισμούς τριπόντων, παιχνίδια salata κ.α..

Σκοπός της εκδήλωσης, που διοργανώνεται κάθε χρόνο την ίδια εποχή, η γνωριμία των νέων παιδιών με το αγαπημένο άθλημα των Ελλήνων και η προσέλκυση τους γενικότερα στον αθλητισμό.

Εθελοντές Σαμαρείτες από το Π.Τ. Μοιρών του Ε.Ε.Σ. παραβρέθηκαν, μετά από κάλεσμα των διοργανωτών, για την υγειονομική κάλυψη της εκδήλωσης.

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Βοήθεια κατσαρίδα!

Δημοσιεύτηκε

στις

Στη ζωή μας ας σατιρίζουμε κάποια περιστατικά! Ας μάθουμε ακόμη και να αυτοσαρκαζόμαστε!


Σαν τι να είναι το «θεριό» μαμούνα ή κατσαρίδα;
και στην κουζίνα(ηλεκτρική) να βρεθεί, ποτέ μου δεν το είδα!
Το φούρνο χθες, σαν άνοιγε, για τα ταψιά να βγάλει,
φωνή η συμβία έβγαλε και μάλιστα μεγάλη!
Τρόμαξε από τη θωριά, παράξενο της ’φάνη
και στην κουζίνα εφώναξε, να τρέξω μάνι-μάνι!
Σε μια γωνία ενός ταψιού μού έδειξε με τρόμο
και το συνόδευε φωνή, π’ ακούστηκ’ απ’ το δρόμο!
Γρήγορα, σκότωσέ τηνε, για να μη μας ξεφύγει
κι από μακριά σταμάτησε και με καλοξανοίγει!
Μου φάνηκε παράξενο, καθόλου δεν κουνούσε,
αν κατσαρίδα ήτανε, θα ’φευγε, θα γλακούσε!
Κι ύστερα ήτανε μικρό, όπως καλά το είδα,
κι ακόμη πιο σκουρόχρωμο, για να ’ναι κατσαρίδα!
Με ένα χαρτομάντιλο στο χέρι πλησιάζω,
κατσά-κατσά κι αθόρυβα πολύ σφικτά αρπάζω!
Αφού τη σφίγγω αρκετά και το χαρτί ανοίγω,
με έκπληξη τι έπιασα προσεκτικά ξανοίγω(κοιτάζω)!
Ένα φιστίκι ήτανε πολύ ξεροψημένο
από προχθές μ’ άλλα πολλά ήτανε φουρνισμένο!
Από του φούρνου την πυρά ήταν πολύ ψημένο,
καβρομαμούνας έμοιαζε ως ήταν μαυρισμένο!
Ετέλειωσε η επέμβαση σας λέω, βρε κοπέλια,
που είχε αποτέλεσμα να σκάσουμε στα γέλια!!

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΜΜ. ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΑΚΗΣ
συνταξιούχος δάσκαλος

ΥΓ. α) Φιστικόψιχα ωμή χωρίς αλάτι συνηθίζουμε να τη φουρνίζουμε στο σπίτι πριν τα φάμε.
β) β΄ και γ΄φωτογραφία το μαυρισμένο φιστίκι αμπούμπουρα (μπρούμυτα) και ανάσκελα (ύπτια)!!
γ) μαμούνα ή καβρομαμούνα= έντομο μαύρο που μοιάζει με την κατσαρίδα.

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Το πρώτο μας ράδιο ήταν η χαρά όλης της οικογένειας!

Δημοσιεύτηκε

στις

Ήμαστε στο 1963, και επιτέλους κάποιες εταιρίες κυκλοφόρησαν και στην Ελλάδα τα ”κοκάλινα” ράδια, σε διάφορα μεγέθη, που ήταν μοντέλα για οικιακή χρήση!


Δεν ήθελαν ηλεκτρικό ρεύμα από τη ΔΕΗ, αφού είχαν “στήλες” παταρίες δηλαδή, μάλιστα μεγάλες, και έτσι το έπαιρνες παντού! Και το δικό μας ράδιο μάρκας Philips, ήταν ισχυρό, με 8 τρανσίστορ! Έπαιρνε 6 στήλες, και για αυτό ήταν αρκετά δυνατο και ισχυρο!

Το συγκεκριμμένο ράδιο μας σώζεται ακόμα σε πολύ καλή κατάσταση, και φυσικά παίζει ακόμα! Το είχαμε μαζί μας και τα καλοκαίρια στην εξοχή και ακούγαμε τραγούδια , ειδήσεις, αλλά και κάποιες εκπομπές σε συνέχειες, όπως το ”Πικρη μικρη μου αγαπη”, ”Το σπιτι των ανεμων” κλπ. Μας έκανε εντύπωση που μας λεγανε από το απεναντιχωριό που ξωμέναμε, το Μονόχωρο, πως εμείς επαέ δεν χρειαζόμαστε ράδια! Το ράδιο σας το γρηκούμε και εμείς ”καμπανα” από παδά, σαν να το χουμε έπαέ, και ακούμε και μείς τραγούδια, αλλά και παρακολουθούμε και μείς απόπαδέ τις ειδήσεις!

Αυτό το ράδιο κι αν σώζεται ακόμα κι αν παίζει, δεν έχει την ίδια αίγλη όπως είχε κάποτε! Έχει μονάχα συναισθηματική αξία. Τότε τα ραδιόφωνα ήταν πανάκριβα, και το ποσόν της αξίας τους, δεν ηταν προσητό για τον κάθε ένα, αφού κόστιζε 1500 δρχ, και το λάδι είχε μίλις 20 δρχ το κιλό! Μεγάλη η χαρά μου τότε να το εχω δίπλα μου, διάλεγα ένα απο τους τρείς τέσερεις σταθμούς για να ακούσω ότι ήθελα! Τραγούδαγα μαζί του τα τραγούδια που έπαιζε, και ένοιωθα ευτυχής! Ο ραδιοφωνικός σταθμός Ηρακλείου, Χανίων, το ενόπλων, της Θεσσαλονίκης και της Φωκίδας ήταν οι βασικότεροι,

Η Φωκλιδα μάλιστα έπαιζε και τα επεισόδια του Καραγκιόζη, η σπουδαιότερη ψυχαγωγία της εποχής, μετά το θέατρο της Δευτέρας! Κάθε βράδυ όλοι ήταν στημένοι γύρω από το ράδιο! Ο πατέρας έμπαινε μέσα στο σπίτι με το ράδιο που το τοποθετούσε με προσοχή επάνω σε μία καρέκλα ή στο τραπέζι!

Ο πατέρας επίσης έφερνε το ντενεκάκι που ειχε χώμα μέσα, και το ηλεκτρόδιο με καλώδιο ευκαμπτο που γείωνετο ράδιο με το ηλεκρόδιο που ήταν μέσα στο ντενεκάκι! Με ειδικό βύσμα στην άκρη, το λεγόμενο “βίσμα μανάνας”, εμπαινε στη κάτω τρύπα, που είχε το σύμβολο της γειώσεως. Στην πάνω τρύπα που είχε το σύμβολο της αντένας, έμπαινε το βίσμα μπανάνας της κεραίας που ήταν στην ταράτσα!

Στην ταράτσα υπήρχε εύκαμπτο γυμνό καλώδιο μάκρους 10 μέτρων, σε ύψος δύο μέτρων. Ήταν πολύκλονο σύρμα με 2 μονωτήρες στα δύο άκρα του, και μετά τους μονωτήρες πάλι καλώδιο ή γερό σύρμα, για να στηρίζεται σε δύο στύλους. Από τον πρώτο μονωτήρα κατέβαινε μονωμένη κάθοδος και έμπαινε όπως είπαμε στην ειδική εισοδο της κεραίας του ράδιου! Έτσι η κεραία αλλά και η γείωση, έδιναν ισχυρό σήμα, για να πιάνει και τους πιό μακρινούς σταθμούς στα μεσαία κύματα! Αν δυσκολευόταν να πιάσει ο πατέρας κάποιο μακρυνό σταθμό, μας έλεγε μέρα παρά μέρα, να φέρνουμε σε ένα ποτήρι νερό, να ποτίζουμε το χώμα στο ντενεκάκι που ήταν η κάθοδος. και έτσι η ένταση και το σήμα του σταθμού κάπως δυνάμωνε λίγο περισσότερο!

Το ράδιο αυτό, μπορεί να έπιανε μονάχα μεσαία κύματα ( Medial Waves MW), αλλά η ποιότητα του ηταν εξαιρετική! Το ίδιο ράδιο το είχε αγοράσει πρώτος ο παππούς μου στη Φανερωμένη, κι αφού άρεσε σε όλους, μετά αγοράσαμε ένα ίδιο και εμείς! Στη συνέχεια το ίδο μοντέλο αγόρασε και ο θείος μου ο Παπαγιώργης και…πάει λεγοντας!
Όλοι, θυμάμαι, παραξενευτήκανε με το ράδιο, ειδικά τα παιδιά, τα οποία ρωτούσαν τους μεγάλους, ” Μα πως γίνεται και ακούγεται φωνή αθρώπου απο ενα κουτ”?

Οι δε μεγάλοι τους απαντούσανε κοροϊδευτικά: ”Μεσα στο κουτί κρύβεται ένας άνθρωπος και μας μιλάει!” Μεγάλος πονοκέφαλος για τα παιδιά, το πως γίνεται αυτό το μέγα θαύμα!
Εγω δε σαν φύση περίεργη, το άνοιγα απο πίσω, ξεβιδόνωντας μιά βίδα, το μύριζα μέσα , και ήταν σαν να μεταφερόμουν σε μυστήριους τόπους! Η πλακεέτα είχε ένα περίεργο άρωμα ανάμεσα βακελίτη , και το λούστρο της πλακέτας! Μελετούσα την πλακέτα απ’ άκρη σε άκρη, μπας και βγάλω τίποτα συμπεράσματα, μα άκρη δεν εβγαζα! Η περιέργεια με έκανε αργότερα να αγοράσω βιβλία ραδιοτεχνίας, και έτσι κατάλαβα λεπτομερώς, πως γίνεται η μετάδωση και η λήψη ραδιοφωνικών εκπομπών!

Μπορεί σήμερα μετά από 53 χρόνια, τα παιδικά χρόνια αυτά, να τα θυμόμαστε με ιδιαίτερη νοσταλγία, αλλα με το ράδιο όμως στη ζωή μας, η ζωή ήταν ακόμα πιο ωραία και όμορφα, αφού τη στόλιζε με μουσική!

Κείμενο φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Δημοφιλη